1405/08/11
بسم الله الرحمن الرحیم
- وارد شدن در نماز با تیمم و احداث حدث و وجدان آب- اقوال در مساله/مبطلات الصلاة /كتاب الصلاة
موضوع: كتاب الصلاة/مبطلات الصلاة /- وارد شدن در نماز با تیمم و احداث حدث و وجدان آب- اقوال در مساله
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.
بسم الله الرحمان الرحیم.
وارد شدن در نماز با تیمم و احداث حدث و وجدان آب
بحث در این فرع بود که شخصی تیمم کرده، وارد نماز شده و بعد حدثی از او سر زده است. ضمناً هم آب وسط نماز پیدا شده. آیا باید وضو بگیرد و استیناف بکند نماز را یا وضو بگیرد و ادامه بدهد آن نماز را؟ محل بحث اینجا بود.
اقوال در مساله
عدهای از فقها فرمودند که این شخص، ولو احداث حدث کرده، وضو میگیرد و نماز را ادامه میدهد. مرحوم آقای حکیم بهتر نقل قول علما کرده. مرحوم شیخ مفید همین را فتوا داده در کتاب مقنعه و همچنین شیخ طوسی و بعدش عرضم به خدمت شما، آقای حکیم این اقوال علما را آورده، فرموده که و فی الذکری المیل الیه و عن الاردبیلی الجزم به و عن المدارک أنه قوی، شیخ مفید است و شیخ طوسی است و بعدش هم مثل این افرادی که عرض کردیم، اینها گفتند که بعد از این احداث حدث، با آب وضو بگیرد و نمازش را ادامه بدهد.
در دسترسم نبود نگاه کنم ببینم تتبع بیشتری بکنیم، ببینیم واقعاً آنهایی که قائل به بطلان این نماز هستند، قائلین به بطلان زیادند، مشهور است یا نه اینجوری هم نیست که مشهور باشند. بعضی دیگر هم هستند که مرحوم آقای حکیم به آنها اسناد داده. طبیعیش هم همین است. شیخ طوسی وقتی حکم به صحت میکند، یک عدهای از تلامذهاش هم با او موافقند با شیخ مفید. این را تتبع بکنید که مثل آقای خویی یا آقای حکیم که ادعا میکنند که اینها قول شاذ هستند، نه؛ اینها در ذهن ما اینها قول شاذ نیست. همین آقای حکیم به بعضی از تلامذه شیخ طوسی هم اسناد داده. دیگر الان پیداش نمیکنم. حالا این را کتبی را نگاه کنید که نقل اقوال کردهاند.
در ذهن ما این است که شهرت آنجوری را نمیتوانیم تحصیل بکنیم. لذا اگر روایت پیدا کردیم که همین فتوایی را که این عده دادهاند مطابق آن روایت است، به آن روایت عمل میکنیم. اینکه این فتوا خلاف مشهور است برای ما احراز نشده. طبیعیش این است ها! شیخ طوسی یک چیزی میگوید، عدهای موافقش هستند. شیخ مفید هم که گفته از سابقین. حالا اردبیلی و صاحب مدارک عیب ندارد، آنها خیلی اثر ندارد. ولی در همان صدر اول که شیخ مفید میگوید و شیخ طوسی میگوید، یک عدهای هم موافقش هستند. شاید مثلاً قول به بطلان اشهر باشد، نه اینکه آن قول شاذ باشد. اینها را شما تتبع بکنید. این مثل مرحوم آقای خویی یا آقای حکیم اینها ادعا میکنند اینها شاذند، ولی در ذهن ما آمده که نه، آن قول، قول شاذ نیست.این از نظر اقوال.
مفاد روایات مساله
روایت زراره و محمد بن مسلم
از نظر روایات، اینکه اینها فرمودهاند مطابق روایت صحیحه به چند سند قوی روایت نقل شده که مفادش از آن روایت همین است که اگر حدثی از او صادر شد، همان آب پیدا شده، حدث صادر شده، وضو بگیرد و ادامه بدهد. روایت معتبره هم داریم. دیگر اگر اعراض مشهور ثابت نشود که در ذهن ما ثابت نیست، ما میتوانیم به این روایات عمل بکنیم و فتوا بدهیم. مشکلی ندارد.
