موضوع: كتاب الحج/محرمات الإحرام /حرمت جماع بر محرم

متن:

(الثانی): مُجَامَعَةُ النِّساءِ: يَحْرُمُ عَلَى الْمُحْرِمِ الْجِمَاعُ أَثْنَاءَ عُمْرَةِ التَّمَتُّعِ وَ أَثْنَاءَ الْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ وَ أَثْنَاءَ الْحَجِّ وَ بَعْدَهُ قَبْلَ الْإِتْيَانِ بِصَلَاةِ طَوَافِ النِّسَاءِ

ترجمه:

(دوم از محرمات، جماع با زنان حرام است بر مُحرم، جماع در بین عمره تمتع و بین عمره مفرده و بین حج و بعد از آن، قبل از آنکه نماز طواف نساء را به جا آورد).

شرح:

مرحوم مصنف(صاحب عروه)، دومین از تروک احرام را اختصاص به جماع داده و در شماره‌های بعد سایر لذات و تمتّعات را متذکر شده است.

این حکم مقطوع بین اصحاب است.

صاحب مدارک(ره) در شرح کلام مرحوم محقق(ره) در شرایع:

هَذَا الْحُكْمَ مُجْمَعُ عَلَيْهِ بَيْنَ الْأَصْحَابِ[1] .

ترجمه:

(این حکم اجماع بین اصحاب می‌باشد).

صاحب جواهر(ره):

وَ النِّسَاءُ وَطْأً قُبُلًا وَ دُبُراً بِلَا خِلَافٍ أَجِدُهُ بَلِ الْإِجْمَاعُ بِقِسْمَيْهِ عَلَيْهِ[2] ‌.

ترجمه:

(و وطی در قُبُل و دُبُر زنان بدون خلافی که یافته باشم آن را، بلکه اجماع است به هر دو قسم آن).

صاحب حدائق(ره):

لَا خِلَافَ بَيْنَ الْأَصْحَابِ فِي تَحْرِيمِ النِّكَاحِ فِي حَالِ الْإِحْرَامِ وَ طْأْ وَ عَقْداً لِنَفْسِهِ أَوْ لِغَيْرِهِ[3] .

ترجمه:

(خلافی بین اصحاب نیست در تحریم نکاح در حال احرام، جماع و عقد برای خودش یا دیگری)

دلیل بر حرمت جماع در حال احرام از کتاب:

قوله تعالی:

﴿اَلْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَ لَا فُسُوقَ وَ لَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ[4] ﴾.

ترجمه:

(حج در ماه‌های معین است، پس هر کس در آن ماه‌ها ملتزم به انجام حج شد، پس جماع و کذب و مجادله در اثناء حج نمی باشد).

توضیح:

اولاً: مراد از نفی این امور در اثناء حج، ممنوع بودن آنها است، همانطور در عبارت«لا ضَرَرَ وَ لا ضِرارَ فِی الْاِسلامِ» منظور از ضرر و ضرار در اسلام، ممنوعیت آنها در اسلام است.

ثانیاً: ممکن است گفته شود استدلال به آیه شریفه برای حرمت جماع در عمره مفرده تمام نیست، زیرا که أشهُر حج سه ماه است: شوال، ذی‌قعده و ذی‌حجه و این ماه‌ها اختصاص به حج تمتّع و عمره تمتّع دارد، در حالیکه عمره مفرده را می‌شود در طول سال انجام داد و اختصاص به أشهُر حج ندارد، فلذا بعضی آیه شریفه را أخصّ از مدّعا دانسته‌اند و گفته‌اند اگر کسی در غیر اشهُر الحج به عمره رود، این آیه وی را شامل نمی‌شود.

در پاسخ این شبهه گفته شده است آیه شریفه اختصاص به حجّ عمره و تمتّع ندارد، زیرا حکم مذکور در آن از احکام احرام است، به دلیل نصوصی که دلالت بر حرمت جماع و غیره بر مُحرم دارد، بدین ترتیب حکم مزبور شامل عمره مفرده هم می‌شود.

علاوه بر این بر فرض که آیه شریفه نسبت به عمره مفرده شمول نداشته باشد، دلالت همان نصوص نسبت به حرمت جماع در أثناء عمره مفرده ثابت است.

نمونه‌ای از نصوصی که دلالت دارد بر اینکه حکم حرمت جماع مربوط به حال احرام است، اعم از اینکه در حج تمتع یا عمره تمتع یا عمره مفرده باشد:

روایت عبدالرحمن بن حجاج:

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَي بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَي وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَي أَهْلِهِ بَعْدَ مَا يَعْقِدُ الْإِحْرَامَ وَ لَمْ يُلَبِّ قَالَ لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْ‌ءٌ[5] .

ترجمه:

(عبدالرحمان بن حجاج نقل کرده است از امام صادق(ع) راجع به مردی که با همسرش جماع نموده پس از نیت احرام و قبل از تلبیه گفتن، امام(ع) فرمود: چیزی بر او نیست).

