درس اسفار استاد فیاضی
90/02/03
بسم الله الرحمن الرحیم
السفر الأول/ المسلک الأول/ المرحلة الأولی/ المنهج الثالث فی الوجود الذهنی / الفصل الخامس مخلص عرشي /سه قول در غایت از بحث وجود ذهنی/ اشکالات استاد بر قول دوم/ ج1/ ص 326
ادامه اشکالات استاد فیاضی بر قول دوم در غایت از وجود از وجود ذهنی
و رابعا: أن الوجود الذهنی عند هؤلاء یختص بالماهیات و أما غیرها من المعانی المنطقیة و الفلسفیة فلا وجود ذهنی له عندهم. و من هنا یختل أمر مطابقة الذهن و العین فی القضایا التی لیست جمیع أطرافها من الماهیات. و من تلک القضایا أم القضایا التی هی الحجر الأساس لعلومنا.
(زیر بنای علوم ما ام القضایا یا همان قضیه استحاله ارتفاع و اجتماع نقیضین است. اما چون مفردات این قضیه از ماهیات نیست، بنابر این وجود ذهنی ندارند. بنابر این اگر بحث وجود ذهنی تنها راه حل بحث مطابقت ذهن و عین باشد، در ام القضایا مطابقت ذهن و عین را نمی توان ثابت کرد زیرا اصلا وجود ذهنی ندارد.)
و خامسا: أن العلم و إن کان لا یتحقق إلا بتعلقه بمعلوم إلا أن کونه علما لا یتوقف علی حضور المعلوم بنفسه فی الذهن بل یحصل بکون العلم حاکیا للمعلوم و إن کان مباینا للمعلوم وجودا و ماهیة؛ و الحکایة وجدانیة لا نری فرقا فی هذه الحقیقة بین مفاهیم الماهویة و غیرها.
تبصرة: و لا یخفی علیک أن الحکایة لا تکفل مطابقة الذهن للعین تلک الهمة التی غایة مباحث نظریة المعرفة. و ذلک لأن العلم یحکی المعلوم و المعلوم إذا کان مفاد قضیة یحتمل أن یکون مطابقا للواقع و أن لا یکون. و إنما المتکفل لمسأله المطابقة الذهن و و العین ما أفادوه من تقسیم العلم التصدیقی أو فقل تقسیم القضیة إلی بدیهی و نظری و بیان سر المطابقة فی کل قسم ببیان یخصه.
ثم إن الأستاذ الشهید قدس الله سره تنبه للإشکال الثانی (مجموعه آثار/ج7/ص 274 تا 276) من أن غایة ما یفیده حضور الماهیات بأنفسها فی الأذهان، تماثل المعلوم و الواقع و لا یکفی مجرد التماثل لکون ما فی الذهن علما بالواقع.
و أضاف إلی ذلک أنه کیف یکون وجود العلم الذی هو وجود کیف نفسانی وجودا لماهیة أخری کالجوهر و إن کان ذلک بالحمل الأولی. أ وَ لیست الماهیات من لوازم الوجودات. و لذلک تصدی لحل الإشکال و تتمیم المدعی بوجه آخر هو تطابق العوالم.
(مرحوم آخوند وشهید مطهری با تطابق عوالم می خواهند مسأله تطابق ذهن و عین را حل کنند. علت باید واجد آنچه می دهد به نحو اعلی و اشرف داشته باشد. اما اینکه به چه نحو مسأله مطابقت با تطابق عوالم حل شود، چیزی در کلمات آخوند نیست.)
