بررسی فواید کدو برای مغز در روایات/فواید کدو برای مغز /طب اسلامی

موضوع: طب اسلامی /فواید کدو برای مغز /بررسی فواید کدو برای مغز در روایات

این متن توسط هوش مصنوعی پیاده‌سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.

مباحث ما در «طبّ المعصومین» بر اساس کتاب «جامع احادیث الشیعه» تألیف آیت‌الله العظمی بروجردی، چاپ مدرسین قم است. در باب ۱۳۸ این کتاب، درباره فواید خوردن کدوی رسیده از انواع مختلف کدو ـ مانند کدو حلوایی و کدو سبز خیاری ـ چه به‌صورت خام، بخارپز یا در غذاهای پخته و خورشتی، روایاتی نقل شده است.

روایت چهارم این باب با شماره مسلسل ۴۳۱۴ از «طبّ النبی» نقل شده است. پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم می‌فرمایند:

«إِذا اتَّخَذَ أَحَدُکُم مَرَقاً فَلْیُکْثِرْ فِیهِ الدُّبّاء».[1] [2]

یعنی هرگاه یکی از شما غذایی آبکی یا خورشتی تهیه می‌کند، بهتر است کدو را در آن بیشتر قرار دهد.

برای نمونه، اگر کسی خورش فسنجان درست می‌کند ـ که معمولاً شامل رب انار، آب و مغز گردو است ـ می‌تواند مقداری کدو حلوایی نیز به آن اضافه کند. این کار علاوه بر آن‌که طعم غذا را مطلوب می‌کند، فواید بسیاری نیز برای بدن دارد. همچنین در غذاهایی مانند خورش بادمجان می‌توان از کدو سبز خیاری، که در بازار گاهی با نام «کدو مسمایی» شناخته می‌شود، استفاده کرد و مقدار آن را کمی بیشتر قرار داد.

افزودن کدو به غذاهای خورشتی آثار سودمندی برای بدن دارد؛ از جمله برای حافظه و فعالیت‌های مغزی مفید است، در سلامت پروستات نقش دارد و می‌تواند در پیشگیری از برخی مشکلات مانند التهاب یا سرطان پروستات مؤثر باشد. همچنین به بهبود برخی اختلالات خونی کمک می‌کند؛ مانند بالا بودن آنزیم‌های کبدی، افزایش بیلی‌روبین خون و بالا بودن چربی‌های مضر خون، از جمله کلسترول و تری‌گلیسرید.

بنابراین، در غذاهای خورشتی بهتر است مقدار کدو کمی بیشتر باشد. برای مثال، در فسنجان از کدو حلوایی و در خورش بادمجان از کدو سبز خیاری استفاده شود. البته مقصود از «بیشتر بودن» زیاده‌روی و افراط نیست؛ بلکه منظور این است که یک یا دو عدد کدو به غذا افزوده شود، نه آن‌که به حد اسراف و شکم‌پرستی برسد. هر ماده غذایی-اگر بسیار مفید باشد-در صورت مصرف بیش از حد می‌تواند عوارض ایجاد کند. برای نمونه، حتی عسل نیز اگر بیش از اندازه مصرف شود، موجب سنگینی معده و سوءهاضمه خواهد شد؛ زیرا هضم عسل به‌تنهایی نسبتاً سنگین است و مصلح آن کنجد (سمسم) دانسته شده است.

بنابراین، هر چیز حدّ اعتدال دارد. وقتی گفته می‌شود کدو را کمی بیشتر در غذا قرار دهید، مقصود همان مقدار متعادل، مانند یک تا سه عدد کدو در غذاست.

این توصیه به‌ویژه برای افرادی که سن آن‌ها بالاتر از پنجاه سال است اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا مصرف کدو به تقویت عملکرد مغز و عقل کمک می‌کند و از بروز مشکلاتی مانند التهاب، تورم یا حتی سرطان پروستات پیشگیری می‌کند و در صورت وجود این مشکلات نیز می‌تواند در کنار درمان‌ها مفید باشد.

در ادامه، روایت دیگری از «الکافی» اثر شیخ کلینی، چاپ اسلامی تهران، حدیث چهار نقل شده است که در آن آمده است:

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الشَّامِيِّ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ حَنْظَلَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ:

«الدُّبّاءُ یَزیدُ فی الدِّماغ»[3] .

یعنی کدو موجب افزایش و تقویت قوای مغزی می‌شود.

مصرف کدو سبز خیاری ـ چه به‌صورت خام، چه بخارپز و چه در غذاهای خورشتی ـ موجب تقویت فعالیت‌های مغزی و افزایش توان ذهنی می‌شود و از کندذهنی پیشگیری می‌کند. حتی در مواردی می‌تواند به بهبود کندی عملکرد ذهن نیز کمک کند و در پیشگیری از مشکلاتی مانند پیرمغزی مؤثر باشد.

باید توجه داشت که پیری همیشه به سن شناسنامه‌ای مربوط نیست. گاهی فرد از نظر سن جوان است، اما برخی از اعضای بدن او زودتر دچار فرسودگی می‌شوند؛ برای مثال ممکن است فردی دچار پیرچشمی، پیرگوشی یا ضعف زودرس در برخی اعضا شود. در واقع، آن عضو زودتر دچار استهلاک شده است.

اگر کسی می‌خواهد از فرسایش مغز و کند شدن فعالیت ذهنی پیشگیری کند، بهتر است مصرف کدو سبز خیاری را در برنامه غذایی خود بیشتر قرار دهد؛ به‌ویژه از حدود سی‌وپنج سالگی به بعد، و به‌طور خاص در سنین بالاتر.

