1405/08/16
بسم الله الرحمن الرحیم
- بررسی مبطل سوم نماز: تکفیر/مبطلات الصلاة /كتاب الصلاة
موضوع: كتاب الصلاة/مبطلات الصلاة /- بررسی مبطل سوم نماز: تکفیر
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.
بسم الله الرحمان الرحیم.
بررسی مبطل سوم نماز: تکفیر
بحث در مبطل سوم بود التکفیر بمعنی وضع أحد الیدین علی الأخری علی النحو الذی یصنعه غیرنا. تکفیر را مرحوم سید فرمود یکی از مبطلات است. بعد مرحوم آقای خویی بحثی را ابتداءاً حول تکفیر صحبت کرد که تکفیر چیست، از کجا آمده که ما عرض کردیم تتبع بکنید این ریشهاش از کجا است. خیلی روشن نیست مناسبت حکم و موضوع همین است که از مخترعات عمر باشد، ولی سند معتبری پیدا نشد. در هر حال الان معمولُ بِه است مهم نیست که مؤسسش کی بوده. الان معمول به است کثیری از اهل عامه، نه کثیری، من در ذهنم این است در مسجدالحرام و مسجدالنبی نماز میخواندیم همه عامه تکفیر داشتند با اینکه مسلکهایشان مختلف است. همه مستحب مؤکد نمیدانند ولی گرفته دیگر این کار گرفته. از نظر فتوای مذهبی خودشان اختلاف دارند، بعضیها مستحب نمیدانند ولکن الان ما آن که دیدیم ملازمه است بین اهل سنت و تکفیر در نماز.
سوال:؟؟؟
جواب: بله بعضی گروههایشان الان خیلی مهم نیست، دیگران من در ذهنم نسپردم ولی عملاً همهشان تکفیر که میکنند، بمانند تکفیر نکنی هم خیلی بد میدانند. حالا بد میدانند چون اماره تشیع هست، میفهمند شیعهاند بد میدانند یا نه خیلی استحباب و مؤکد است ترکش بکنیم مذمت میکنند، نمیدانیم آنها. حالا مهم نیست.
تکفیر از کجا آمده خیلی روشن نیست ولی اصل آمدنش و بودنش هست بعضی هم به زمان پیغمبر نسبت دادند، روایاتی را جعل کردند که پیغمبر اکرم یا انجام داده یا تقریر کرده ولی هیچکدام آنها ثابت نیست. آن که ثابت است از آن الان فعل عامه است ثابت است که آنها تکفیر میکنند. در زمان ائمه این تکفیر بوده و از ائمه ما روایات زیادی صادر شده راجع به این تکفیر.
بررسی تکلیف وضعاً و تکلیفاً
مرحوم آقای خویی اینها بحث علمی ندارد، بحث علمیش اینجاست. مرحوم آقای خویی فرموده که ما باید بحث بکنیم حول تکفیر وضعاً و تکلیفاً: کجاها حرام است، کجاها حرام نیست، کجاها مبطل نماز است، کجاها مبطل نماز نیست. در حکم این فعل بحث بکنیم وضعاً و تکلیفاً. به این مناسبت فرموده که تکفیر اقسامی دارد، حالاتی دارد. بعضی حالاتش هم حرام است تکلیفاً هم حرام است وضعاً، بعضیاش نه. تا برسیم به آن محل گیر و مشکل، چند قسم کرده تکفیر را.
اقسام تکفیر و بیان احکام آن
قسم اول: تکفیر به قصد جزئیت نماز
اولیش این است که این کار را که میکند به قصد جزئیت نماز باشد. یک نمازی که بر ما واجب است. چطور مثلاً بله رکوع واجب است، سجود واجب است یا مثلاً قنوت بگوییم. بعضی هم از مردم در ذهنشان همین است قنوت جزء نماز است، منتها جزء مستحب. تکفیر را بگوید مثل قنوت. قنوت شما شیعهها قنوت میکنید جزء نماز میدانید، ما هم دستان را ببندیم جزء نماز است. یک قسم از تکفیر این که انسان دستش را بگذارد روی هم به عنوان این که این از اجزاء نماز است.
