1405/08/18
بسم الله الرحمن الرحیم
- تکتف در صورت ضرورت/مبطلات الصلاة /كتاب الصلاة
موضوع: كتاب الصلاة/مبطلات الصلاة /- تکتف در صورت ضرورت
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.
بسم الله الرحمان الرحیم.
تتمه مساله تکفیر
نکته اول: کلام مرحوم اقای خویی و بررسی آن
دو سه تا کلمه از بحث سابق باقی مانده یکی این که مرحوم آقای خویی در آخر فرمود که ما نهی را حمل بر کراهت میکنیم و این کراهت را میگوییم کراهت عرضیه چون دستش را ببندد این آن دستش را روی زانویش بگذارد با آن ؟؟؟؟ تضاد دارد چون او مخالفت میشود انجام نمیشود حضرت فرموده که این کار را نکنند فرمود کراهتش کراهت عرضیه است. در حقیقت میخواسته دستهایش را روی رانش بگذارد بالعرض گفته که نببندد دستهایش را تکتف نکند این نهیاش نهی عرضی است.
که ما عرض کردیم نه ظاهر نهی این است که اصلی باشد عیب هم ندارد که این ضد آن، این ضد مکروه باشد ضد آخر مستحب باشد عیبی ندارد گفتیم که مشابه هم دارد، نمیدانم تتبع کردید اون مشابه ما، سید که گفته سید گفته که مستحب دستهایش اینجا بگذارد مکروه است پشتش بگذارد حالا آن پشتش بگذارد مکروه است سند معتبر دارد نقض ما با آقای خویی میشود یا نه، ممکن است آقای خویی آنجا ادعا کند گفته که اینجا دستش پشت نگذارد این هم نهیاش عرضی است. یعنی دستش روی رانش بگذارد.
سوال:؟؟؟
جواب: آه چرا خب بله. نعم هو مکروه لیکن کراهت عرضیه مجازیه باعتبار استلزامه ترک المستحب. خودش میگوید، بابا در جمع بین روایات حمل کرد لاتفعل را بر کراهت دیگر.
خب این یکی عرضم به خدمت شما این جهت ما گفتیم نه ظاهر نه این است که بالاصاله است. تکتف خودش عرضم به خدمت شما حزازت دارد. حالا یک چیز اضافه میکنیم دیدم مرحوم آقای حکیم دارد اضافه را خصوصاً که در آن روایت میگوید تکتف نکن میگوید عمل مجوس است آن تشبه منشأ شده برای این حزازت. این که بگوییم تکتف نکن به خاطر این که از آن مستحب میمانی نه، این خلاف ظاهر روایت است ظاهر این روایت این است که خود تکتف حزازت نفسیه دارد تشبه به مجوس است.
سوال:؟؟؟
جواب: نه مکروه نیست ولی بالعرض میگویند گاهی مثل دیروز هم مثال زدیم دیگر.
این یک نکتهای که دیدیم مرحوم آقای حکیم هم دارد داستان تشبه را نه آن هم دارد ولی التفات به این جهت پیدا نکرده خب این یک مطلب.
سوال:؟؟؟
جواب: نه بعضیها قبول کرد آقای خویی در. لذا میگوید کراهت خودش میگوید کراهت قبول کرده نه کراهت حالا یک بار دیگر بگذار... این یک نکتهای که باقی مانده.
سوال:؟؟
جواب: حتی اگر گفته محقق گفته کراهت کراهتش عرضی میگویی میگوییم نادرست است نه ظاهرش میگوید نعم هو مکروه کما ذهب إلیه آبا نعم هو مکروه کما ذهب إلیه یعنی در نظر ما هم مکروه است کما ذهب إلیه نه به نظرم در جمع بین روایات دیگر حالا باید دوباره باید برگردیم آخرش همین نتیجه میگیرد که بعض روایات را حمل بر کراهت کرد مثل لا تفعل را حمل بر کراهت کرد گفت درست است دیگر بابا در آنجا گفت لا تفعل در صحیحه محمد بن مسلم به قرینه صحیحه علی بن جعفر گفت محمول بر کراهت است.
