رفق و مدارا/صفات مؤمن /شرح چهل حدیث امام خمینی(رحمه‌الله)

موضوع: شرح چهل حدیث امام خمینی(رحمه‌الله)/صفات مؤمن /رفق و مدارا

رفق و مدارا؛ وظیفه همگانی در برابر مردم:

مقدمه:

سخن در فرمایشات مرحوم امام (اعلی‌الله مقامه‌الشریف) در کتاب چهل حدیث بود. یکی از صفاتی که در روایات مورد تأکید قرار گرفته و مرحوم امام نیز به آن توصیه فرموده‌اند، مسئله رفق و مدارا است. وظیفه مردم این است که با یکدیگر رفق و مدارا داشته باشند. مرحوم امام در این باره روایات زیادی ذکر می‌کنند.

۱. مدارا، هم‌ردیف ادای واجبات:

پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در آغاز بعثت فرمودند: «أَمَرَنِي رَبِّي بِمُدَارَاةِ النَّاسِ كَمَا أَمَرَنِي بِأَدَاءِ الْفَرَائِضِ»[1] پروردگارم مرا به مدارا با مردم فرمان داده است، همان‌گونه که مرا به ادای واجبات فرمان داده است؛ یعنی همان‌طور که نماز بر شما واجب است، مدارا با مردم هم بر شما واجب است.

رفق و نرمی؛ صفتی که خداوند دوست دارد:

«إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ، وَيُعْطِي عَلَى الرِّفْقِ مَا لَا يُعْطِي عَلَى الْعُنْفِ»[2] خداوند نرم‌خوست و نرمی را دوست دارد، و بر نرمی چیزی می‌دهد که بر خشونت نمی‌دهد.

یکی از صفات پروردگار این است که رفیق است و مدارا را دوست دارد. آنچه را با ضرب و زور و دعوا می‌خواهید به دست بیاورید، با رفق بسیار بهتر از آن به دست می‌آورید.

خاطره‌ای از حل یک نزاع:

یک بار من در خیابان در ماشین نشسته بودم. یک ماشین با ماشین دیگر تصادف کرد. دیدم هر دو نفر از ماشین پیاده شدند و گلاویز شدند تا همدیگر را بزنند. من از ماشین پیاده شدم و به آن کسی که خسارت بیشتری دیده بود گفتم: «چیه؟ چقدر ضرر کردی؟ چرا دعوا می‌کنید؟ دعوا که فایده‌ای ندارد. پلیس می‌آید و تشخیص می‌دهد، بیمه هم که دارید. زد و خورد برای چه؟»

او را کنار کشیدم و پرسیدم چقدر خسارت دیده است. مبلغی گفت. گفتم: «این خسارت را من به شما می‌دهم، فقط دیگر کتک‌کاری نکنید.» به آن آقای دیگر هم گفتم: «یک چیزی به این بده؛ خسارتش را یا بیمه بدهد یا شما بدهید.» مقداری هم خودم پرداختم و دعوا تمام شد.

گاهی به خاطر یک چیز جزئی که مبلغش هم خیلی زیاد نیست و کاملاً معمولی است، دعوا راه می‌افتد. گاهی هم می‌بینید قتل اتفاق می‌افتد. یکی می‌زند توی مغز آن یکی، ضربه به گیجگاهش می‌خورد و او می‌افتد و می‌میرد. بعد هزاران مصیبت برای قاتل درست می‌شود و به اعدام محکوم می‌شود. به خاطر چه؟ چند میلیون خسارت دیده و عصبانی شده و کار را به جنگ و جدال کشانده است.

رفق، حتی در برابر دشمن:

حتی اگر کسی دشمن شما باشد، با رفاقت می‌توانید طوری از او استفاده کنید که اگر با جنگ و جدال بخواهید، به دست نمی‌آید. با رفاقت بیشتر از آن می‌توانید استفاده کنید. با ضرب و دعوا و کتک‌کاری به نتیجه نمی‌رسید. گاهی خودتان را زخمی می‌کنید و او را می‌کشید و اتفاق ناجوری می‌افتد، ولی با یک چیز جزئی می‌توانید مشکل را حل کنید.