خب این قسمش کأنّ از این باب انجام نمیدهند. انصافاً همین است. تکفیری که اصطلاح اهل سنت انجام میدهند به عنوان جزء نماز تا آنجا که ما اطلاع داریم نیست. فوقش مثلاً مثل قنوتی است که ما میگوییم مستحب فی الصلاة. ولی اگر کسی به عنوان جزئیت بیاورد خب معلوم است فعلش حرام است، مشرّع است، نمازش هم باطل است چون نماز با این قید امر ندارد. این همان بحث زیاده است که سابق هم بحث کردیم. کسی چیزی را زیاد کند در نماز به نحو تقییدی، نماز میخوانم به نحو تقیید اگر باشد آن مقید چون امر ندارد فعلش مصداق مأمور به نیست. خب این واضح است و مد نظر نیست.
سوال:؟؟؟
جواب: فکر میکند بنا شد دیگر، ما کلمه تشریع اصلاً موضوع اثر نیست. پس این محل کلام بود قبلاً گذشت دیگر. اگر اینجور قصد کرده نماز که بخواند امری که متعلق به این مجموعه است از جمله همین تکفیر، خب این مجموعه که یکیش تکفیر است، امر ندارد. به نحو تقیید اگر این را خوب بود آقای خویی میفرمود دیگر. فرض اولش هم این به نحو تقیید است. آره نه خوب بود توضیح میداد. ولی اگر همین به نحو تقیید نباشد، قصد امر واقعی کرده ولو متعلقاً به این، نمازش صحیح است. تقیید کارش نداریم. مهم نیست که آیا مطلقاً نماز صحیح است یا فی بعض الفروض. کار آنها از باب تقیید نیست.
سوال:؟؟؟
جواب: زیاده؟ بنا شد زیاده تخیلی دیگر عیب ندارد.
قسم دوم: تکفیر به عنوان عبودیت
ثانیها أن یؤتی به لا بقصد الجزئیة للصلاة. این آنی که الان انجام میدهند این است: أن یؤتی به لا بقصد الجزئیة للصلاة بل بعنوان العبودیة. در ذهنشان همین است که دست را اینجور بگذارند خضوع بیشتری است، جزء نماز نیست، مستحب فی الصلاة مثل قنوتی که ما میگوییم مستحب فی الواجب، مستحب فی المستحب. این هم یا مثلاً در نماز مستحب است آدم به موضع سجدهاش نگاه کند مثلاً خضوع بیشتری است. تکتف خضوع بیشتری است، این مستحب است فی الصلاة. خب که در ذهن میآید عامه این قسم را میگویند. اگر اینجور شد این کار حرمت تکلیفی دارد چون حرمت تشریعی. چون شارع مقدس حکم روایات ما، این را تشریع نکردهاند.
سوال:؟؟؟
جواب: نه به عنوان خضوع خاص. نه این خضوع خاص و شعار آنها به این میگویند. آره آن هم باز جای بحث دارد.
حالا اگر که به این عنوان میآورد که ما، آنها که به عنوان شریعت میآورند الان، میگویند از پیغمبر رسیده حکم خداست که این نوع خضوع را انجام بدهیم. این نسبتشان به خداوند، نسبتشان به پیغمبر اکرم یک نوع افتراء است. فعلشان حرام است. در خود این یک بحثی هست: چیزی را در نماز بیاوریم به عنوان این که وظیفة الله است حالا مستحب یا واجب، تشریع بکنیم آیا مبطل نماز است یا نه. در ذهنم هست یک زمانی هم بحثش گذشت. تشریع عیب ندارد، عیب ندارد. یک نکتهای دارد، بگو حرام است، اسناد میدهی به خداوند کذب است مثلاً. فعلت حرام است عملاً، نسبت میدهی خداوند اینجور فرموده این فعلت حرام است؛ ولی ربطی به نماز ندارد. فعل حرامی را در نماز آوردی مثل در حال نماز نگاه به اجنبیه بکنی. آن یک فعل است این یک فعل است. اگر گفتیم که حرام است که این چنین هست تشریع بله چون از باب تشریع، تشریع حرام است این موجب بطلان نماز نمیشود. و مرحوم آقای خویی بعضی روایت را آورده که ما اینها را در همان بحث روایات بحث میکنیم فعلاً کارش نداریم.
