موضوع: تفسیر موضوعی/غفلت /ریشه ها و عوامل غفلت

در ادامه مباحث تفسیری پیرامون ریشه‌ها و عوامل «غفلت»، یکی از عوامل اساسی و در عین حال پنهان، مسئله «پرخوری» و سیری بیش از حد است. اگرچه ممکن است در نگاه نخست، ارتباط میان تغذیه و غفلت معنوی بعید به نظر برسد و ظاهر این عامل نشان‌دهنده خطر آن نباشد، اما پرخوری یکی از موانع جدی در مسیر بیداری دل است که نادیده گرفتن آن تبعات سنگینی به همراه دارد.
متأسفانه سبک زندگی و تغذیه کنونی دچار تغییرات بنیادین شده است، به گونه‌ای که پرخوری و بدخوری در میان بسیاری از افراد به یک «ملکه» و عادت ثانویه تبدیل شده است. دشمنان نیز در تغییر سبک تغذیه تأثیرگذار بوده‌اند. خطر اصلی زمانی است که فرد بدون توجه به نیاز واقعی بدن، صرفاً از روی عادت غذا می‌خورد.
در برخی فرهنگ‌های عامیانه، معیار پایان غذا خوردن نه «سیری»، بلکه «اتمام سفره» است. اگرچه این مسائل گاهی به شوخی مطرح می‌شود، اما حقیقتی دردناک است که نور فطرت را خاموش می‌کند.
آثار معنوی و روانی پرخوری
پرخوری مکرر موجب از بین رفتن «رقت قلب» و جایگزینی آن با قساوت می‌شود. بر اساس روایتی از امام صادق (علیه‌السلام)، هیچ چیز برای قلب مؤمن (به معنای روح، جان و حقیقت انسان، نه عضو تپنده) زیان‌بارتر از پرخوری نیست. این عمل دو پیامد مخرب اصلی دارد:
سنگدلی و قساوت قلب : پرخوری موجب سخت شدن دل و کاهش تأثیرپذیری معنوی می‌شود.
پرخوری محرک شهوت است. اگرچه مدیریت شهوت در عرصه حلال شرعاً و عقلاً بلامانع است، اما افراط در آن نیز از نظر اخلاقی توصیه نمی‌شود.
هر چیزی که از حد اعتدال بگذرد، نتیجه معکوس می‌دهد ("انعکس الی ضده"). لذت واقعی در اعتدال است (که مقدار آن بسته به سن و شرایط فرد متفاوت است). افراط باعث از بین رفتن لذت و عدم تأمین روحی می‌شود که می‌تواند زمینه‌ساز لغزش‌هایی مانند چشم‌چرانی شود.
در مشاوره‌ها مشاهده شده است که عدم تأمین صحیح نیاز جنسی در بستر حلال (ناشی از افراط و تفریط)، حتی در افراد مقید به احکام شرعی (مانند غسل و نماز)، باعث تزلزل در کنترل نگاه و رفتار می‌شود. بنابراین، رعایت حد استاندارد برای درک لذت واقعی و پیشگیری از نیاز به حرام ضروری است.
شیوه نفوذ شیطان بر اساس «خطوات» (گام‌به‌گام) است. هیچ‌کس یک‌شبه در دام گناهان بزرگ یا فتنه‌های اجتماعی نمی‌افتد.
نوجوانانی که در فتنه‌ها و اغتشاشات خیابانی شرکت می‌کنند، یک‌شبه دچار تغییر نشده‌اند؛ بلکه دشمن سال‌ها از طریق فضای مجازی و بازی‌های رایانه‌ای روی ذهن آن‌ها کار کرده است تا در لحظه عمل، واقعیت و فضای مجازی برایشان خلط شود.
برای اصلاح امور و ترک عادات ناپسند (از جمله پرخوری)، باید دقیقاً از همان استراتژی «گام‌به‌گام» و عقب‌نشینی تدریجی استفاده کرد. تصمیمات هیجانی و یک‌شبه (جوگیر شدن) معمولاً به شکست می‌انجامد و موفقیت‌های حاصل از آن ناپایدار است.
اگر فردی عادت به حجم بالای غذا (مثلاً ۵۰ قاشق در وعده) دارد، نباید ناگهان آن را به نصف کاهش دهد. این کاهش باید در یک بازه زمانی طولانی (مثلاً ۶ ماه تا ۲ سال) رخ دهد تا معده به تدریج عادت کند.
حجم واقعی معده به اندازه دو مشت بسته انسان است و باید فضایی برای غذا، آب و هوا (جهت هضم آسان) در آن وجود داشته باشد.: کاهش ۲ قاشق در هفته و ادامه این روند با شیب ملایم، روشی تضمینی و تجربه شده («قد جَرَّبَ المُجَرِّبون») برای رسیدن به حد استاندارد (مثلاً ۲۰ قاشق) است.
اضافه وزن ناشی از پرخوری ظلم به خویشتن است. فردی که ۲۰ کیلوگرم اضافه وزن دارد، گویی دائماً (در خواب، بیداری و حرکت) یک دبه ۲۰ کیلویی آب را حمل می‌کند. این فشار دائمی، بستر بیماری‌های مختلف و کاهش کارایی فرد است.
تبصره:

نقد وارد شده متوجه پرخوریِ منجر به قساوت قلب و شهوت است؛ افرادی که به دلایل ژنتیکی یا بیماری دارای اضافه وزن هستند اما پرخوری نمی‌کنند، از دایره این بحث خارج‌اند.
در پاسخ به سؤالی پیرامون چگونگی توبه از گناهان (به‌ویژه گناهان خلوت)، همان نسخه «پله به پله» تجویز می‌شود.

جوانی که به گناهی اعتیاد دارد، به جای تصمیم مطلق برای ترک همیشگی (که ممکن است بشکند)، باید بازه‌های زمانی قابل دسترس تعریف کند (مثلاً یک هفته)
اگر فرد پس از ۵ روز مقاومت، توبه خود را شکست، این شکست بی‌ارزش نیست؛ زیرا نسبت به وضعیت قبلی (مثلاً ۳ بار گناه در روز) پیشرفت کرده است. نفس لوامه (سرزنش‌گر) در اینجا فعال شده است.
پس از شکست، باید مجدداً نیت کرد و بازه زمانی را افزایش داد (مثلاً ۸ روز). خداوند به توبه‌کننده کمک خواهد کرد.
علم روانشناسی و تجربه ثابت کرده است که اگر انسان در تمرین یک رفتار جدید بین ۲۰ تا ۴۰ روز استقامت ورزد، آن رفتار ملکه شده و کار آسان می‌شود (روی غلتک می‌افتد(
همان‌طور که کودک در یادگیری دوچرخه‌سواری بارها زمین می‌خورد و زخمی می‌شود اما به دلیل علاقه به هدف، استقامت می‌کند و نهایتاً مسلط می‌شود، در مسیر توبه و اصلاح نفس نیز باید زخم‌ها و شکست‌های موقت را تحمل کرد تا به مهارت و تسلط بر نفس رسید.