نکته دوم: قاسم بن یحیی و حسن بن راشد
خب این یکی. یک مسئله دیگر هم که باقی مانده همان یک کم جلوتر از این برویم روایتی بود از قاسم بن یحیی عن جده حسن بن راشد که اینها صریحا گفت توثیق ندارند ولی در کامل الزیاره هستند این را یک چیزی را یادمان رفته سابق اینها را بحث کردیم این دو نفر روایت اجلا دارند در مشیخه هستند عرضم به خدمت شما کثرت روایت هم بعید نیست اینها همه هست، علاوه از اینها مرحوم شیخ صدوق راجع به یک زیارتی که از همین دو بزرگوار نقل شده گفته این اصح روایات است که دیروز صحبت شد نه ما آن اصح روایات را میگوییم بعید نیست که اصح آن روایات بعید نیست که توثیق سندی هم باشد.
درست است اصح روایات محتمل است به لحاظ مضمونش، قرائنی بر صحت مضمونش، احتمال هست ولی نه انصاف این است که اصح روایات است تأیید سند خصوصاً که در کامل الزیاره هم باز سند دیگر داریم از ابن الولید سند معتبر، میگوید اصح روایات است، حتی از آن، حتی از روایت ابن الولید که سندش هم تمام است، بعید است آن را ندیده باشد، لذا این اصح روایات به ذهن میزند که سند را شیخ صدوق توثیق میکند که مرحوم آقای خویی این قرینه را در عرضم به خدمت شما قاسم بن یحیی آورده، در حسن بن راشد نیآورده به درد آن هم میخورد حالا اون وقت بهش رسیده این نکته رسیده این قرینه را مرحوم آقای خویی هم در معجم ذکر کرده، بعید نیست.
سوال:؟؟؟
جواب: آره دیگه این هم گفتیم ما این را الان گفتیم دیگر با این که یک روایت دیده از ابن الولید شیخش هست معتبر هم هست در کامل الزیاره هم هست باز البته محتمل هست که آن را ندیده ها! این ولی بعید است.
ما تتبع نکردیم نمیدانیم شیخ صدوق اشراف بر کامل الزیاره داشته یا نه برای ما روشن نیست. ممکن است کامل الزیاره اصلاً به دست شیخ صدوق رسیده معلوم نیست نمیدانم الان مهم نیست نه سند و روایت از این جهت هم.
فرض سوم تکتف
مطلب سومی که عرض کردیم بیان کردیم این را گفتیم فرض سوم مرحوم آقای خویی که اگر کسی تکتف بکند لا به قصد تعظیم لا به قصد الخشوع همینجوری به غرض الآخر این مورد فتوای مشهور است که این هم مثلاً مبطل است لذا آمده احتیاط کرده در مقام فتوا آقای خویی منع مطلق گفته احوط این است که ترک کنند تکتف را، ما باورمان نشد الان هم همین را میگوییم، میگوییم ظاهر کلماتی که قدما فرمودند و منع کردند از تکتف ظاهرش همان تکتف اهل سنت است که به عنوان خضوع و خشوع میآورند.
سوال:؟؟
جواب: عبودیت خب آن فرق نمیکند. خضوع و خشوع در مقابل خدا میشود عبودیت دیگر! نمیشود رکوع ذاتش خضوع و خشوع است. نه نماز باید به قصد خضوع و خشوع تقرب إلی الله به خضوع و خشوع است دیگر، آن یک خشوع مرتبه عالیه است خاشع آن یک مرتبه عالیه است وگرنه بابا نماز بیارم چون تو گفتی خود تخضع در مقابل خداست دیگر چون تو گفتی چون تو دوست داری.
آنی را که ما در ذهنمان این این را میخواستیم بگوییم دوباره نگاه کردم صاحب جواهر عرضم به خدمت شما آقای حکیم اینها را نگاه کردیم بعید است که این مشهور این قسم سوم را ممنوع کرده باشند. مشهور که میگویند ممنوع است حرام است مبطل است، تازه اگر شهرت درست باشد آن هم اصل شهرت هم خیلی باورمان نشده، مثل محقق در معتبر خلاف آن شهرت را گفته، خیلی بعید است اگر هم شهرتی باشد شهرت همان که عامه انجام میدهند عامه که انجام میدهند به عنوان خضوع و خشوع در مقابل خدا که همان شأن نزولش هم همین بوده که آن خلیفه دوم دید احترام خوبی است مثلاً که آن ثابت نیست ولی کار عامه یک نوع حالا ممکن است در حال آدم التفات تفصیلی نداشته باشند ولی دست روی دست هم میگذارند خود ما هم همینطور احساس میکنیم که یک نوع خضوع دارد دست به سینه خضوع است دیگر، دست به سینه شدن خضوع است.