سوال:؟؟؟
جواب: نه هنوز نگفتیم محل بحث کجاست. فعلاً تصویر میخواهیم بکنیم اقسام تکتف را. تکتف را تارةً میآورد به عنوان این که جزء نماز است، اُخری را میآورد این را به عنوانی که خودش مطلوب آخر است.
قسم سوم: تکفیر به عنوان فعل مستحب در شریعت
و ثالثاً یک وظیفه نه به عنوان جزء نماز نه به عنوان خضوع بیشتر. نه خضوع بیشتری هم مثلاً احساس نمیکند. تکتف میکند دست روی هم میگذارد لا بقصد خضوع بیشتر. نماز را با این حالت میآورد. سه حالت بیشتر ندارد دیگر. تکتف میکنی به عنوان جزء نماز، به عنوان عبادت فی الصلاة خضوع فی الصلاة. نه به عنوان جزء نماز، نه به عنوان خضوع فی الصلاة، به عنوانی که یک فعلی شریعت را در نماز مستحب کردند.
سوال:؟؟؟
جواب: مثلاً حالا یک بیانی آمده عرضم خدمت شما، تشریع نمیشود؟ همان، خب روایت برخلافش دیگر. اخبار من بلغ که در جایی که این همه روایت معتبر برخلافش داریم که جای اخبار من بلغ نیست.
سوال:؟؟؟
جواب: جاهل مرکب هم نه ما از باب تشریع نمیگوییم، روایت خاصه میگوییم. ثالث روایت خاصه داریم صحبت تشریع نیست. دوم تشریع هست دیگر. حالا اشکال ندارد، آن نمیداند معذور است و الا واقعاً تشریع است دیگر.
و أما سوم که محل بحث است سوم این است که یأتی به لا بقصد الجزئیة ولا بعنوان الخضوع والعبودیة. نه اینجور هم نیست که شاید دستهایش پایین بگذارد اینجور بایستد احساس خضوع آنجا دارد ولی دستهایش اینجور بیاورد اینجور بکند، نه اصلاً خضوعی... البته بیشترش به همان خضوع انسان احساس میکند. حالا اگر آمد و دستهایش را گذاشت نه به عنوان خضوع بیشتر، آیا این فعلی را که انجام داده این فعل عرضم به خدمت شما محرم است، مبطل است؟ مرحوم سید فرمودند لا حرام و لا مبطل.
ولکن ایشان مرحوم آقای خویی این را خوب تتبع بکنید من نتوانستم تتبع بکنم. ایشان نسبت میدهد به مشهور که مشهور گفتند که آن حکم تکفیر اینجا میآید. حالا نمیدانیم ما، هم حرمت میآید هم بطلان یا فقط بطلان را گفتند نمیدانیم. ولی آقای خویی نسبت میدهد به مشهور لکن الظاهر المشهور القائلین بهما هم میگویند حرام است هم میگویند مبطل است.
