موضوع: كتاب الحج/واجبات الإحرام /بررسی شرطیت پوشیدن دو جامه در تحقق احرام

اما قائلین به شرطیت پوشیدن دو جامه در تحقّق احرام، یکی از دو معنا را اراده دارند:

۱- اینکه پوشیدن دو جامه احرامی متمّم احرام می‌باشد، پس چنانچه تلبیه گفته و عاری از لباس بوده یا پوشش مخیط بر تن داشته است، احرام کامل محقّق نشده است و لکن تلبیه‌ای که گفته صحیح است و نیازی به اعاده آن نیست.

در پاسخ به ایشان گوئیم که این ادعاء شما با روایت معاویة بن عمّار نفی می شود:

روایت معاویة بن عمار:

وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَي عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ يُوجِبُ الْإِحْرَامَ ثَلَاثَةُ أَشْيَاءَ التَّلْبِيَةُ وَ الْإِشْعَارُ وَ التَّقْلِيدُ فَإِذَا فَعَلَ شَيْئاً مِنْ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ فَقَدْ أَحْرَمَ[1]

ترجمه:

(معاویة بن عمار از امام صادق(ع) نقل کرده است که سه چیز موجب احرام است: تلبیه و اِشعار و تقلید، پس هرگاه یکی از این سه چیز را انجام دهد، محرم شده است).

توضیح:

إشعار به معنی ایجاد شکاف در کوهان شتری که برای قربانی آماده شده جهت علامت گذاری و تقلید به معنی قرار دادن قلاده به گردن شتر یا گاو یا گوسفند که برای قربانی آماده شده است.

در این روایت پوشیدن دو جامه احرامی از موجبات تحقق احرام شمرده نشده است.

مضافاً بر اینکه دلیلی هم بر اثبات قول مزبور نمی‌باشد.

۲- اینکه پوشیدن دو جامه احرامی شرط صحت احرام و تلبیه است، به گونه‌ای که اگر تلبیه گفته اما لباس معمولی پوشیده باشد، بایستی تلبیه را اعاده نماید.

در پاسخ به ایشان می گوئیم که این ادعاء شما نیز با روایت دوم معاویة بن عمّار نفی می شود:

روایت معاویة بن عمار:

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي رَجُلٍ أَحْرَمَ وَ عَلَيْهِ قَمِيصُهُ فَقَالَ يَنْزِعُهُ وَ لَا يَشُقُّهُ وَ إِنْ كَانَ لَبِسَهُ بَعْدَ مَا أَحْرَمَ شَقَّهُ وَ أَخْرَجَهُ مِمَّا يَلِي رِجْلَيْهِ[2] .

ترجمه:

(معاویة بن عمار و بیش از یک نفر از امام صادق(ع) نقل کرده‌اند: در رابطه با شخصی که محرم شده، در حالی که پیراهن بر تن او بوده است، پس فرمود بایستی لباس را درآورد بدون اینکه آن را شکاف دهد و چنانچه بعد از آن که محرم شده پراهن را پوشیده باشد آن را بشکافد و از طرف پا خارج نماید).

توضیح:

این روایت دلالت بر صحت احرام شخص مزبور و عدم لزوم اعاده آن دارد و اگر در صحت احرام شرط بود، امام(ع) امر می‌فرمود به اعاده احرام با تکرار تلبیه.

مضافاً بر اینکه برای اثبات قول مزبور هم دلیلی موجود نمی‌باشد.

متن:

مسئله: وَ لَوْ أَحْرَمَ فِي قَمِيصٍ جَاهِلًا أَوْ نَاسِياً أَيْضاً نَزَعَهُ وَ صَحَّ إِحْرَامُهُ بَلِ الْاَظْهَرُ صِحَّةُ اِحْرامِهِ حَتّی إذا اَحْرَمَ عالِماً عامِداً وَ أَمَّا إِذَا لَبِسَهُ بَعْدَ الْإِحْرَامِ فَاللَّازِمُ شَقُّهُ وَ إِخْرَاجُهُ مِنَ تَحْتٍ.

ترجمه:

(اگر محرم شود در پیراهن معمولی از روی جهل و فراموشی، بایستی لباس را خارج ‌سازد و احرام وی صحیح است، بلکه أظهر آن است که چنانچه عالماً عامداً در پیراهن معمولی محرم شده باشد، احرام وی صحیح می باشد و اما چنانچه پیراهن را بعد از احرام پوشیده باشد، پس اشکالی در صحت احرام وی نیست و لکن لازم است که پیراهن را شکاف دهد و از پایین آن را خارج نماید).

شرح:

دلیل این فرع آن است که پوشیدن دو جامه احرامی دخلی در حقیقت احرام نداشته و پوشیدن مخیط و امثال آن با تحقّق احرام منافاتی ندارد، زیرا وجوب ترک آن و پوشیدن دو جامه احرامی از احکام تکلیفیّه مترتب بر احرام است و دخالتی در تحقق آن ندارد. البته چنانچه بعد از احرام پیراهن معمولی را بپوشد، احرام وی صحیح است و لکن بایستی آن را بشکافد و از طرف پا خارج کند، از آن جهت که سرش با آن پیراهن پوشانده نشود.

متن:

مسئله: لَا بَأْسَ بِالزِّيَادَةِ عَلَى الثَّوْبَيْنِ فِي ابْتِدَاءِ الْإِحْرَامِ وَفِي الْأَثْنَاءِ لِلْاِتِّقاءِ عَنِ الْبَرْدِ وَ الْحَرِّ اَوْ لِغَیْرِ ذلِکْ.