روایت این بود. روایت قال زراره و محمد بن مسلم: قلنا لأبی جعفر علیهالسلام رجل لم یصب ماءً، آب نداشت، و حضرت الصلاة، وقت نماز رسید، فتیمم و صلی رکعتین، دو تا رکعت را خواند، ثم أصاب الماء، بعد به آب رسید، ثم أصاب الماء، أینقض الرکعتین أو یقطع ما ویتوضأ ثم یصلی؟ قال: لا.
نه بابا بعضی روایات دارند هم بعد از رکوع اول، هم بعد از رکوع اول آب پیدا شد، ادامه بده. تیمم صحیح است. اینکه معروف است میگویند کدام عرعری است که نماز را باطل میکند، این فیالجمله است. عرعر الاغ. آبش بالای الاغش بوده، الاغش گم بوده، آب نداشته، وارد نماز شده، وسط نماز عرعر الاغ را شنید. اگر قبل از رکوع بود نمازش تمام شد. تازه آن شبهه ها! بعضیها میگویند دخل فی الصلاة تمام شد. حالا فوقش اگر قبول بکنیم، میگوییم قبل از رکوع. حالا اینجا زراره سؤال میکند دو رکعت خوانده، دو رکعت را خواند بعد آب پیدا شد، ثم اصاب الماء، صدای عرعر الاغ را شنید یا صدای قافله را شنید که آمدند آنها آب دارند میشود ازشان آب بگیریم. قال: لا، ولکنه یمضی فی صلاته فیتمها ولا ینقضها. شکستن نماز لااقلش یک چیز مرجوحی است در ارتکاز متشرعه. این نماز را شروع کردی عن صحیح ، نباید بشکند.
زراره و محمد بن مسلم، دوتاشان یک سؤال داشتند. بعد که تمام شد، زراره یک سؤال آخری کرد و قال زراره: قلت له دخلها وهو متیمم، داخل نماز شده با تیمم، فصلی رکعة، یک رکعت خواند. ما الان سؤال کردیم که آب پیدا شد. نه، حالا زراره عوضش میکند، میگوید یک رکعت خواند فأحدث، حدث از او سر زد بعد فأصاب ماءً، آب پیدا شد در حدث صادر شده فأصاب ماءً. قال حضرت یخرج، برود بیرون فیتوضأ وضو بگیرد ثم یبنی، دیگر بعد از یک رکعت است چون حدث صادر شده میگوید ثم یتوضأ فیتوضأ ثم یبنی علی ما مضی من صلاته التی صلی بالتیمم.
این روایت حداقلش به سه سند معتبر، اگر نگوییم چهار تا، به سه تا سند معتبر این روایت به ما رسیده که ظاهرش هم این است که متیمم از او حدثی سر زده است و آب هم اتفاقاً مصادف با این حدوث حدث است آب هم پیدا شده. حضرت فرمود که برود وضو بگیرد بیاید نماز را ادامه بدهد. مدرک قول شیخ مفید، شیخ طوسی و دیگران که حکم کردند به صحت، مدرکشان این است.
کلام مرحوم محقق نسبت به توجیه کلام شیخ طوسی و شیخ مفید
مرحوم محقق هم در معتبر این را پذیرفته، گفته حرف خوبی است. یک توجیهی هم برای این فتوا ذکر کرده. مرحوم محقق در معتبر این کلام را تأیید کرده و توجیه کرده. گفته میشود درستش بکنیم کلام را به چه بیانی توجیه کرده؟ به این بیان که فرموده یک بحثی است در باب تیمم که آیا تیمم طهارت میآورد یا نه، فقط مبیح للصلاة. در اینکه وضو و غسل طهارت میآورد بحثی نیست. «إن کنتم جنباً فاطهروا» یا در باب وضو، وضو طهور است، بحث نداریم. در تیمم یک گیری هست که آیا تیمم مثلاً در ذهن بعضی آمده که دست به خاک زدن مثلاً طهارت بیاورد، یک چیز بعیدی است. گفتند تیمم مبیح للصلاة است. محقق آمده کلام شیخین را، شیخ مفید و شیخ طوسی را توجیه کرده، مبرَّر کرده، تبریر کرده. فرموده وجهش این است: کسی که تیمم کرد طهارت نداشت. وقتی طهارت ندارد، حدثی که سر میزند طهارتی نبوده که نقضش بکند. فقط تیمم اباحه صلاة را آورده. الان در این آن که حدث صادر شده، این حدث طهارتی نبوده که نقض بکند، قطع بکند. روی این حساب است که حضرت فرموده که وضو بگیرد ادامه بدهد. به خلاف کسی که غسل کرده یا وضو گرفته، حدثی که در وسط آمد الحدث ناقض. خواندیم روایات زیاد داشتیم ناقض للطهارة. حدث ضد طهارت است، نقض میکند طهارت را. توجیه کرده، یک بیان فنی آورده برای کلام شیخین و من تبعهما و خودش هم حسن شمرده، گفته عیبی ندارد، حرف بدی نیست. محقق هم در معتبر جزو کسانی است که این حرف را پسند کرده.