ما در ذهنمان این است که ممکن است در بعضی کلمات ادعای اجماع شده ولی شهرتی تا آن مقدار که من در ذهنم هست شهرتی نیست که اینها هم حرام است و هم مبطلاند خصوصاً مثل محقق که میگویند لسان المتقدمین است آمده گفته که مکروه است. خیلی بعید است که... آقای خویی نسبت شهرت قدماییها!. شهرت قدمایی بر این است. در ذهن من این است که اگر در کلمات قدما میآید آن فرض قبلی است أما این فرض که تکتف کرده لا بقصد الخضوع والخشوع فقط به عنوانی که وظیفهای را وظیفه صلاتیه، انجام داده باشد این مشهور قائل باشند که این حرام است و مبطل است، ما در این شهرت خصوصاً مثل محقق گفته مکروه است میگویند محقق لسان المتقدمین است، ما این را باورمان نشده. در آنجا هم گفته تردد است، چه بهتر در شرائع میگوید تردد در معتبر که میرسد میگوید مکروه است.
این را شما تتبع بکنید. آقای خویی مسلم گرفته که مشهور بل ادعی علیه الإجماع که این تکتف هم حرام است هم مبطل است. ما باورمان نشد. ما میگوییم اگر هم در کلمات آنها هست آن تکتف قسم قبلی را میگویند، مناسبتش هم این است. تکتف با قصد تعظیم مناسبت دارد أما هیچ قصد نکنی تعظیم را هیچ قصد احترام نکنی همینطور دست را ببندی که بدون قصد احترام بیشتر، مشهور گفته باشند هم حرام هم باطل است. ما باورمان نشد. حالا کار نداریم ما بحث فنی میکنیم عرضم به خدمت شما بحث علمی میکنیم که آیا این فعل حرام است مبطل است باید ببینیم وجهش چیست.
ادله مساله و بررسی آن
وجوهی را مرحوم آقای خویی آورده که آن وجوه اولش هم یک ادعای اجماع شده. اجماعی در کار نیست. ما که میگوییم شهرتی هم معلوم نیست در کار باشد. مضافاً به این که نه اجماعی است نه شهرتی، اگر هم باشد این محتمل المدرک است. مدرکش این روایات که میخوانیم چون محتمل المدرک است این اجماعها قیمتی ندارند. این اولیش.
دومیش گفتند مقتضای احتیاط این است. مقتضای قاعده احتیاط این است که شما تکتف نکنی و اگر کردی نمازت را اعاده کنی. مقتضای احتیاط این است.
و لکن این وجه هم باطل است واضح البطلان است. مقتضای احتیاط این است نه. أولاً مقتضای ادله اجتهادیه ما فرض اینست جزء نماز قرار ندادیم. مقتضای ادله اجتهادیه که نماز را برای ما بیان کرده و ما آمدیم همه آنها را به قصد نمازی آوردیم یک چیزی هم در نماز به عنوان ظرف نماز ظرفش اضافه کردیم. مقتضای ادله اجتهادیه این است که انطباق پیدا میکند عمل ما با آن اطلاقات. مقتضای ادله اجتهادیه صحت این نماز است.
و اگر هم کسی گفت بابا ما اینجور اطلاقی نداریم کجا اطلاق پیدا میکنیم که اطلاق داشته باشد از این حیث که چه تکتف بکنی یا نکنی. فهم عرفی اطلاق دور از ذهن عرف است که نماز عبارت است از اینها اولش تکبیر بعدش قرائت و تا آخرش اطلاق دارد سواء تکتفت أو لم یتکتف. کسی اگر در اطلاق آن ادله اولیه شک بکند نوبت به اصل عملی میرسد. ما هم در اصل عملی گفتیم دیگر، اگر شک کردیم در مانعیت شیئی الان بحث شک در مانعیت است این کار آیا مانع از صحت نماز است یا نه. شک در مانعیت برائت میگوید رفع ما لا یعلمون، مانعیت ندارد. نه مقتضای هم اصل لفظی و هم مقتضای اصل عملی عدم مانعیت تکتفی است که داریم بحث میکنیم.