توضیح:

با تمسک به مفهوم روایت، معلوم است که جماع مطلقاً بر مُحرم حرام است، اعم از اینکه در حج تمتع یا عمره تمتع یا عمره مفرده باشد، با این بیان که در ذهن راوی بوده است که جماع از مُحرمات احرام است و نمی‌دانسته است که زمان آن چه وقت است، لذا از امام(ع) سؤال نموده در صورتی که نیت احرام کرده اما تلبیه نگفته است، یعنی احرام محقّق نشده است تکلیف وی چیست؟ که در پاسخ فرمود: چیزی بر او نیست، بنابراین در فرض که تلبیه گفته و احرام محقّق باشد، جماع حرام و موجب کفاره خواهد بود.

روایت جمیل بن دراج:

مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِي رَجُلٍ صَلَّي الظُّهْرَ فِي مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ وَ عَقَدَ الْإِحْرَامَ ثُمَّ مَسَّ طِيباً أَوْ صَادَ صَيْداً أَوْ وَاقَعَ أَهْلَهُ قَالَ لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْ‌ءٌ مَا لَمْ يُلَبِّ[6]

ترجمه:

(جمیل بن دراج از بعضی اصحاب، از یکی از دو امام باقر(ع) یا امام صادق(ع) نقل کرده راجع به مردی که نماز ظهر را در مسجد شجره خوانده و نیت احرام کرده و سپس عطر بوئیده و یا صید نموده یا با همسرش جماع کرده است، امام فرمود: بر او چیزی نیست تا زمانی که تلبیه نگفته باشد).

توضیح:

این روایت از لحاظ سند مرسله است، لکن از لحاظ دلالت همچون روایت قبلی بلکه رساتر است، زیرا که جمله مَا لَمْ يُلَبِّ کلام امام(ع) می‌باشد، هر چند در آن روایت اول پاسخ امام ناظر به استدلال راوی است.

دلیل بر حرمت جماع در حال احرام از نصوصی که در ضمن آن، رفث به جماع معنا گردیده و از تروک احرام شمرده شده است:

صحیحه معاویة بن عمار:

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَي وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ حَمَّادِ بْنِ عِيسَي كُلِّهِمْ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَحْرَمْتَ فَعَلَيْكَ بِتَقْوَي اللَّهِ وَ ذِكْرِ اللَّهِ وَ قِلَّةِ الْكَلَامِ إِلَّا بِخَيْرٍ....

فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ فَالرَّفَثُ الْجِمَاعُ وَ الْفُسُوقُ الْكَذِبُ وَ السِّبَابُ وَ الْجِدَالُ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَي وَ اللَّهِ[7]

ترجمه:

(معاویة بن عمار نقل کرده است که امام صادق(ع) فرمودند: هرگاه مُحرم شوی پس بر تو باد به رعایت تقوا الهی و ذکر خدا و کم سخن گفتن مگر به نیکی… پس به تحقیق که خدای« عزوجل» می‌فرماید: پس کسی که ملتزم شود در أشهُر حجّ، انجام حج را پس رَفَث و فسوق و جدال در حج نمی‌باشد، پس رَفَث به معنای جماع است و فسوق به معنای دروغ و دشنام دادن است و جدال این است که شخص بگوید نه والله و بله والله).

صحیحه علی بن جعفر:

وَ عَنْهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ سَأَلْتُ أَخِي مُوسَي ع عَنِ الرَّفَثِ وَ الْفُسُوقِ وَ الْجِدَالِ مَا هُوَ وَ مَا عَلَي مَنْ فَعَلَهُ فَقَالَ الرَّفَثُ جِمَاعُ النِّسَاءِ وَ الْفُسُوقُ الْكَذِبُ وَ الْمُفَاخَرَةُ وَ الْجِدَالُ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَي وَ اللَّهِ الْحَدِيثَ[8]

ترجمه:

(علی بن جعفر نقل کرده است که از برادرم موسی(ع) سوال کردم راجع به رَفَث و فسوق و جدال که مراد از آنها چیست؟ و کسی که آنها را انجام دهد چه چیزی بر عهده وی می‌باشد؟ پس فرمود: منظور از رَفَث، جماع با زنان و فسوق به معنای دروغ و فخر فروشی به یکدیگر و جدال این است که کسی بگوید نه والله و بله والله).

موثقه زید الشحام:

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فِي مَعَانِي الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَي عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَيْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّفَثِ وَ الْفُسُوقِ وَ الْجِدَالِ قَالَ أَمَّا الرَّفَثُ فَالْجِمَاعُ وَ أَمَّا الْفُسُوقُ فَهُوَ الْكَذِبُ أَ لَا تَسْمَعُ لِقَوْلِهِ تَعَالَي يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ وَ الْجِدَالُ هُوَ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَي وَ اللَّهِ وَ سِبَابُ الرَّجُلِ الرَّجُلَ[9]

ترجمه:

(زید الشّحّام نقل کرده است که سوال کردم از امام صادق(ع) راجع به رَفَث و فسوق و جدال، فرمود، رَفَث به معنی جماع است و اما فسوق، پس همان دروغ می‌باشد، آیا نشنیده‌ای قول خدای متعال را«ای مومنان اگر فاسقی خبری برای شما آورد، پس تحقیق کنید تا مبادا به قومی به جهت عدم اطلاع برخورد نمایید» و جدال همان است که کسی بگوید نه والله و بله والله و دشنام دادن شخصی به شخص دیگر).