سوال:؟؟؟
جواب: نه ما گفتیم معاطل نیست دیگر ما قبول نکردیم میگوییم آنها آنها که گفتند این است که آن هم گیر داشت دیگر گفتیم دو فرضش حالا میرسیم الان.
دو فرضش یکی فرض اول به عنوان جزء نماز باشد که آن هم بعید است آنها، ممکن است حالا عوام الناسش هم به عنوان جزء نماز بیاورند آن مثلاً مبطل است، یا نه نماز ظرف باشد در نماز باز نسبت بدهند به شارع مقدس به عنوان بدعت، گفتیم حرام است و اما اگر نه، خودش فهمیده و هم فی صلاتهم خاشعون حالت خشوعی خوب است نه جزء نماز است نه این را شارع مقدس بیان کرده گردنش را کج میکند یا حالت خضوعی خودش میگیرد نه، این وجهی برای حرمتش نیست این که در روایات منع شده حتی از این صورت به خاطر تشبه به آن مجوس است و الا فی حد نفسه نسبت نمیدهد به خدا ها! میگوید قرآن میگوید نماز را میآورند ﴿و الذین هم فی صلاتهم خاشعون﴾ مثلاً من این خشوع.
سوال:؟؟؟
جواب: نه نه که شارع گفته این را بیاور من به شارع نسبت نمیدهم مثل گردن کج کردن حالت خشوعی را خداوند دوست دارد.
سوال:؟؟؟
جواب: نه آیه قرآن گفته هر نوع خضوعی خوب است منتها این خضوعی اینجا را چون عنوان ثانوی داشته بله هر خضوعی هر خضوعی خشوعی در مقابل خدا خوب است، منتها یک عنوان ثانوی دارد خضوع خشوع اینجا تشبه به مجوس است این را گفته من دوست ندارم، نه که حرام ها! دوست ندارم.
سوال:؟؟؟
جواب: حالا آن دیگر حکمت قضیه بوده این خودش یک بحث است و این خودش یک بحث است که اگر یک چیز یک حکمتی داشت به خاطر آن حکمت تشریع شد و الان آن حکمت منتفی است آیا حکم منتفی است یا نه، خودش یک بحث است حالا اینها فعلاً اینها اینجور میگویند، میگویند دیگر حکمت تشریع بوده آن زمان تشبه بوده دیگر اینها گفته من دوست ندارم الی الابد ولو تشبهی نباشد.
سوال:؟؟؟
جواب: غیر امامیه با ما فریق هستند شریک نیستند. آنها که مخالفاند قبول ندارند نه غیر امامیه، نه... نه، این که مقصد شق سوم مدنظر نبوده، تطویل مرحوم آقای خویی بلا طائله در ذهنم واضح است خب بگذریم.
سوال:؟؟؟
جواب: نه درست نبود تقیه هم همان است تقیه هم همان است همان که خیلی ها انجام میدادند به قصد خضوع و خشوع ما میرسیم الان.
ادامه مساله، کلام مرحوم سید: تکتف سهوی
مرحوم سید فرمود که عرضم به خدمت شما إن کان عمداً کجا رسیدیم؟ رسیده بودیم در بله: معنی وضع أحد الیدین علی الأخری علی النحو الذی یصنعه غیرنا إن کان عمداً لغیر ضرورة عمدیاش مشکل دارد آن هم ضرورتی هم نباشد وگرنه ضرورتی هم بود عمداً خودش گفته فلا بأس به سهواً، سهواً عیبی ندارد که آدم غافل بشود فکر میکند یادش رفته از بس که بیچاره ضعیف بوده پیش بزرگان همهاش دست به سینه بوده حالا وقتی نماز خواندن هم اشتباه میکند دست به سینه وامیایستد میگوید فلا بأس به سهواً چرا لا بأس به سهواً؟
کلام صاحب جواهر و بررسی ان
در مقام صاحب جواهر به نظرم کلام عجیبی فرموده در جواهر فرموده که درست است گفته سهواً عیبی ندارد ولکن این خلاف اطلاقات است اون روایاتی که میگفت شما تکتف نکن اطلاق دارد عمداً باشد یا سهواً باشد بعد هم کسی گفته که اگر کسی بگوید دلیل منع مختص به صورت عمد است این هم نادرست است چون آن دلیل آنها ارشادی بودند ارشادیات هم صورت عمد را میگیرد هم صورت سهو را میگیرد پس وجهی ندارد تفصیل بین عمد و سهو، تعجب از صاحب جواهر است نمیدانم چرا اینطور فرموده؟!!
