موضوع: تفسیر موضوعی/تکبر /مساله اختیار ملائکه

مساله استثنا در آیه شریفه 34 سوره مبارکه بقره بیان شد و نتیجه این شد که استنثا موجود در آیه ، استثنا متصل است. هدف از این امر و تکلیف به سجده نیز ، اختبار و امتحان کسانی بوده است که در آن جایگاه و مقام حاضر بودند.

اشکال : قرآن کریم در سوره مبارکه تحریم ، آیه شریفه 6 می فرماید :

﴿عَلَيْها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُون‌﴾[1]

طبق این شریفه ، ملائکه معصوم هستن و خلاف امر خداوند را مرتکب نمی شوند ، حال اختبار و امتحان ملائکه چگونه تصور میشود؟ چرا که اختبار فرع بر اختیار است ولی ملائکه معصوم هستند و خلاف امر پروردگار مرتکب نمی شوند. در واقع اصل سوال و اشکال به این مطلب رجوع دارد که ملائکه مختارند در انجام افعال یا مجبور؟

جواب : همان طور که اکثر علما معتقد هستند ، ملائکه در افعال خودشان مختارند و مجبور نیستند. هرچند عده ای از علما نیز خلاف این را معتقدند.

دلیل علمایی که اعتقاد به اختیار ملائکه دارند عبارت است از اینکه :

اولا : همان آیه مذکور در اشکال ، دلیل بر اختیار است. چرا که در آیه مذکور (تحریم/6) خداوند می فرماید که ملائکه را امر می کند. امر و تکلیف هم فرع بر اختیار است.

ثانیا : بین ملائک نیز درجات و مقامات مختلفی ست و این نیز دلیلی بر اختیار آنهاست والا تفاوت درجه معنایی ندارد.

نکته مهم این است که نحوه اختیار ملائکه با ما انسان ها متفاوت است. ما انسان ها غرائض نفسانی داریم اما ملائک چنین نیستند.