بحث روائی/نیابت /كتاب الحج

موضوع: كتاب الحج/نیابت /بحث روائی

بحث در سند روایت[1] بود.

و هو رواه عن بُرید العجلی.

و هو برید بن معاویه ابوالقاسم العجلی، قال النجاشی: وجه من وجوه اصحابنا و فقیه ایضاً له محل عند الائمة ...[2] .

و افاد العلامة فی الخلاصة:

بُرید بن معاویة العجلی، ابوالقاسم، عربی، رُوی انه حراری الباقر و الصادق (علیهما السلام) و روی عنهما و مات فی حیاة ابی عبدالله، و هو وجه من وجوه اصحابنا، ثقة، فقیه، له محل عند الائمة، و روی فی حدیث صحیح: بشر المخبتین بالجنة، برید بن معاویة العجلی و ذکر آخرین، و مات فی سنة مأئة و خمسین.[3]

و هو من اصحاب اجماع الکشی، و من الطبقة الرابعة.

فالروایه صحیحة علی طریق الکلینی ثم ان للشیخ (قدس سره) فی الروایة طریقان:

الاول:

ما رواه الشیخ باسناده عن محمد بن احمد بن یحیی.

و اسناد الشیخ الی محمد بن احمد... تام فی المشیخة.

و اما محمد بن احمد بن یحیی الاشعری القمی، قال النجاشی فیه: ثقة فی الحدیث و کذا العلامة و هو من الطبقة السابعة.

و هو رواه عن ( محمد بن الحسین عن علی بن النعمان عن سوید القلاء عن ایوب) – بعین ما مر فی اسناد الکلینی – عن حریز عن برید – بزیادة حریز –.

و هو حریز بن عبدالله السجستانی[4] ، وثقه الشیخ فی الفهرست و العلامة و المجلسی و هو من الطبقة الخامسة.

و هو رواها عن برید بن معاویة العجلی.

فالروایة بهذا الاسناد صحیحة ایضاً.

الثانی:

ما رواه الشیخ[5] باسناده عن احمد بن الحسین بن علی بن فضال عن علی بن یعقوب الهاشمی عن مروان بن مسلم عن حریز عن برید.

فان اسناد الشیخ الی احمد بن الحسن ... تام لانه و ان کان فی الاسناد ابن ابی جیّد، و هو علی بن احمد بن محمد بن ابی جید[6] ، و قد یعبر عنه بعلی بن احمد القمی و لا تنصیص علی وثاقته فی کتب الرجال الا انه من مشایخ النجاشی.

و اما احمد بن الحسن بن علی بن فضال. قال النجاشی: ثقة فی الحدیث و مثله الشیخ فی الفهرست و العلامة و هو فطحی و من الطبقة السابعة.

و هو رواه عن علی بن یعقوب الهاشمی.

و هو علی بن یعقوب بن الحسین الهاشمی : لاتنصیص علی وثاقته فی کتب الرجال و هو من مشایخ احمد بن الحسن الفضال و من الطبقة السادسة.

و هو رواه عن مروان بن مسلم، وثقه النجاشی، و المجلسی (قدس سرهما) و هو من الطبقة الخامسة.

و هو رواه عن حریز بن عبدالله عن برید.

و فی هذا الاسناد ایضاً کالاسناد السابق من الشیخ کانت الراویة منقولة عن حریز عن برید، و جعل مکان ایوب بن الحر، مروان بن مسلم.

هذا و فی هذا النقل من الشیخ (قدس سره): قال (علیه السلام) حج عنه: فان فضّل منه شی فأعطهم، بدل، و ما فضل فاعطهم فی اسناد الکلینی.

و هذا الاسناد من الشیخ غیر تام من جهة اشتماله علی علی بن یعقوب بن الحسین الهاشمی، حیث انه لاتنصیص علی وثاقته فی الکتب و اما اسناد الصدوق للروایة:

فرواها باسناده عن سوید القلاء عن ایوب بن الحر عن برید و اسناد الصدوق الی سوید القلاء صحیح فی المشیخة.

و فی هذا الاسناد کما تری کانت الروایة منقولة عن ایوب بن الحر عن برید بلاتوسط لحریز بن عبدالله -کما کان فی طریقی الشیخ- و هو موافق لطریق الکلینی.

فالروایة بهذا الاسناد صحیحة ایضاً.

و قد عرفت صحة الروایة علی طریق الکلینی و علی الطریق الاول للشیخ و کذا علی طریق الصدوق (قدس الله اسرارهم).

نکته‌ای که در مدلول روایت وجود داشت و ما آن را متذکر نشدیم عبارت است: مرحوم صاحب عروة(ره) فرمود: اگر ودعی مبلغ را به وراث بدهد و علم یا ظن به عدم اتیان حج توسط وراث دارند فرد ودعی ضامن می‌باشد؛ چون اگر فرد ودعی مال را به وراث نمی‌داد این مال تلف نمی‌شد.(استاد) این ضمانت تمام نمی‌باشد؛ چون این فرد ودعی نسبت به امر امام(ع) که یک امر تکلیفی است تخلف کرده است اما مال را به وراث داده است که آن وراث مأمور به اتیان حج و ذی حق هستند و در این صورت مال را تلف نکرده است اما فرد ودعی از جهت تکلیف فعل حرامی را مرتکب شده است.

مرحوم صاحب عروة(ره)[7] در مسأله 18 می‌فرمایند:

یجوز للنائب – بعد الفراغ عن الاعمال للمندوب عنه – ان یطوف عن نفسه و عن غیره، و کذا یجوز له ان یأتی بالعمرة المفردة عن نفسه و عن غیره.»

افاد السید الحکیم (قدس سره) فی ذیل قوله: ان یطوف عن نفسه و عن غیره:

« بلا اشکال ظاهر، و لاخلاف، و عقد له فی الوسائل باباً و ذکر فیه صحیح صفوان بن یحیی عن یحیی الارزق قال: قلت لابی الحسن (علیه السلام) الرجل یحج عن الرجل، یصلح له ان یطوف عن اقاربه؟

قال (علیه السلام) اذا قضی مناسک الحج فلیصنع ماشاء[8] .

و قریب منه روایته الاخری. و هو الذی تقتضیه القواعد العامة.»[9]

و افاد السید الخوئی (قدس سره) فی ذیل قوله: ان یطوف عن نفسه و عن غیره:

«بلا خلاف و لا اشکال، لاطلاق الادلة.

مضافاً الی بعض النصوص الخاصة کصحیحة صفوان و غیرها المتضمنة انه یصنع بعد ما قضی مناسک الحج مایشاء.»

و افاد فی ذیل قوله: و کذا یجوز له ان یاتی بالعمرة المفردة عن نفسه و عن غیره:

« علی ما سیاتی انشاءالله تعالی من استحباب العمرة المفردة فی نفسها، و اما الفصل المعتبر بین العمرتین المفردتین عن نفسه بمقتضی ما ورد من ان لکل شهر عمرة دون المختلفین کعمرتی التمتع و الافراد، او عمرة عن زید و اخری عن عمرو، او عمرة عن نفسه و اخری عن غیره، فان فی شئ من ذلک لایعتبر الفصل کما سیاتی البحث عنه فی محله قریباً انشاء الله تعالی.»[10]

افاد السید السبزواری فی ذیل قوله: و کذا یجوز ان یاتی بالعمرة المفردة عن نفسه:

« بل هو الاحوط، لاستطاعته بالنسبة الیها فعلاً، و یاتی منه فی الفصل التالی الاحتیاط فیه ایضاً[11] .»