آن سومیش هم که واضح البطلان است دیگر. بعضیها گفتند آقا در عبادات عبادات توقیفیاند. مقتضای توقیفیت پس این است که اگر یک چیزی اضافه کردی مبطل ثابت نشده بود مبطل نماز است. این اصل در عبادات این درست است ها!. اصل در عبادات توقیفیت است اصل در معاملات امضائیت است. این دو تا اصل درست است. اصل در عبادات را شارع مقدس خودش جعل کرده ما نمیتوانیم چیزی را کم کنیم زیاد کنیم. عبادات توقیفیاند درست است. بابا ما میخواهیم به قصد. اصلاً کسی تصور بکند تصدیق میکند عبادت یعنی میخواهی عملی را بیاوری به قصد امر مولا پس باید بدانیم مأمور به مولاست، از خودت یک چیز داخلش بکنیم مأمور به مولا نمیشود که. اصل توقیفیت در عبادات برخلاف معاملات اصل امضائیت است، این دو تا اصل پر واضح است.
ولکن در محل کلام صغری ندارد چون ما این تکتف را که الان میآوریم جزء عبادت نمیآوریم. منافات ندارد که عبادات توقیفیاند. خب ما عبادت را منهای تکتف آوردیم عبادت خدا را ماعدای این آوردیم. این یک مستحب دیگر است خودم جعل کردم فوقش تشریع کردم. یک ربطی به چون به عنوان جزئیت شرطیت نمیآورید به عنوان شرطیت نمیآورید، مثل این که مثلاً در ذهن آدم باشد که خداوند دوست دارد که مثلاً آدم سرش را کج کند یکجوری یکجور نماز بخواند عاجزانه نماز بخواند دوست دارد سرش را کج کند که عجزش، عاجزانه بودنش بیشتر بشود. خب حالا اگر خدا هم نگفته باشد سرت را کج کن ربطی به نماز ندارد! یک فعل آخری است. این که فرمودند مقتضای توقیفیت عبادت این است که باطل است این ربطی به توقیفیت ندارد چون فرض کلام ما این است که اینها به عنوان جزء نماز نمیآوریم.
مهم در مقام روایاتی است که تخیل شده که از این روایات میتوانیم استظهار بکنیم، تعبد است دیگر، که نمازی را که با تکتف آوردهای این نماز باطل است. مرحوم آقای خویی یک بابی است باب پانزده در باب مبطلات نماز تمام آن روایات را آورده بررسی کرده و ادعا کرده که از این روایات بطلان این نماز استفاده نمیشود. همین که روایات دلالت نداشت، برائت میگوید که این مانعیت ندارد پس نماز صحیح است. ما این نماز را با برائت درستش میکنیم. آیا این روایات میتوانند مانع از جریان برائت بشوند. ادعای آقای خویی، خیلی علمای دیگر فقهای دیگر این است که این روایات صلاحیت اثبات منع را ندارند.
و آن روایات بهترینش صحیحه محمد بن مسلم است. صحیحه محمد بن مسلم قال قلت له الرجل یضع یده فی الصلاة دستش را در نماز میگذارد. محمد بن، راوی محمد بن مسلم میگوید که از محمد بن مسلم نقل میکند قال قلت له نمیدانم حالا از امام صادق است از امام باقر (علیهما السلام) است: الرجل یضع یده فی الصلاة دستش را وضع میکند در صلاة، خب چهجوری؟ و یحکی و حکایت میکند آن الیمنی علی الیسرى یعنی یمنی را بر یسرى میگذارد. حالا و یحکی ظاهرش همین محمد بن مسلم و یحکی الیمنا علی الیسرى و حکی الیمنا. حکی ما اشتباه خب مهم نیست. فقال ذلک تکفیر. تکفیر را معنا کرد ذلک التکفیر لا تفعل این کار را نکن.
ما میگوییم آهنگ این روایت این است که این نماز باطل نمیشود. مستشکل یا مستشهد، مستدل میگوید فقال ذلک تکفیر لا تفعل این ارشاد به فساد این نماز است. لا تفعل نهی است. نهی در عرضم به خدمت شما عبادات ارشاد به فساد نماز است. این تقریب استدلال.