اشکال مرحوم خویی به کلام مرحوم محقق و بررسی آن
خب این فرمایش محقق درست است یا درست نیست؟ مهم نیست، مهم روایت است. مرحوم آقای خویی آمده گفته حرف محقق نادرست است. اولاً تیمم هم طهور است. کی گفته تیمم مبیح للصلاة است؟ نه. لا صلاة إلا بطهور. روایت داریم که تیمم هم طهور یجزئک عشر سنین. اصلاً صدر همین روایتی که الان میخوانیم، صدر همین روایت هم میگوید دخل، صدر همین روایت میگوید حضرت الصلاة، بله حضرت فرمود ولا ینقضها لمکان الماء لأنه دخلها با تیمم داخل نماز شده، میگوید لأنه دخلها وهو علی طهر بتیمم. این پر واضح است، درست میگوید ایشان که تیمم هم أحد الطهورین. این همه روایت داریم، همین صدر همین روایت هم میگوید طهور است. اینکه محقق در توجیه کلام شیخین فرموده نکتهاش این است که تیمم مجرد اباحه آورده، طهارت نیاورده، پس حدث اثر ندارد، فقط آن تیممش منتقض شده به خاطر این که آب پیدا کرده. نه، این حرف نادرستی است. تیمم هم طهارت است. در خود همین روایت هم هست مضافاً به روایات دیگر. این توجیه محقق در معتبر نامعتبر است. خب درست است تا اینجا ما گیری نداریم.
بعد فرموده نقض هم کرده مرحوم آقای خویی فرموده که شما اگر این حرف را بزنید، لازمهاش این است که اگر کسی حدث از او صادر شد بعداً، بعداً هم آب ندارد نمیتواند وضو بگیرد، باید دوباره تیمم بکند. باید بگویید که نه دیگر چون این حدث قادح نیست دیگر، اثری ندارد، میتواند همینطور نماز را ادامه بدهد. اینها گفتنی نیست.
سوال:؟؟
جواب: نه، محقق فرضی را همان فرضی که آنها گفتهاند فرضی را میگوید وسط نماز آب پیدا شده. ایشان نقض میکند به جایی که وسط نماز آب پیدا نشده، دوباره باید تیمم بکند.
خب عیب ندارد. ما میگوییم این نقضها هم درست است. ولکن نهایت این فرمایشاتی که ایشان در تنقیح فرمودهاند این است که توجیه محقق کلام شیخین را، شیخ مفید و شیخ طوسی را نادرست است. خب باشد نادرست است. خیلی چیزها مرحوم محقق در معتبر گفته نامعتبر است. این هم یکی از نامعتبرها. ضرری به مطلب وارد نمیشود. آنها به خاطر نص صریح، صحیح صریح چند تا سند را، حداقل سه تا سند معتبر دارند، میگوید این نمازش با ادامه صحیح است، وضو بگیرد مورد روایت است. فرمایش محقق ناتمام است ولی ضرری به ادعای آنها ندارد. ادعای آنها این است میگوید بابا مقتضای روایت صحیحه این است که وضو بگیرد ادامه بدهد. نتوانیم درست بکنیم، تحلیل محقق نادرست باشد، ضرری به حرف آنها وارد نمیشود.