سلامت دین و دنیا در مدارا:

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «سَلَامَةُ الدِّينِ وَالدُّنْيَا فِي مُدَارَاةِ النَّاسِ»[3] سلامت دین و دنیا در مدارا با مردم است.

اگر می‌خواهید دینتان سالم باشد و دنیایتان هم سالم باشد و با مردم کنار بیایید، با دعوا مشکل حل نمی‌شود و با زد و خورد هم مشکل حل نمی‌شود. مدارا کنید.

۴. عاقل‌ترین مردم:

پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) که عاقل‌ترین مردم بودند، فرمودند: «أَعْقَلُ النَّاسِ أَشَدُّهُمْ مُدَارَاةً لِلنَّاسِ»[4] عاقل‌ترین مردم کسی است که بیشتر از همه با مردم مدارا می‌کند.

اگر دیدید خیلی زود عصبانی می‌شوید و می‌خواهید بر سر کسی بزنید، بدانید عقلتان کمی ضعیف است. آن‌که با مردم بیشتر مدارا می‌کند، عاقل‌تر است.

۵. رسیدن به خواسته‌ها از راه رفق:

امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «مَنْ كَانَ رَفِيقاً فِي أَمْرِهِ نَالَ مَا يُرِيدُ مِنَ النَّاسِ»[5] هر که در کارش نرم‌خو و اهل مدارا باشد، آنچه را از مردم می‌خواهد به دست می‌آورد.

هرچه از مردم می‌خواهید، با رفاقت و مدارا می‌توانید به دست بیاورید. اگر می‌خواهید از این آقا استفاده کنید، هر چه با او رفیق‌تر باشید بیشتر استفاده می‌کنید. اگر می‌خواهید حرفتان را گوش بدهد، با او رفیق شوید. فکر نکنید با دعوا حرفتان را گوش می‌دهد. با رفاقت گوش می‌دهد. با دعوا و جنگ نمی‌توانید به آنچه می‌خواهید برسید.

۶. در رفاقت، آن‌که بیشتر مدارا کند محبوب‌تر است:

پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرمایند: «مَا اصْطَحَبَ اثْنَانِ إِلَّا كَانَ أَعْظَمُهُمَا أَجْراً وَأَحَبُّهُمَا إِلَى اللَّهِ أَرْفَقُهُمَا بِصَاحِبِهِ»[6] هیچ دو نفری با هم همراه نمی‌شوند، مگر آنکه آن‌که از آن دو با رفیقش نرم‌خوتر باشد، پاداشش بیشتر و نزد خدا محبوب‌تر است.

دو رفیق هم گاهی در مسائلی با هم اصطکاک پیدا می‌کنند. پیامبر می‌فرماید از این دو نفر که با هم رفیق‌اند، آن‌که گذشتش بیشتر و رفاقت و مدارایش بیشتر است، اجرش بیشتر و محبوب‌ترِ نزد خداست. من و شما با هم رفیقیم و هم‌مباحثه‌ایم و دوستیم. اجر کدام‌یک از ما بیشتر است؟ آن‌که مدارا و گذشتش بیشتر است.

در زندگی خانوادگی:

شما با همسرتان زندگی می‌کنید و خیلی هم با هم رفیق‌اید، اما گاهی چیزهای کوچکی بین شما و همسرتان پیش می‌آید. شما گذشت می‌کنید یا می‌گذارید او بیاید و گذشت کند؟ اگر شما گذشت کنید، محبوب خدا می‌شوید و اجر عظیمی دارید.

در زندگی با خانواده گاهی بحث می‌شود. فکر می‌کنید باید او بیاید دست مرا ببوسد، باید او بیاید کوچکی کند. نه. شما بروید. شما محبت کنید، شما کوچکی کنید، شما رفاقت کنید. سعی کنید این کار را برای خدا بکنید. شما می‌توانید عصبانی باشید و برخورد تند داشته باشید، اما کدام‌یک اجر بیشتری دارد و نزد خدا محبوب‌تر است؟ آن‌که خودش را کوچک‌تر می‌کند و رفاقت و مدارای بیشتری می‌کند.