درمان‌های روایی دندان‌درد، خونریزی لثه و عفونت‌های دهان/ فقه و طب/طب اسلامی

موضوع: طب اسلامی/ فقه و طب/ درمان‌های روایی دندان‌درد، خونریزی لثه و عفونت‌های دهان

این متن توسط هوش مصنوعی پیاده‌سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.

درمان‌های روایی دندان‌درد، خونریزی لثه و عفونت‌های دهان

مبحث ما در «طب المعصومین»، بر اساس کتاب «جامع احادیث الشیعة»[1] ، به شمارهٔ مسلسل است که در کتاب شریف «الکافی»[2] ثقة‌الاسلام کلینی نیز نقل شده است:

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِيِّ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَاالْحَسَنِ مُوسَى (عَلَيْهِ‌السَّلَامُ) يَقُولُ: «دَوَاءُ الضِّرْسِ: تَأْخُذُ حَنْظَلَةً...».

امام کاظم (علیه‌السلام) فرمودند: داروی دندان‌درد آن است که یک عدد میوهٔ حنظل (که میوه‌ای تلخ و سمی است و در مناطقی نظیر حوالی نیشابور نیز می‌روید) برمی‌داری.

لازم به ذکر است که در «وسائل الشیعة» (چاپ آل‌البیت)[3] عبارت بدون «أَنْ» ناصبه آمده است، اما در چاپ دارالکتب الاسلامیة[4] ، حرف «أَنْ» ذکر شده است؛ بنابراین هر دو نسخه صحیح و معتبر است.

تدبیر دندان پوسیده و سوراخ‌گشته با روغن حنظل

در ادامهٔ روایت آمده است:

«فَتُقَشِّرُهَا ثُمَّ تَسْتَخْرِجُ دُهْنَهَا...».

پوست هندوانهٔ حنظل را می‌کَنی و روغنش را استخراج می‌کنی.

شیخ‌الرئیس بوعلی سینا روش روغن‌گیری آن را چنین بیان می‌کند: آب هندوانهٔ حنظل تازه را به نسبت مساوی با روغن زیتون خوراکی مخلوط کرده و می‌جوشانند تا آب آن کاملاً تبخیر شود و تنها روغن زیتونِ آمیخته با عصارهٔ حنظل باقی بماند. این روغن در درمان برخی ضایعات نظیر زگیل نیز کاربرد دارد.

سپس امام (علیه‌السلام) می‌فرمایند:

«فَإِنْ كَانَ الضِّرْسُ مَأْكُولاً مُنْحَفِراً، تُقَطِّرُ فِيهِ قَطَرَاتٍ، وَ تَجْعَلُ مِنْهُ فِي قُطْنَةٍ شَيْئاً وَ تَجْعَلُ فِي جَوْفِ الضِّرْسِ، وَ يَنَامُ صَاحِبُهُ مُسْتَلْقِياً، يَأْخُذُهُ ثَلَاثَ لَيَالٍ».

اگر دندان خورده شده و سوراخ (دارای حفره و گودرفتگی) باشد، به‌گونه‌ای که مینا و عاج دندان از میان رفته و به عصب و ریشه رسیده باشد و بیمار حتی با تنفس احساس درد شدید کند، چند قطره از روغن حنظل را درون حفرهٔ دندان می‌چکانید؛ سپس تکه‌ای پنبهٔ طبیعی را به روغن آغشته نموده و در سوراخ دندان قرار می‌دهید (که در حکم پانسمان موقت است). بیمار باید به پشت بخوابد تا قطرات روغن از دندان خارج نشود.

این دستور سه شب متوالی تکرار شود و در هر شبانه‌روز یک بار پانسمان تعویض گردد.

درمان دندان‌دردِ بدون پوسیدگی و گوش‌درد هم‌راستا

حضرت در ادامه به قسم دوم دندان‌درد پرداخته و می‌فرمایند:

«فَإِنْ كَانَ الضِّرْسُ لَا أَكْلَ فِيهِ وَ كَانَتْ رِيحاً، قَطَّرَ فِي الأُذُنِ الَّتِي تَلِي ذَلِكَ الضِّرْسَ لَيَالِيَ، كُلَّ لَيْلَةٍ قَطْرَتَيْنِ أَوْ ثَلَاثَ قَطَرَاتٍ، يَبْرَأُ بِإِذْنِ اللَّهِ».

اگر دندان خورده‌شدگی و پوسیدگی ندارد، اما دچار درد و التهاب ناشی از باد و سرمازدگی است (نظیر قرار گرفتن در معرض باد مستقیم کولر، پنکه، کوران هوا یا موتورسواری بدون محافظ) که با گوش‌درد همراه می‌شود، بیمار چند شب متوالی، هر شب دو الی سه قطره از روغن حنظل را در گوشی که هم‌راستای دندانِ دردناک است بچکاند؛ به اذن الهی درد دندان و گوش هر دو برطرف خواهد شد.

علل بدبویی دهان و تدابیر لثه

در مواردی که دندان‌درد همراه با تورم، آبسه، کیست، افتادگی لثه یا دندان نیمه‌نهفتهٔ عقل (که نیمی زیرلثه و نیمی بیرون است) باشد، شست‌وشوی دهان هر هشت ساعت یک‌بار با محلول رقیق سرکهٔ طبیعی سیب در آب سودمند است.