دو بیان مرحوم خویی برای مناقشه در کلام شیخ طوسی و شیخ مفید و بررسی آن
بعد آمده مرحوم آقای خویی خودش ملتفت بیجهات بوده، آمده گفته نه حرف آنها قابل قبول نیست. دو تا بیان آورده برای رد حرف آنها که میگویند توجیه محقق ناتمام است، حرف آنها ناتمام است، به دو بیان.
بیان اولی که عرضم به خدمت شما آوردم، بیان اولش این است که ادعای ایشان این است که میگوید این تیممی که این شخص کرده در بحث تیمم. در تیمم یک بحثی است اینکه تیمم طهارت میآورد بنابراین شده دیگه، طهور است بدل از وضو، بدل از غسل. این طهارتی را میآورد که مثل همان طهارت وضو و غسل همان مرتبه یا نه، این چون بدل است مرتبه طهارتش هم ضعیفتر است. مقتضای روایات این است که نه ضعیفتر نیست. التراب أحد الطهورین یجزئک عشر سنین. ظاهرش این است که طهارتی را که تراب میآورد ضعیفتر از طهارتی که وضو میآورد، غسل میآورد ضعیفتر نیست. خب حالا أحد الأمرین است یا طهارتی که وضو میآورد اشد و اقوی از آن است یا لااقلش مساوی با آن است دیگر. خب اگر بنا باشد کسی، میخواهد این اشکال کند برای روایتها، ظهور روایت را دیگر قابل التزام نیست. فرموده که اگر کسی وضو بگیرد یا همان طهارت یا بالاتر از آن طهارت محقق شد بعد حدثی سر زد، وقتی که به همان حد از طهارت لااقل هست، وجهی ندارد که بگوییم طهارت تیممی را نقض نمیکند، طهارت وضویی را نقض میکند. نه، شما باید بگویید که خصوصاً غسل دیگر، غسل چه بهتر. غسل کرده یا وضو گرفته، طهارتی را که آورده یا بالاتر از آن طهارتی است که تیمم آورده یا اندازه آن است. هر کدام باشد همانطور که حدث نمیتواند آن طهارت را از بین ببرد، طهارت تیممی را، نمیتواند باید در وضو و غسل هم بیایید بگویید دیگر. در حالی که در وضو و غسل هیچکس نمیگوید. مقتضای روایات هم این بود که گفت از سر نو بگیرند، از سر نو شروع کنند نماز را. خواندیم روایات را، چند تا روایت بود که در اثنا اگر حدثی صادر شد نماز باطل است، باید از سر نو بگیرد.
لازمهاش این است که شما در باب تیمم بگویید با اینکه طهارتی را که میآورد تیمم بالاتر نیست از طهارت وضو و غسل، میگویید آن حدث طهارت را از بین نمیبرد نسبت به اجزای سابقه، ادامه بده. لازمهاش این است که در باب غسل و وضو هم اگر چنین حدثی صادر شد باید بگویید که آن طهارت به حال خودش باقی است. اینجور فرموده: ان الطهارة الحاصلة فی مورده لو لم تکن أضعف من الحاصلة فی مورد الوضوء فلا ریب أنها لم تکن أقوی. أقوی که از آن نیست که دیگر ضرورة أن البدل لا یکون أعظم شأناً. اینجور عبارت بهتر است. أقوای از آن که نیست دیگر. یا کمتر است یا مساوی. أقوی که نیست. وقتی أقوی نبود و علیه فکیف یمکن الحکم بانتقاض الصلاة بالحدث الصادر من المتوضئ دون المتیمم. فان هذا أمر بعید فی نفسه. أمر غریبی است. این در رد مثلاً مثل شیخ مفید شیخ طوسی که به این روایت میخواهند عمل کنند.
ولیکن به ذهن میآید که نه این وجه رد آنها نمیشود. ما هم قبول داریم طهارتی که با تیمم میآید عیب ندارد، اکثر نیست از طهارتی که با وضو میآید با غسل میآید. ولکن مع ذلک میگوییم در تیمم یک خصوصیتی است که ما نمیتوانیم تعدی بکنیم. خود آیه شریفه هم میگوید تیمم لئلا یکون علیکم حرج، برای این که حرج پیدا نشود. ریشه تیمم تسهیل بر عبادت است. شاید به خاطر همان تسهیل که اساس تیمم هست شارع مقدس فرموده وسط نماز هم اگر حدثی از شما صادر شد ادامه بده. ما که تیمم را جعل کردیم برای رفع حرج است دیگر دوباره باز بگوییم از سر نو نماز را بیاور. این با آن حکمت تیمم سازگاری ندارد.