خب چرا این فرمایش صاحب جواهر که میگویند نه فرقی بین سهواً و عمد نیست حرف ناتمامی است اولاً حدیث لا تعاد است لا تعاد الصلاة إلا من خمس فرض سهواًش دیگر قدر متیقن است إلا من خمس یکیش هم تکتف است که مانع است بگو مانع از نماز است حدیث لا تعاد موانع را شامل میشود دیگر لا تعاد الصلاة إلا.
سوال:؟؟؟
جواب: وجهی ندارد که کسی بگوید لا تعاد الصلاة إلا من خمس یکیش هم تکتف است.
من نمیدانم چطور شده من لااقلش اشاره میکرد همانطور که اشاره کرده که کسی بگوید دلیل من صورتش را نمیگیرد نسیاناً نمیگیرد این هم اشاره میکرد حالا میتوانید هم در جواهر پیدا بکنید که صاحب جواهر به لا تعاد در نظیر این مسئله ما استدلال کرده باشد اولاً لا تعاد است.
ثانیاً ما رفع النسیان را قبول کردیم گفتیم رفع النسیان ضمش به ادله اولیه نتیجه میدهد امر به باقی را. آن اشکال خلاف امتنان هم گفتیم اینجا لازم نمیآید چون اگر بگیرد رفع النسیان اینجا را بگیرد و ضمیمه بشود به ادله اولیه و اثبات بکند امر به باقی را، نتیجه میدهد صحت عمل را، خلاف امتنان هم لازم نمیآید. این است که همانطور که اینجا جای حدیث لا تعاد است و لا تعاد میگوید سهواً عیبی ندارد و لو استشکلنا اگر کسی اشکال بکند که نه لا تعاد اینجور موانع را نمیگیرد، مال فقط اجزا است مثلاً میگوییم کفانا رفع النسیان. ضم حدیث رفع النسیان آقای خویی این را قبول نداشت میگفت رفع النسیان امر را برمیدارد نه ما حرف آخوند را قبول کردیم گفتیم ضم حدیث رفع النسیان به ادله اولیه نتیجه میدهد امر به باقی را وقتی عمر باقی ثابت شد عملت صحیح است دیگر.
گذشته این که آن که مرحوم صاحب جواهر گفته که، این را هم سابق بحث کردیم اوامر ارشادی آنها اطلاق دارند ما آن را گیر داشتیم گفتیم نه رفع النسیان بعید نیست که در اوامر ارشادی هم مجال داشته باشد حالا آن مهم نیست.
حاصل الکلام: دلیل فلا بأس به سهواً حدیث لا تعاد به ضم خصو و رفع النسیان حدیث رفع برای ما کفایت است.
بعد سید گفته در ذهنم این است که و إن کان الأحوط الإعادة معه أیضاً این حرف صاحب جواهر است شاید نمیدانم صاحب جواهر در آن کتابش شاید احتیاط وجوبی کرده، سید عوضش کرده سید گفته فلا بأس به سهواً فتوی داد و إن کان الأحوط میشود احتیاط مستحب. شاید منشأ احتیاط مستحب همین حرف صاحب جواهر بوده که در سهویش میگفته وجهی ندارد، کسی ندارد ببینیم صاحب جواهر در مقام فتوی احتیاط واجب کرده که سهواً هم مضر است؟ خب مهم نیست و إن کان الأحوط الاعاده معه أیضاً به خاطر این که عدل ما که قطعیه نیست که شاید هم.
سوال:؟؟؟
جواب: پس عدول کرده دیگه در فتوا هم عدول کرده. خوب است دیگه. ولی همین احوط را از صاحب جواهر گرفته دیگه. صاحب جواهر گفت احوط. منتها سید فتوا را اول اورده بعد احوط. او احوط را اول و فتوا را بعد. اینها نکته دارد ها!. یعنی شبهه اش یک کم قوی تر است.
تکتف در صورت ضرورت
و ان کان الاحوط.... خب این مال سهوش. گفت من غیر ضرورة و کذا لا بأس به مع الضرورة اگر ضرورت پیدا شد ضرورت پیدا شد بله مانعیتش برداشته میشود ضرورت اگر پیدا شد همون ادله تقیه دیگر. ادله تقیه ضرورت اینجا متقیه دیگر ضرورت پیدا شد ما مبتلا به تقیه شدیم خودش یک بحث است عمل تقیه ای مجزی است روایات از روایات کثیره میشود استفاده کرد، اضطراراً میشود عمل تقیه ای و عمل تقیه ای بله یادم بیاید در آن تقیه میگفت هیچ مشکلی نداری و مجزی است حتی در تقیه ای، احتیاط مستحب هم نمیکند سید.