بدبویی دهان دارای بیست و پنج علت عمده است؛ از جمله: دندان نیمه‌نهفته، التهاب و ورم لثه، خونریزی لثه، پرحرفی طولانی بدون نوشیدن مایعات (که سبب بالا رفتن غلظت بزاق و اسید اوریک و افزایش تکثیر باکتری‌ها می‌شود)، عدم خلال دندان پس از صرف غذا، مسواک نزدن منظم پیش از خواب یا وضو، بیماری‌های متابولیک، یبوست مزمن و بواسیر. در التهابات لثه، چکاندن روغن حنظل در موضع سبب برطرف شدن بدبویی ناشی از عفونت دندان می‌گردد.

درمان اورژانسی التهاب، سرخی شدید و ضربان لثه

راوی می‌گوید از امام کاظم علیه‌السلام شنیدم که فرمودند:

«لِوَجَعِ الْفَمِ وَ الدَّمِ الَّذِي يَخْرُجُ مِنَ الْأَسْنَانِ، وَ الضَّرَبَانِ الَّذِي يَقَعُ فِي الْفَمِ... وَ حُمْرَةٍ تَقَعُ فِي فَمِهِ: تَأْخُذُ حَنْظَلَةً رَطْبَةً قَدِ اصْفَرَّتْ، فَتَجْعَلُ عَلَيْهَا طِيناً، ثُمَّ تَثْقُبُ رَأْسَهَا، وَ تُدْخِلُ سِكِّيناً فِي جَوْفِهَا فَتَحُكُّ جَوَانِبَهَا بِرِفْقٍ، ثُمَّ تَصُبُّ عَلَيْهَا خَلَّ تَمْرٍ حَامِضٍ شَدِيدِ الْحُمُوضَةِ، ثُمَّ تَضَعُهَا عَلَى النَّارِ فَتَغْلِي غَلَيَاناً شَدِيداً، ثُمَّ يَأْخُذُ صَاحِبُهُ مِنْهُ... فَيَدْلُكُ بِهِ فَمَهُ... وَ يَتَمَضْمَضُ بِهِ».

اگر کسی دچار درد دهان، خونریزی مداوم از دندان‌ها و لثه، درد ضربان‌دار و تیرکشنده در فک و مخاط دهان، و سرخی و برافروختگی شدید در دهان و زبان باشد، به‌طوری که لثه‌ها به جای رنگ صورتیِ طبیعی، شفاف و قرمز پررنگ شده و بیمار حتی با نوشیدن آب ساده دچار سوزش و درد شدید شود دستور ساخت این ترکیب دارویی به شرح زیر است:

    • روش تهیه دارو

یک عدد میوهٔ حنظلِ تازه که زرد و کاملاً رسیده باشد برمی‌دارید و اطراف آن را با لایه‌ای از گِل رس (مانند ظروف گلی لعاب‌نخورده) می‌پوشانید.

سپس قسمت فوقانی آن را سوراخ کرده و چاقویی به درون حنظل فرو می‌برید و دیواره‌های داخلی آن را به آرامی می‌تراشید، به‌گونه‌ای که پوستهٔ خارجی سوراخ نشود.

آنگاه درون آن را با سرکهٔ طبیعی خرمای خشک (خَلُّ تَمْر) که بسیار ترش و جاافتاده باشد پر می‌کنید. سپس آن را روی آتش قرار می‌دهید تا سرکه در درون حنظل به جوشش شدید درآید.

پس از سرد شدن، بیمار انگشتان را به این مایع آغشته کرده و بر لثه‌ها و مخاط دهان می‌مالد و آن را در دهان مزمزه می‌کند.

این دارو در مهار خونریزی‌های شدید لثه، حتی در بیماری اسکوربوت (ناشی از کمبود شدید ویتامین C)، فوق‌العاده نافع است.

هم‌زمان، مصرف یک عدد پرتقال شیرین یا چند عدد عناب رسیده در میانهٔ وعده‌های ناهار و شام، فقر ویتامین C را برطرف کرده و خونریزی لثه را قطع می‌نماید.

ظروف نگهداری و اثر کهنگی در اثربخشی دارو

در پایان روایت آمده است:

«وَ إِنْ أَحَبَّ أَنْ يُحَوِّلَهُ فِي زُجَاجَةٍ أَوْ بَسْتُوقَةٍ... وَ كُلَّمَا فَنِيَ خَلُّهُ أَعَادَ مَكَانَهُ، وَ كُلَّمَا عَتَقَ كَانَ خَيْراً لَهُ».

اگر بیمار مایل باشد، می‌تواند این عصارهٔ جوشیده را پس از صاف کردن در ظرفی شیشه‌ای یا یک «بَستوقه» (ظرف سفالی کوچک و بدون لعاب/بستو) نگهداری کند.

هر زمان که سرکهٔ آن پایان یافت، می‌تواند مجدداً سرکهٔ خرمای خشک بر آن بیفزاید؛ و هر چه این سرکه کهنه‌تر و عتیق‌تر باشد، خاصیت درمانی آن افزون‌تر خواهد بود؛ همانند برنج که هر چه از زمان برداشت آن بگذرد، کیفیت پخت آن ارتقا می‌یابد.