سوال:؟؟؟
جواب: نه از سر نو. آنها میگویند از سر نو دیگر وضو بگیر از سر نو نماز را بخوان. شما که اینجا داری نماز را بگیر جایی هم که با وضو وارد نماز شدی.
سوال:؟؟؟
جواب: نه ما میگوییم جایی که وضو. نه میگوییم نمیزنیم. در متیمم بنایش بر تسهیل است. لئلا یجعل علیکم فی الدین من حرج. قرآن دارد بنایش بر تسهیل است. چون بنایش بر تسهیل است میگوییم تیمم کردی نمیخواهی اعاده کنی. همانجا آب پیدا شد وضو بگیر ادامه بده. ولی در وضو بنایش بر تسهیل نیست که. اطلاق ادله میگوید بابا وضو گرفتی نماز خواندی حدث آمدی انتقضت صلاتک.
سوال:؟؟؟
جواب: بالاتر نه بالاتر صحبت نیست. نه. بفرمایید نمازی که با تیمم خواندهام اسهلیتش بیشتر است تا نمازی که با وضو خواندهاند باشد. اصلاً اساس تیمم لئلا یکون حرج. ریشه تیمم برای رفع حرج است. دوباره بیاید دیگر از سر نو با حرج جور درنمیآید. ما روایت در خصوص بحث این است. در خصوص متیمم میگوید ادامه بده. میتوانیم این را یک مبرری برایش بیاوریم از غرابت خارجش بکنیم یا نه؟ میگوید بله میتوانیم. چون بنا در باب تیمم بنا بر منت است، بنا بر تسهیل است. آن تسهیل اقتضا کرده که از وضو بهتر باشد. وضو گرفتی حدث آمد از سر نو بخوان. تیمم کردی نه دیگه.
سوال:؟؟
جواب: بابا عیبی ندارد. شما بگو اصلاً .آره بالاتر نه که اشد. بابا میگوید طهارتی که با تیمم آمده چون یک سختی را تحمل کردی من برات ارفاق میکنم.
سوال:؟؟؟
جواب: چرا قابل التزام نباشد؟ بابا در تیمم ارفاق بیشتری دارم میکنم. کجایش غریب است.
سوال:؟؟
جواب: ما که ملاکات را که نمیفهمیم، در دست ما نیست. بابا این روایت نص است. نص غرابت نداشته. ما رفع غرابت بکنیم.
سوال:؟؟؟
جواب: اولاً اولاً که اصلاً ایشان اینها را عنوان طهارت میدانند متحصل که نمیدانند. آن که بهتر میشود مثلاً متحصل هم باشد. اصلاً طهارتی که از تیمم حاصل شده اصلاً کمتر است. من به خاطر منتی که بر تو میگذارم میگویم همین کمتر را برای اینکه از تیمم فرار نکنی، نگو آه خاک را به صورت ما بزنیم سخت است برایت تسهیل کردم. میگویم وسط نماز هم اگر آب پیدا شد حدثی هم از تو سر زد باز نماز صحیح است.
سوال:؟؟؟
جواب: بله بله چون این نیاز دارد به موعظه به تسهیل.
خب حالا این شاهد اولی که ایشان میآورد که میخواهد بگوید روایت قابل التزام نیست. اگر بابا روایت در خصوص تیمم است. بابا ما که روایت در خصوص تیمم است حِکم مصالح هم دست ما نیست. شریعت آمده در خصوص تیمم میگوید ادامه بده. در غیرش آن روایات دیگر میگوید که برو وضو بگیر. چه میدانیم ما. ما اصلاً کار. اصلاً بابا کجایش غرابت دارد؟
سوال:؟؟؟
جواب: نقض چی؟ دوباره تیمم. آب پیدا شده فرض روایت آب پیدا شده. تیمم دوباره یعنی چی؟ آب پیدا شده. نه آب پیدا نشود میگوییم به درد نمیخورد. طبق اطلاقاتی که میگفت نقض میشود. ما چه میدانیم آن را. خب بابا آنجا احدی هم نگفته. بابا ما بتوانیم ظاهر ما ظاهر این روایت را بتوانیم عقلاییش بکنیم محتملش بکنیم حجت است محتمل است. بابا روایت میگوید که حدث هم که صادر شد وضو بگیر ادامه بده. این استبعاد ندارد چون اغتفر فی التیمم ما لا یغتفر فی الوضوء. شاید همین شاید برای ما کافی است. روایت یک ظهوری دارد. این ظهور حجیت دارد تا علم به خلافش پیدا نکنیم. حرف شما علم به خلاف نمیآورد.