مرحوم آقای خویی در بحث قبل جواب داده از این که... خب مرحوم آقای خویی مسلکش همین است مبنایش همین است میگوید امر و نهی که متعلق میشوند به اجزاء یا شرائط ظهور دارند در ارشاد به، امرش ظهور دارد در ارشاد به شرطیت، نهیش ظهور دارد در ارشاد به مانعیت. یک مبنا است دیگر. الأوامر والنواهی المتعلقة بالأجزاء والشرائط ظاهرة فی الإرشاد، ارشاد به جزئیت، ارشاد به مانعیت.
ما این کلی را قبول نکردیم بارها صحبت شده و گفتیم که نه ممکن است ظاهر امر مولویت باشد اینها مولویت ضمنیه را دارند بیان میکنند که حرف مرحوم همدانی بود اگر، حالا مهم نیست. ما میگوییم سلمنا کبری را. مرحوم آقای خویی جواب داده فرموده بله اوامر و نواهی که متعلق به اجزاء و شرایط هستند ظاهرند در ارشاد به جزئیت اجزاء، مانعیت آن نواهی، ولکن فرموده در محل کلام این ظهور منتفی است این ظهور در محل کلام نیست. چرا؟ فرموده که آنی که ما میگوییم امر به اجزاء یا ارشاد به جزئیت است حالا امرش را رها شد نهی ظاهر در مانعیت است آن در جایی است که آن متعلق نهی صلاحیت حرمت تکلیفی را نداشته باشد. اگر متعلق نهی یک فعلی است که نه، صلاحیت حرمت تکلیفی داشته باشد آنجا این ظهور در ارشاد منتفی است. اگر نگوییم که ظهور نهی در حرمت نفسی است، اگر این را نگوییم مثل سایر موارد، لااقلش اجمال دارد. اجمال اگر داشت مثلاً دیگر مطلب تمام است.
در محل کلام اینجور است لا تفعل در یک موردی است که تکتف است. تکتف شبهه تحریمیه دارد. اصلاً روایات کثیرهای داریم نهی میکند از تکتف. این لا تفعل حضرت در موردی که جای حرمت تکلیفی دارد اگر نگوییم ظهور دارد در حرمت تکلیفی لااقلش اجمال دارد. حرمت وضعی را بطلان را که این محل بحث ما است باطل است عمل، ثابت نمیکند دیگر. این فرق میکند با لا تصل فیما لا یؤکل لحمه. اگر گفت لا تصل فی ما لا یؤکل لحمه میگوییم ارشاد به مانعیت. آنجا احتمال این که حرام تکلیفی باشد نیست. أما اگر گفت لا تتکتف لا تفعل گفته احتمال حرمت تکلیفی هست؟ ببینم میگوید که فقط گفته فان الإرشاد إلی الفساد حینئذ غیر واضح است. واضح نیست. نه نمیگوید، باز هم نمیگوید نهی نفسی است دیگر ارشاد به فساد واضح نیست مجمل است.
پس اول قصور مقتضی که اصلاً این دلالتی بر فساد ندارد. نه گفته مجمل دیگر اجمال دارد یا مثلاً شاید مراد حرمت تکلیفی باشد. أولاً. ثانیاً جواب داده گفته نه اصلاً شما بگو ظاهر این مثل سایر موارد ظاهرش حرمت وضعیه است گفته لا تفعل ارشاد به فساد است. میگوییم ظاهرش ما روایت برخلاف داریم. أولاً قصور مقتضی ثانیاً وجود مانع. لو سلمنا که لا تفعل ظهور دارد در بطلان، این ظهور مانع دارد مانع اظهری دارد.