ترجمه:

(اشکالی نیست در اینکه زیادتر از دو لباس احرامی از آغاز احرام و در اثناء بپوشد به جهت محفوظ ماندن از سرما و گرما یا غیر آن بپوشد).

شرح:

دلیل این فرع صحیحه حلبی است:

صحیحه حلبی:

مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ يَتَرَدَّي بِالثَّوْبَيْنِ قَالَ نَعَمْ وَ الثَّلَاثَةِ إِنْ شَاءَ يَتَّقِي بِهَا الْبَرْدَ وَ الْحَرَّ[3]

ترجمه:

(حلبی نقل کرده است که سوال کردم از امام صادق(ع) راجع به مُحرم که دو رداء(رودوشی) می‌پوشد؟ فرمود، بلی اگر بخواهد سه تا به لحاظ اینکه به وسیله آنها از سرما و گرما نگهداری شود).

متن:

يُعْتَبَرُ فِي الثَّوْبَيْنِ نَفْسُ الشُّرُوطِ الْمُعْتَبَرَةِ فِي لِبَاسِ الْمُصَلِّي فَيَلْزَمُ أَنْ لَا يَكُونَا مِنَ الْحَرِيرِ الْخَالِصِ وَ لَا مِنْ أَجْزَاءِ مَا لَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ وَ لَا مِنَ الذَّهَبِ وَ يَلْزَمُ طَهارَتُهُما كَذَلِكَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بَتَنَجُّسِهِما بِنَجَاسَةٍ مَعْفُوٍّ عَنْهَا فِي الصَّلَاةِ.

ترجمه:

(معتبر است در دو جامه احرامی عین شروط معتبره در لباس نمازگزار، پس لازم است که از حریر خالص و از اجزاء حیوان حرام‌گوشت و از طلا نباشد و لازم است هر دو جامه طاهر باشد، بلی اشکالی نیست در اینکه آلوده باشند به نجاستی که در نماز معاف است).

شرح:

صحیحه حریز بر تمامی موارد مذکور دلالت دارد:

صحیحه حریز:

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كُلُّ ثَوْبٍ تُصَلِّي فِيهِ فَلَا بَأْسَ أَنْ تُحْرِمَ فِيهِ[4]

ترجمه:

(حریز از امام صادق(ع): نقل کرده است که فرمود، هر لباسی که نماز در آن می‌خوانی اشکالی ندارد که در آن محرم شوی).

متن:

يَلْزَمُ فِي الْاِزارِ أَنْ يَكُونَ سَاتِراً لِلْبَشَرَة غَيْرِ حَاكٍ عَنْهَا وَ الْاَحْوَطُ اعْتِبَارُ ذَلِكَ فِي الرِّدَاءِ أَيْضاً.

ترجمه:

(لازم است در ازار(لنگ) اینکه پوشاننده پوست بدن باشد، به گونه‌ای که پوست بدن از پشت آن پیدا نباشد و احوط در رداء همچنین است).

شرح:

در مورد ازار که معلوم است چون اگر پشت آن پیدا باشد نماز در آن جایز نیست، فلذا نمی‌شود به عنوان احرام از آن استفاده نمود، به دلیل صحیحه حریز که در فرع قبلی ذکر گردید.

اما در رداء در حالی که حاکی از بشره باشد با وصف رداء بودن نماز با آن صحیح است، فلذا احرام بستن با آن مانعی ندارد و منظور از احوط نسبت به ترک آن در کلام مصنف استحبابی می‌باشد.

متن:

يَخْتَصُّ وُجُوبُ لُبْسِ الْاِزارِ وَ الرِّدَاءِ بِالرِّجَالِ دُونَ النِّسَاءِ فَيَجُوزُ لَهُنَّ أَنْ يُحْرِمْنَ فِي اَلْبِسَتِهِنَّ الْعَادِيةِ عَلَى أنْ تَكُونَ واجِدَةً لِلشَّرَائِطِ الْمُتَقَدِّمَةِ.

ترجمه:

(وجوب پوشیدن دو جامه لنگ و رداء مختص به مردان است و شامل زنان نمی‌شود، پس بر زنان جایز است که در لباس‌های خودشان محرم شود، مشروط به اینکه شرایطی را که در مورد إزار و رداء گفته شده دارا باشند).

متن

إِذَا تَنَجَّسَ أَحَدُ الثَّوْبَيْنِ أَوْ كِلاهُما بَعْدَ التَّلَبُّسِ بِالْاِحْرامِ فَالْأَحْوَطُ الْمُبَادَرَةُ اِلَى التَّبْدِيلِ أَوِ التَّطْهِيرِ.

ترجمه:

(هرگاه یکی از دو جامه یا هر دو بعد از تلبس به احرام نجس شد، پس احوط آن است که جهت تبدیل یا تطهیر آن اقدام گردد).

شرح:

با ملاحظه به صحیحه حریز دانسته شد که طهارت دو جامه احرامی معتبر است، لکن اعتبار طهارت آن‌ها ظهور در طهارت حدوثی دارد، یعنی در ثوب نجس احرام بستن جایز نیست، فلذا اگر در جامه طاهر احرام بست و سپس نجس شد تبدیل یا تطهیر آن لازم نیست، هر چند احوط تبدیل یا تطهیر می باشد، کما اینکه مرحوم مصنف قائل به احتیاط شده‌اند.