سوال:؟؟؟
جواب: ضرورت عرفی دیگر برای چی یک بار، نه ضرورت که اینجا میگوید تقیه ای است مناسبتش قار و قور شکمش اگر باشد که اصلاً میرسیم برای قار و قور اصلاً تکتف صدق نمیکند نه تکتف و قصد خضوع و خشوع، دستهایش را هم میگذارد به قصد خضوع و خشوع، اینها را میخواستم بگویم اینها را نگویید نه. اینها ما بحثهای طلبهای است انسان وقتی که مبتلا میشود به آنها دیگر دستم را بگذارم قصد خضوع خشونت کنم اینها از آدم غالب از غالب مردم صادر شدنی نیست خصوصاً که دست گذاشتن هم یک نوع خضوع هم هست طبیعتاً آن قصد را همراهش دارند بله شما حالا بگو خب او کسی که این قدرت را دارد ضرورت ندارد اشکال ندارد. حالا اگر ضرورت پیدا کرد کسی این قدرت را نداشت کما هو الغالب مع ضرورة اشکالی ندارد.
بررسی صحت صلات بر خلاف تقیه
بل لو ترک .....گذشت دو سه سه سال گذشت گفت که بایستی با تکتف بیارم حالا اگر تکتف را ترک کرد مسئله جدید تکتف را ترک کرد جای تقیه هم بود نماز را برخلاف تقیه آورد آیا نماز برخلاف تقیه محکوم به صحت است یا نه؟ خودش یک بحث در باب تقیه مفصل بحث کردهاند فعل را ناقص بیاوری مجزی است روایات کثیره داریم حالا اگر برخلاف تقیه آوردی صحیح یا صحیح نیست.
خب حالا برخلاف تقیه این بحث رایج است خیلی جاها هست دیگر کسی عبادت را برخلاف تقیه آورد آیا نمازش صحیح است یا نه؟ الان رفته مسجد الحرام نماز میخواند مهر میگذارد برخلاف تقیه میآورد نماز صحیح است یا صحیح نیست. مرحوم سید حالا در مهرش باز گیر یک اضافه است در اینجا گیر نیست گفته بل لو ترکه، ترک تکتف را، حالها حال تقیه اشکلت الصحه. صحتش گیر پیدا میکند برخلاف وظیفه عمل کرده وإن کانت گرچه صحت اقوی است.
خب به چه وجهی باطل باشد این نماز؟ دو تا وجه برای بطلان این نماز ذکر شده یک وجه این است که فعلی را که خلاف تقیه است منهی عنه است این عبادتش نهی دارد. نهی در عبادت هم چون خلاف تقیه است دیگر خلاف تقیه نهی دارد نهی در عبادات هم یقتضی الفساد یا لااقلش لااقلش حالا نهی هم نداشته باشد لااقلش امرش محرز نیست. عبادتی که خلاف تقیه است، اطلاقات آن امر مشکل است، اقیموا الصلاة صلاتی را بگیرد که من میگویم اینجور نماز بخوان با تکتف نماز بخوان تقیه کن شما تقیه نکنی اطلاق آن شامل این نمیشود وقتی اطلاق نگرفت ملاک را هم که احراز نکردی پس مثلاً نمیشود حکم به صحت بکنی.
سوال:؟؟
جواب: خب الان آن طرف هم یک وجهی دارد دیگر فعلاً وجه این طرفش. وجه این طرفش یا منهی بودن یا لااقل مأمور به نبودن یکی از این دو تا.
مرحوم آقای خویی جواب داده اول از آن دومی جواب داده که مأمور به نیست گفته نه این نماز مأمور به است خیلی عبارتش روشن نیست آیا میخواهد بگوید مأمور به است یعنی اطلاقات امر به نماز این را بگیرد یا نه ما یقین داریم که این نماز مأمور به است؟ یقین به تعلق امر به این نماز داریم این نمازی که شما درش تقیه نمیکنی فرقی ندارد با بقیه نمازها و لو سیاقت الفاظ این را نگیرد و ادله تقیه تقیید بزند آنها را ولی این نماز با سایر نمازها چه فرق دارد؟ این هم ما یقین داریم که مأمور به هست پس بنابراین صحیح است. ما یک فعلی که لازم المراعات بوده در نماز، تقیه، ترک کردیم ولی این نماز هنوز مصداق مأمور به است عبارتش خیلی روشن نیست.