سوال:؟؟؟
جواب: نه ما میگوییم ما آن مقدار که روایت میگوید ما میگوییم طهارتی که با تیمم آمده در جایی که آب پیدا بشود که میخواهی وضو بگیری، حدث ضرری به آن طهارت نمیزند. ما اینجور میگوییم. ما جمود بر روایت میکنیم.
سوال:؟؟؟
جواب: بله باید تیمم بکند که ما بحث نداریم که آن مقدار آن اطلاقات میگوید اصلاً آن اطلاقات میگوید باطل است نماز. باز از آن روایات میگوید حدث ناقض نماز است میگوییم باطل است. نه آب پیدا شده. حالا یا باید محل بحث است باید است یا محبوب است. اگر میخواهد ادامه بده به آب. حالا یا باید یا محبوب میتواند اقتصار بکند به همان مقداری که آورده.
خب، این بیان اول ایشان که خیلی گفته غریب است. نه هیچ غربتی ندارد. ما چه میدانیم مصالح و مفاسد اشیاء احکام را نمیدانیم. بلکه مبرر هم دارد برای اینکه مردم تشویق بشوند به تیمم اَه و اُه نکنند. شارع مقدس فرموده ببین با تیمم هم نماز خواندی وسطش آب پیدا کردی حدث هم ازت صادر بشه بازم میتونی ادامه بدی. این جهت اولی.
یک بیان ثانی آورده که آن هم معلوم آن هم مفهوم نمیشود. ثانیش گفته ان التعبیر ثانیش هم جوابش به همین بیان واضح شد. حالا ایشان چی میگوید؟ میگوید ان التعبیر بالطهور فی صدر الحدیث. خواندیم صدر حدیث گفت تیمم کرده و وارد شده بطهرٍ. راست میگوید. ان التعبیر بالطهور فی صدر الحدیث کما عرفته کاشف عن العبرة بمطلق الطهور من دون خصوصیة التیمم. إذن فالمستفاد من الصحیحة تعمیم الحکم لمطلق الطهور حتی الوضوء و هذا شیء لا یمکن تصدیقه لکونه علی خلاف. ایشان ادعا دارد که اینکه حضرت فرمود، صدر حدیث فرمود که شخصی که وارد نماز بتیمم وارد نماز شد بطهور. اینجور دیگر روایت را خواندیم. گفت بطهور، علی طهر بتیمم. این درست میگوید علی طهر بتیمم. من چون وارد شده با طهارت منتها به طهارتی که از تیمم حاصل شده.
سوال:؟؟؟
جواب: نبود همه حال عیب ندارد. تعلیل کرده. اصلاً تعبیر به طهور. حالا ایشان اصلاً بالاتر اصلاً تعلیل کرده که این شخص نماز صحیح است چون که وارد نماز شده با طهر بتیمم. خب این درست شد.
ایشان آمده گفته پس مستفاد من الصحیحة تعمیم الحکم لمطلق الطهور. پس معلوم میشود که مطلق الطهور کافی است برای حکم به صحت. تعلیل است دیگر مطلق الطهور کافی است. خب اگر مطلق الطهور کافی است پس چه فرق است بین طهوری که از تیمم میآید یا طهوری که از وضو میآید؟ صدر روایت نماز را خوانده به طهور. ظاهرش این است همان کافی است. خب وضو هم اگر گرفته باشد وارد نماز شده بطهور دیگر فرق نمیکند. پس بایستی در اینجا ما بگوییم که وضو هم که گرفته حدث صادر شده دوباره وضو بگیرد ادامه بدهد. این هم گفته. این جوری ایشان فرمودند.