مانعش کدام است؟ مانعش صحیحه علی بن جعفر است. آنجا عجله داشتم یادم رفت کتاب نشد کتاب، حضرت در آنجا فرمود فإن فعل فلا یعود. اگر آن متنش بیاورید صحیحه علی بن جعفر فإن فعل تکتف را. خب روایت در چهارمی آورده «سألته عن الرجل یکون فی صلاته أیضع إحدى یدیه علی الأخری بکفه أو زراعه». دو تا کفش را روی هم بگذارد یا نه اینجوری ذراعها را روی هم بگذارد هر دوش تکتف است. «قال لا یصلح ذلک» نه این کار درستی نیست. فارسیاش این است کار درستی نیست. این لا یصلح تا اینجاش شاهد آقای خویی یعنی آقای خویی استشهاد نمیکند چون لا یصلح را هم گیر دارد. نه «فإن فعل» اگر هم یک کسی کار انجام داد دیگر دوباره تکرارش نکند. متفاهم عرفی این است که این مبطل نماز نیست.
همینجور است این کار را نکن، اگر هم تا به حال کار میکردی دوباره تکرارش نکن. دوباره تکرارش نکن، اگر باطل مبطل نماز بود اینجور صحبت نمیکرد. متفاهم عرفی است که میگوید تکرارش نکن این یک ظهور قوی در این دارد که تا به حال که این کار را میکردی نماز صحیح بوده عیبی ندارد. این روایت اطلاق دارد عن الرجل یکون فی صلاته یضع إحدى یدیه علی الأخری بکفه ولو بقصد تخضع. آن صورت متعارف بین اهل سنت را میگیرد که ما گفتیم علی القاعده نماز باطل نیست، علی الروایه هم نمازش باطل نیست. حتی بقصد تخضع هم باشد. حضرت فرمود که این کار أولاً این کار نکن میگوید لا یصلح ضعیف صحبت میکند. فإن فعل فلا یعود لم دوباره تکرار نکند این کار را. متفاهم عرفی همین است که نماز صحیح است. اگر نماز باطل بود اولی این بود که أولاً نهی بکند این چه کاری است لا تفعل ذلک! ثانیاً هم میگوید نمازهای خوانده اعاده کند. حس ما این است این لسان ظهور قوی دارد در این که تکتف مبطل نماز نیست چه به این معنای سوم که الان داریم بحث میکنیم چه به معنای دوم که گفتیم گذشت.
این فرمایشی که مرحوم آقای خویی راجع به این روایت عرضم به خدمت شما فرموده. خب این روایت یک مشکلی دارد. بله.
سوال:؟؟؟
جواب: حتی به قصد جزء هم بله میگوید مبطل نماز نیست. آره میشد میگویم.
وقت تمام شد فکر نمیکردم. فرمایش آقای خویی را ما میخواهیم بحث بکنیم. اولی را میگوید که إن الأمر وإن کان کذلک لکنه أولش میگوید صحیحه محمد بن مسلم که معلوم نیست که حرام وضعی را میگوید شاید حرام تکلیفی را میگوید. یک اشکالی هست بالاخره روایت یکی از دو حرام را میگوید دیگر، مردد است حرام تکلیفی را میگوید یا حرام وضعی را میگوید پس ما حجت داریم. جواب اول آقای خویی، حجت داریم که یکی از اینها. حجت اجمالیه. مقتضای حجت اجمالیه این است که نماز را اعاده کنیم دیگر. این علم اجمالی این حجت به جای علم اجمالی، حجت اجمالی داریم که یا نماز باطل است یا فعل حرام است. این کار را انجام ندهیم و اگر هم انجام دادیم نماز را هم اعاده کنیم.
شبهه این است در مواردی که حجت پیدا میکنیم بر شیئی اگر اجمال داشت ولی مردد بود بین دو تا حکم الزامی، مقتضای علم اجمالی به حجت اجمالیه احتیاط است. این را چطور ما حلش بکنیم؟ کلام تتمه دارد إنشاءالله.