سوال:؟؟
جواب: عبارت خیلی روشن نیست همین عبارتش دو پهلو است میگوید که أما الدعوة الثانیة فلوضوح عدم اقتضاء أوامر التقیة تقییداً فی موضوع أوامر الأولیة میگوید آن اطلاقش به حال خودش باقی است تا اینجا میگوید اطلاق او به حال خودش باقی است. فالصلاة مع التکفیر و ان وجبت بالعنوان ثانوی إلا... میگوید صلات مع التکفیر وجبت پس آن اطلاق تقیید خورد دیگر این واجب شد دو تا واجب که نداریم مقتضای الا همین است فالصلاة مع التکفیر و ان وجبت بالعنوان ثانوی اگر به عنوان ثانوی بعد تکفیر واجب است پس آن مطلق دیگر وجوب ندارد ما دو تا وجوب که نداریم إلا أن مصلحة الصلاة بعنوان الأولی باقیة علی حالها با مصلحت درستش میکنند.
سوال:؟؟؟
جواب: آره دیگر این با آن که خب درست است مرحوم آقای خویی معمولاً میگوید که نه، امر نبود دیگر مصلحت نیست ولی مثل این که مثلاً میگفت این که در سیاق مستحبات است قرینه نمیشود پس این هم وجوبی نباشد. ولی یک جا گیر کرد. گفت نه اگر خیلی باشند آن مستحبات دیگر ظهور در وجوب میافتد اینجور گفت دیگه. این هم همینجوری است.
سوال:؟؟؟
جواب: إلا أن مصلحة... بابا چرا پس میرود سراغ مصلحت؟! میگویم عبارتش دو پهلو است روشن نیست که آیا نمازی را که من در آن مراعات تقیه نکردم الان بر من واجب نماز مع التقیه، نماز بدون تقیه مأمور بها هست یا نه، عبارت دو پهلو است.
بعضی عباراتش میگوید مأمور بها هست بعضیاش میگوید مأمور بها نیست ما هم در ذهنمان این است که نه، نماز مأمور بها است این که باید تکتف بکنیم این تقیید نمیزند. همین، یک اطلاقاتی ما داریم که نماز واجب است بخوانید چه تکتف بکنی یا نکنی یک اطلاقاتی داریم یک تقییدی هم داریم که اگر وقت جای تقیه بود باید تکتف کنی. این را آیا این باید تکتف بکنی میتواند تقیید بزند آن امر صلاتی را یا نه، ادعای ما این است نمیتواند. این تکتف بکنی یک عمل خارج از نماز است. تکتف بکنی یک عمل خارج از نماز است. ربطی به نماز ندارد پس نمیتواند. این را به دست عرف بدهیم یک مطلقی داریم نماز را بخوان چه مع تکتف چه بلا تکتف، یک امری هم داریم که در حال تقیه تکتف بکن، این تکتف بکن مثل اوامری نیست که ارشاد به جزئیت و شرطیت و مانعیت اینها باشد یک تکلیف نفسی است. مغایر امر به نماز است ما در ذهنمان این است که اطلاقات به حال خودش باقی است و این نمازی را که میخواند مأمور بها است. ادله تقیه امرش را ساقط نمیکند.
سوال:؟؟
جواب: نه همان یک دو تا امر ، یک امر به نماز است یک امر به تکتف.
سوال:؟؟؟
جواب: نه تکتف در صلاتمان صلات باشد تا آن موضوع داشته باشد.
این است که ما میگوییم که این بیان دوم را همینجور جواب میدهیم بیان دوم چه بود؟ بیان دوم گفت غیر مأمور به است میگوییم نه مأمور به است. و اما بیان اول که، این نماز چون تقیه داریم این نماز منهی عنه است، نه میگوییم که ما دلیلی به تعلق نهی تقیه بکن، واجب است، این نمیتواند بگوید فالصلاة حرامٌ. این را آقای خویی خوب انصافاً خوب بیان کردند. ادله تقیه خودش یک بحث است ها! ادله تقیه موجب تقیید ادله اولیه نمیشود نه امر آنها را تضعیف میکند و نه هم منهی میکند، منهی، ادله تقیه مقداری از نماز را که عبادی است حرامش نمیکند حرفی این است. ادله تقیه میگوید تقیه کن معنایش این نیست که اگر تقیه نکردی نمازت حرام است این معنایش نیست کلام تتمه دارد إن شاء الله فردا بحث کند.