و لکن در ذهن ما این است که نه اینها این دومی به شأن آقای خویی نمیسازد. در ذهنم این است که میخواسته یکجوری بالاخره این روایات را نه به مجرد اعراض یکجوری این روایت را بگذارد کنار. میگوییم نه این فرمایش دوم شما هم نادرست است. صدر روایت که میگوید دو رکعت را خوانده بعد آب پیدا شده حضرت فرمود بله ادامه بدهد. این وارد نماز شده است بطهور. طهور تیممی، عیب ندارد. ولی در ذیل که آمد فرمود حدث از او صادر شده است ادامه بدهد. این در خصوص فرض تیمم است. آن که وارد شده به نماز مع الطهاره بتیمم. وارد شده به نماز مع طهارة. هر دوتاشان وارد شدهاند مع طهارة تا اینجا شریکاند. منتها در وضو که وارد شده مع طهارة حدث صادر شد حضرت فرمودند نه نمیتواند ادامه بدهد از سر نو. ولی در تیمم که وارد شده مع طهارة اگر حدث صادر شد میتواند با وضو ادامه بدهد.
واقعیت این است که نتوانستم برای بیان ثانی ایشان یک بیان فنی درست بکنیم. اینکه حضرت در صدر فرموده وارد شده نماز بطهور منتها طهور تیممی. خب ما بودیم و همین، معلوم میشود مطلق طهور. ولی وقتی در ذیلش آمد گفت که در ذیلش آمد گفت وارد شده با طهور، میتواند ادامه بدهد، چه ملازمهای دارد که پس در وضو هم میتواند ادامه بدهد. ما این را نفهمیدیم.
سوال:؟؟؟
جواب: بابا میگوید تیمم طهارت آورده پس این نماز را ادامه بده ادامه بده.
فارسیاش این میشود تیمم طهارت آورده ولی وسط نماز آب پیدا شد ادامه بده دیگر نماز مع الطهاره است. بعد آمد گفت خب حالا این آقا تیمم کرده فأحدث حدث صادر شد حضرت فرمود که اینجا هم وضو بگیرد ادامه بدهد. این چه ملازمهای دارد که اگر هم وضو هم گرفته باشد حدث صادر شد...
سوال:؟؟؟
جواب: نه نه دیگر نشد دیگر. اما میگوییم بابا قضیه ارفاق در تیمم سبب شده یک نکتهای کافی است سبب شده که اگر این طهور را با تیمم تحصیل کردی این طهور بالاتر نیست، وظیفه شما سبکتر است.
یک بار عبارت را بخوانم. روایت این بود که حضرت الصلاة فتیمم و صلی رکعتین ثم أصاب الماء أینقض رکعتین؟ قال لا ولکن یمضی فی صلاته فیتمها ولا ینقضها لمکان لأنه دخلها وهو علی طهر بتیمم. بابا وقتی داخل شد طهر بتیمم داشت این طهر بتیمم کافی است و همین طهر بتیمم برای مسئله بعد نیز کافی است. گفته لأنه دخلها وهو علی طهر بتیمم. طهر بتیمم گفت همین طهر بتیمم را در دومی هم میگوید که چون طهر بتیمم داشته حدث هم که صادر شده یک ارفاقی است در تیمم، هیچ ملازمهای ندارد که ما بتوانیم تعدی بکنیم در طهر به وضو إذا أحدث حدثاً. در ذهن من دو تا اشکال مرحوم آقای خویی مفهوم نمیشود. نمیگوییم واضع البطلان است. نه.
حاصل الکلام ما وجهی برای کنار گذاشتن این روایت معتبره باسانید مختلفه. ولو توجیه محقق هم نادرست. توجیه نمیخواهیم ما تعبد است. ما میگوییم این تعبد است. آقای محقق اصلاً توجیه شما را رها کردیم. وجهی برای رفع ید از ظاهر این روایت با اسناد قویه نیست. به ضم اینکه یک توجیه علمی هم دارد توجیه فنی هم دارد داستان ارفاق که از غربت خارجش کردیم. بقی الکلام در فرمایش دیگران. آنها باز یک چیزهای دیگری گفتهاند. مرحوم فیض آورده بودیم که بخوانیم مستمسک را دیگه نشد میگویند وقت تمام شده است.