موضوع: كتاب الحج/واجبات الإحرام /بررسی محرم شدن زمان پوشیدن احرام

- سیره مستمره از زمان پیامبر(ص) و ائمه(ع) بین عموم مسلمین تا این زمان، دومین مستند بر وجوب پوشیدن دو جامه احرام، هنگام محرم شدن می باشد.

ذکر روایت روایت معاویة بن عمار که بر سیره پیامبر(ص) در پوشیدن دو جامه احرامی دلالت دارد:

روایت معاویة بن عمار:

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ ثَوْبَا رَسُولِ اللَّهِ ص اللَّذَيْنِ أَحْرَمَ فِيهِمَا يَمَانِيَّيْنِ عِبْرِيٍّ وَ أَظْفَارٍ وَ فِيهِمَا كُفِّنَ[1]

ترجمه:

(معاویة بن عمار از امام صادق(ع) نقل کرده است که فرمود: دو لباس رسول خدا (ص) که در آنها محرم می‌شدند یمانی و از نوع عبری و منطقه اظفار بوده است که در آن کفن گردیدند).

این روایت از طریق محمد بن علی بن الحسن (صدوق) نقل شده است و مثل آن از طریق محمد بن یعقوب(کلینی) موجود می‌باشد«مُحَمَّدُ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَلیِّ، عَنْ اَبیهِ، عَنْ اِبْنِ اَبی عُمِیْرٍ عَنْ مُعاویةَ بْنِ عَمّارٍ».

3- اجماع که بسیاری از اعاظم فقها ادعای اجماع بر وجوب دو جامه احرامی نموده اند.

صاحب حدائق(ره):

لُبْسُ ثَوْبَيِ الْإِحْرَامِ لِلرَّجُلِ وَ وُجُوبُهُ اِتِّفاقيٌّ بَيْنَ الْأَصْحَابِ[2] .

ترجمه:

(پوشیدن دو لباس احرامی برای مرد و وجوب آن اتفاق بین اصحاب می‌باشد.

صاحب جواهر(ره):

بِلَا خِلَافٍ أَجِدُهُ فِيهِ كَمَا‌ اعْتَرَفَ بِهِ فِي الْمُنْتَهَى وَ الْمَدَارِكِ بَلْ فِي التَّحْرِيرِ الْإِجْمَاعُ عَلَى ذَلِكَ[3] .

ترجمه:

(بدون خلافی که یافته باشم در آن، همانطور که اعتراف نموده‌اند در منتهی و مدارک بلکه در تحریر اجماع بر آن را).

ممکن است اشکال شود: که این اجماع از نوع اجماع معتبر تعبّدی نیست که موجب قطع به صدور حکم از معصوم(ع) باشد، بلکه مدرک آن روایاتی است که قبلاً ذکر شد و به اصطلاح اجماع مدرکی می باشد که اعتباری ندارد.

در پاسخ گوییم: سلّمنا که چنین باشد همان روایات و سیره مستمره، برای اثبات وجوب دو جامه احرامی کافیست.

اما عدم شرط بودن پوشش در جامه احرامی در تحقق احرام:

صحیحه عبد الصّمد بن بشیر:

وَ عَنْ مُوسَي بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي حَدِيثٍ أَنَّ رَجُلًا أَعْجَمِيّاً دَخَلَ الْمَسْجِدَ يُلَبِّي وَ عَلَيْهِ قَمِيصُهُ فَقَالَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّي كُنْتُ رَجُلًا أَعْمَلُ بِيَدِي وَ اجْتَمَعَتْ لِي نَفَقَةٌ فَجِئْتُ أَحُجُّ لَمْ أَسْأَلْ أَحَداً عَنْ شَيْ‌ءٍ وَ أَفْتَوْنِي هَؤُلَاءِ أَنْ أَشُقَّ قَمِيصِي وَ أَنْزِعَهُ مِنْ قِبَلِ رِجْلَيَّ وَ أَنَّ حَجِّي فَاسِدٌ وَ أَنَّ عَلَيَّ بَدَنَةً فَقَالَ لَهُ مَتَي لَبِسْتَ قَمِيصَكَ أَ بَعْدَ مَا لَبَّيْتَ أَمْ قَبْلَ قَالَ قَبْلَ أَنْ أُلَبِّيَ قَالَ فَأَخْرِجْهُ مِنْ رَأْسِكَ فَإِنَّهُ لَيْسَ عَلَيْكَ بَدَنَةٌ وَ لَيْسَ عَلَيْكَ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ أَيُّ رَجُلٍ رَكِبَ أَمْراً بِجَهَالَةٍ فَلَا شَيْ‌ءَ عَلَيْهِ طُفْ بِالْبَيْتِ سَبْعاً وَ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ ع وَ اسْعَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ قَصِّرْ مِنْ شَعْرِكَ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ فَاغْتَسِلْ وَ أَهِلَّ بِالْحَجِّ وَ اصْنَعْ كَمَا يَصْنَعُ النَّاسُ[4]

ترجمه:

(عبد الصمد بن بشیر در حدیثی از امام صادق(ع) نقل کرده است که شخصی عجمی(غیر عرب) داخل مسجد شد در حالی که تلبیه می‌گفت و لباسش را به تن داشت، پس به امام صادق(ع) گفت: من مردی هستم که با دستم کار می‌کنم، در حالی که تعدادی نان خور دارم، پس آمدم که حج به جا آورم و از کسی راجع به چیزی سوال نکردم و این‌ها برای من فتوی دادند که لباسم را بشکافم و آن را از طرف پا خارج نمایم و اینکه حج من فاسد است و بایستی یک شتر قربانی کنم، پس امام(ع) به او فرمود: چه زمانی لباست را پوشیدی، بعد از تلبیه گفتن یا قبل از آن؟ او گفت: قبل از آن که تلبیه بگویم، پس فرمود: آن لباس را از طرف سر خارج کن و بر تو قربانی«کفاره» واجب نمی‌باشد و در سال آینده هم واجب نیست حج به جا آوری، هر مردی که از روی جهل کاری را مرتکب شود، پس بر او چیزی نیست. هفت مرتبه طواف خانه را به جا آور و دو رکعت نماز در مقام ابراهیم بخوان و سعی بین صفا و مروه انجام بده و با جدا کردن از موی خودت تقصیر نما، پس هرگاه روز ترویه رسید، غسل کن و حج نما و آنچه مردم انجام می‌دهند انجام بده).

توضیح:

به این صحیحه استدلال شده است که پوشیدن دو جامه احرامی شرط تحقق احرام نمی‌باشد زیرا در صورتی که پوشیدن دو جامه در تحقق احرام شرط بود می‌بایستی امام(ع) به وی می‌فرمود نیت و تلبیه را تجدید نما و اینکه اکتفا فرمود به درآوردن لباس و ادامه دادن دیگر اعمال حج از طواف و نماز و سعی بین صفا و مروه و تقصیر کاشف از تحقق و صحت احرام وی است با عین حال که دو جامه احرامی را هم نپوشیده بود.