در کنار تغذیه مناسب، عوامل دیگری نیز در تقویت عقل و ذهن مؤثر هستند. از جمله، ارتباط و مجالست با صالحان و نیکان. در روایات، چهارده معصوم علیهم‌السلام به عنوان «ابرار» معرفی شده‌اند؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید: ﴿إِنَّ الأَبْرارَ لَفی نَعیم﴾[4] بنابراین، ارتباط معنوی با اهل‌بیت علیهم‌السلام از طریق تبعیت، زیارت و توسل اهمیت فراوانی دارد. همچنین مجالست با مؤمنان و صالحان سبب افزایش علم و فعال شدن عقل می‌شود.

علاوه بر این‌ها، فعالیت‌های ذهنی نیز اهمیت دارد؛ اما این فعالیت‌ها تنها به حل جدول یا تمرین‌های ساده محدود نمی‌شود. مجموعه‌ای از ارتباط معنوی، معاشرت سالم و تغذیه مناسب در حفظ توان ذهنی نقش دارند.

از نظر تغذیه‌ای نیز توصیه می‌شود عسل طبیعی در برنامه غذایی وجود داشته باشد و کدو در غذاهای خورشتی بیشتر استفاده شود. برای نمونه، در طول یک هفته که هفت روز است، می‌توان دو یا سه وعده از غذاهای خورشتی حاوی کدو استفاده کرد. نوع خورش می‌تواند متفاوت باشد؛ مانند فسنجان، خورش بادمجان یا دیگر غذاهای مشابه. مهم آن است که در این غذاها کدو نیز به مقدار مناسب افزوده شود.

هدف از این توصیه‌ها حفظ سلامت ذهن و جلوگیری از ضعف عملکرد مغزی است؛ تا انسان دچار کندذهنی، اختلال عقل یا بیماری‌هایی مانند دمانس و آلزایمر نشود. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: ﴿إِلَی أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِکَیْ لا یَعْلَمَ شَیْئاً﴾[5] ؛ یعنی برخی افراد به مرحله‌ای از عمر می‌رسند که دانسته‌های خود را از دست می‌دهند. تلاش انسان باید بر این باشد که تا حد امکان از چنین وضعیتی پیشگیری کند.

از سوی دیگر، برخی مشکلات مانند کبد چرب شدید نیز می‌تواند موجب حالت‌هایی مانند منگی، گیجی و خواب‌آلودگی شود. مصرف کدو سبز خیاری ـ چه خام با پوست، چه بخارپز با پوست و چه در غذاهای خورشتی ـ می‌تواند به بهبود این وضعیت کمک کند. این ماده غذایی در کاهش آنزیم‌های کبدی، کاهش بیلی‌روبین خون و همچنین کاهش کلسترول و تری‌گلیسرید مؤثر است. در نتیجه، احساس سنگینی، منگی و کسالت کاهش می‌یابد و فرد نشاط و هوشیاری بیشتری پیدا می‌کند.

علاوه بر این، مصرف چنین غذاهایی در طراوت و سلامت پوست نیز مؤثر است. پوست برای حفظ سلامت خود به دو عامل اساسی نیاز دارد: رطوبت و چربی طبیعی. اگر فرد به‌صورت وسواسی پوست خود را با صابون‌ها و شوینده‌های قوی به‌طور مکرر بشوید یا از مواد الکلی استفاده کند، این چربی و رطوبت طبیعی از بین می‌رود و پوست آسیب می‌بیند.

برای مثال، برخی افراد هنگام استحمام به‌طور مکرر از صابون، شامپو، لیف یا حتی کیسه برای صورت استفاده می‌کنند؛ در حالی که این کار می‌تواند موجب تخریب پوست شود. در تعالیم اسلامی نیز توصیه شده است که انسان چربی طبیعی پوست خود را از بین نبرد؛ حتی گفته شده است که آب وضو را به‌طور کامل خشک نکند.

در صورتی که پوست فرد دچار خشکی یا کمبود چربی طبیعی نباشد، کافی است هنگام استحمام مقدار کمی صابون ملایم یا شامپوی کم‌اسید، مانند صابون یا شامپوی مخصوص کودک، به‌کار برده شود. در زمستان معمولاً هفته‌ای یک بار و در تابستان هفته‌ای دو بار شست‌وشوی کامل کافی است. استفاده مکرر و افراطی از مواد شوینده می‌تواند باعث آسیب پوست و حتی بروز اگزما و عفونت‌های پوستی شود.

از عوامل دیگر آسیب پوستی می‌توان به کبد چرب شدید یا قرار گرفتن بیش از حد در معرض اشعه ماورای بنفش خورشید اشاره کرد.

در مجموع باید توجه داشت که غذاهای خورشتی و آبکی، از جمله غذاهای سالم و «زنده» به شمار می‌آیند و هم برای سلامت مغز و هم برای سلامت پوست مفید هستند.

در کتاب «محاسن» اثر برقی، نیز روایتی با همین مضمون نقل شده است که امام صادق علیه‌السلام فرمودند:

عَنْهُ عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ وَ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْقَنْدِيِّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ وَ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:

«الدُّبّاءُ یَزیدُ فی الدِّماغ»[6] [7] [8] .

یعنی کدو موجب افزایش و تقویت قوای مغزی می‌شود.

در برخی نسخه‌ها مانند «وسائل الشیعه» نیز همین روایت با اختلاف جزئی در نام راویان نقل شده است.

همچنین در همین کتاب، صفحه ۵۲۰، حدیث دیگری به شماره ۷۳۱ از عبدالله بن میمون قدّاح نقل شده است که مضمون آن نیز بر همین اثر کدو در تقویت قوای مغزی دلالت دارد.

:::