< فهرست دروس

درس خارج فقه آیت الله مرتضوی

کتاب الحج

91/06/28

بسم الله الرحمن الرحیم

 موضوع: ماهیت احرام
 مفاد روایات
 گفتیم که طائفه اولی بر طائفه دوم بر فرض اینکه ظهوری برای طائفه دوم وجود داشته باشد- مقدم هستند زیرا روایات طائفه اول یا نص هستند یا اظهر لذا بعضی از فقهاء روایات طائفه دوم را حمل بر انجام مقدمات احرام کرده اند و این حمل در روایات شواهدی هم دارد مانند:
 وسائل الشيعة، ج‌12، ص: 336 باب 14 ح 8 «وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي الرَّجُلِ إِذَا تَهَيَّأَ لِلْإِحْرَامِ فَلَهُ أَنْ يَأْتِيَ النِّسَاءَ مَا لَمْ يَعْقِدِ التَّلْبِيَةَ أَوْ يُلَب‌»
 المصدر ح 10 « وَ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ زِيَادِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ ع مَا تَقُولُ فِي رَجُلٍ تَهَيَّأَ لِلْإِحْرَامِ وَ فَرَغَ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ الصَّلَاةِ وَ جَمِيعِ الشُّرُوطِ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يُلَبِّ أَ لَهُ أَنْ يَنْقُضَ ذَلِكَ وَ يُوَاقِعَ النِّسَاءَ فَقَالَ نَعَم‌»
 حال اگر ثابت شد که احرام تلبیه است این بحث مطرح می شود که خود تلبیه احرام است یا اثر حاصله از تلبیه احرام می باشد.
 فیه نظریتان:
  1. خود تلبیه با شرائطش احرام می باشد دلیل بر قول همان روایاتی است که قبلا اشاره شد( ح 15 از باب 14 و ح 3 و ح 20)
  2. نراقی در مستند و استادنا المحقق در تقریر و سیدنا الاستاذ در تحریر و تعلیقة و مرحوم آقای حکیم در مستمسک می فرمایند احرام اثر حاصله از تلبیه با شرائطش می باشد یعنی با گفتن تلبیه وقتی محرمات بر او حرام شد به این اثر حاصله احرام گفته می شود لذا می فرمایند که احرام از امور قصدیه نیست بلکه از امور قهریه می باشد و به دنبال لبیک این اثر قهرا حاصل می شود.
 دلیل بر این نظریه:
 به نظر ما این نظریه دلیل واضحی ندارد بلکه این ادله اگر موید باشند بهتر خواهد بود.
  • قیاس احرم به تکبیرة الاحرام یعنی همانطور که در تکبیر نماز خودش احرام نیست و اثر حاصله از آن احرام است در تلبیه هم امر اینچنین است .
 و فیه: این قیاس است و این دو باب ربطی به هم ندارند
  • در بسیاری از روایات آمده است که المحرم علیه نزع الثوب و ... و در هیچ روایتی نیامده است که الملبی علیه کذا این نشان می دهد که تلبیه احرام نیست بلکه سبب احرام است.
 و فیه: اگر چه در بعضی روایات از کلمه محرم استفاده شده است اما اگر باب 7 تا 30 روایات را نگاه کنیم مورد سوال احرام است نه محرم و مفاد ح 15 که فرموده است الاحرام هو التلبیة قرینه بر همه این رویات خواهد بود که مراد از احرم تلبیه می باشد.
  • در المنجد و اقرب الموارد برای کلمه احرام دو معنا ذکر شده است 1- فرد بر خودش امر حلالی را حرام کند 2- فرد خودش را داخل در دائره ای که محرمات را نمی شود انجام داد قرار دهد که این معنا همان اثر حاصله می باشد.
 و فیه: مرحوم صاحب مجمع البحرین معنای اول را برای احرام بیان کرده است حد اقل این است که اگر دو معنا هم داشته باشد به چه دلیل شما حمل بر معنای دوم می کنید
 4- وسائل الشيعة، ج‌11، ص: 279«وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ يُوجِبُ الْإِحْرَامَ ثَلَاثَةُ أَشْيَاءَ التَّلْبِيَةُ وَ الْإِشْعَارُ وَ التَّقْلِيدُ فَإِذَا فَعَلَ شَيْئاً مِنْ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ فَقَدْ أَحْرَم‌»
 کیفیت استدلال: جمله یوجب الاحرام نشان می دهد که موجب بالکسر- باید موجب- بالفتح- هم داشته باشد و موجب بالفتح- آن هما اثر حاصله می باشد.
 و فیه: به قرینه ذیل این روایت که می گوید «فَعَلَ شَيْئاً مِنْ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ فَقَدْ أَحْرَم‌» نشان می دهد که خود تلبیه احرم است نه اثر حاصله از آن لذا ذیل روایت قرینه بر صدر روایت خواهد بود ولو تنزلنا ذیل روایت موجب اجمال صدر روایت خواهد شد و نمی توان به صدر روایت استدلال کرد.
 نتیجه بحث: احرم نفس تلبیه با شرائطش می باشد.
 با مشخص شدن نتیجه بحث حال باید مشخص کنیم طبق این مبنا احرام بسیط است یا مرکب، قهری است یا قصدی و ...
 دومین مطلبی که در کلام سیدنا الاستاذ مطرح شده است این است که یکی از واجبات احرام قصد می باشد در مطلب دوم دو بحث باید صورت بگیرد:
  • دلیل بر اینکه در تحقق احرام بوسیله تلبیه قصد لازم است چیست و مراد از قصد، چه قصدی می باشد
 فیه نظریتان کما سبق.
  1. قصد خود احرام کما هو ظاهر کلام السید فی العروة.
  2. قصد کل عمل واجب است یعنی قصد عمره تمتع یا قصد حج یا قصد اقسام حج من الافراد و القران کما عن المشهور.
 و المختار قصد خود احرام لازم نیست بلکه کفایت هم نمی کند زیرا با قصد کل عمل واجب قصد احرم هم خواهد شد و داعی بر قصد احرام وجود ندارد اما بخاطر اینکه قصد احرام غیر معقول است.

BaharSound

www.baharsound.com, www.wikifeqh.ir, lib.eshia.ir

logo