موضوع: كتاب الحج/واجبات الإحرام /بررسی پوشش در احرام

متن:

الثَّالِثُ : مِنْ وَاجِبَاتِ الْإِحْرَامِ لُبْسُ الثَّوْبَيْنِ بَعْدَ التَّجَرُّدِ عَمَّا يَجِبُ عَلَى الْمُحْرِمِ اجْتِنَابُهُ يَتَّزِرُ بِأَحَدِهِمَا وَ يَرْتَدِي بِالْآخَرِ وَ الْأَقْوَى عَدَمُ كَوْنِ لُبِسِهِمَا شَرْطاً فِي تَحَقُّقِ الْإِحْرَامِ بَلْ كَوْنُهُ وَاجِباً تَعَبُديّاً.

ترجمه:

(سوم از واجبات احرام پوشیدن دو جامه بعد از آنکه خالی شد از آنچه واجب است بر مُحْرم اجتناب از آن، یکی را به صورت إزار(لنگ) و دیگری را به صورت رداء(عبا) قرار دهد و اقوی آن است که پوشیدن این دو جامه در تحقق احرام شرط نیست، بلکه پوشش مزبور واجب تعبدی می‌باشد).

شرح:

از دو جامه، یکی را به صورت لنگ به کمر می‌بندد و دیگری را مانند عبا بر دوش می‌اندازد.

طبق نظر مرحوم مصنف(صاحب عروه) وجوب پوشیدن این دو جامه تعبّدی است و منظور از آن حکم تکلیفی است نه حکم وضعی به این معنا که عدم پوشیدن آنها، موجب بطلان احرام نمی‌شود، بلکه احرام صرفاً با نیت و تلبیه و در میقات بودن محقَّق خواهد بود.

اکنون یان ادله اصل و جوب دو جامه احرامی می پردازیم:

1- نصوصی که بر وجوب پوشیدن دو جامه دلالت دارند:

صحیحه معاویة بن عمار:

مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا انْتَهَيْتَ إِلَي الْعَقِيقِ مِنْ قِبَلِ الْعِرَاقِ أَوْ إِلَي الْوَقْتِ مِنْ هَذِهِ الْمَوَاقِيتِ وَ أَنْتَ تُرِيدُ الْإِحْرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَانْتِفْ إِبْطَكَ وَ قَلِّمْ أَظْفَارَكَ وَ اطْلِ عَانَتَكَ وَ خُذْ مِنْ شَارِبِكَ وَ لَا يَضُرُّكَ بِأَيِّ ذَلِكَ بَدَأْتَ ثُمَّ اسْتَكْ وَ اغْتَسِلْ وَالْبَسْ ثَوْبَيْكَ[1]

ترجمه:

(معاویة بن عمار از امام صادق(ع) نقل کرده است که فرمود: زمانی که از جانب عراق به عقیق یا به یکی از این مواقیت رسیدی و قصد داری مُحرم شوی ان‌شاءالله، موهای زیر بغل خود را برطرف کن و ناخن خود را بگیر و با استعمال داروی نظافت موی عانه را برطرف نما و شارب را کوتاه کن و به هر کدام از اینها که شروع کنی ضرری به تو نمی‌رساند، پس مسواک کن و غسل نما و دو جامه ات را بپوش، تا آخر حدیث...)

توضیح:

این روایت از حیث سند صحیح است و مراد از احرام در آن که از میقات انجام می گردد، مُحرم شدن برای عمره تمتع می باشد.

جمله «وَالْبَسْ ثَوْبَيْكَ» امر است و همانطور که در بحث اصول مطرح است که امر ظهور در وجوب دارد، مگر اینکه قرینه بر استحباب آن باشد، در این روایت هرچند همه آنچه ذکر شده با صیغه امر استعمال گردیده است، اما در همه موارد به جز پوشیدن دو جامه از قرائن و ادله، استحباب آنها ثابت می‌باشد و مجرد اقتران پوشیدن دو جامه با امور مستحبّه، ضرری به دلالت امر بر وجوب وارد نمی‌کند، فلذا وجوب پوشیدن دو جامه بر جای خود باقی است، ضمناً در انجام اموری که در روایت ذکر شده رعایت ترتیب لازم نیست و منظور از دو جامه همان إزار(لنگ) و رداء(عبا و رودوشی) می باشد.

صحیحه معاویة بن وهب:

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَي بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ التَّهَيُّؤِ لِلْإِحْرَامِ فَقَالَ اطَّلِ بِالْمَدِينَةِ فَإِنَّهُ طَهُورٌ وَ تَجَهَّزْ بِكُلِّ مَا تُرِيدُ وَ إِنْ شِئْتَ اسْتَمْتَعْتَ بِقَمِيصِكَ حَتَّي تَأْتِيَ الشَّجَرَةَ فَتُفِيضَ عَلَيْكَ مِنَ الْمَاءِ وَ تَلْبَسَ ثَوْبَيْكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ[2]

ترجمه:

(معاویة بن وهب نقل کرده است که از امام صادق(ع) سوال کردم راجع به آماده شدن برای احرام؟ پس فرمود: در مدینه از داروی نظافت برطرف کننده مو استفاده کن که موجب پاکیزگی است و خود را به آنچه خواهی مجهز نما و چنانچه بخواهی پیراهن خودت را می‌پوشی تا مسجد شجره پس آنگاه بر روی خودت آب می‌ریزی و دو جامه ات را می‌پوشی اگر خدا بخواهد)

توضیح:

این روایت هم از لحاظ سند صحیح است و مراد از احرام در آن که از میقات انجام می گردد، مُحرم شدن برای عمره تمتّع می باشد.

پوشیدن دو جامه با جمله خبریّه و صیغه فعل مضارع بیان گردیده است که در اینجا به معنای امر و دلالت بر وجوب دارد با تأکید بیشتر و رفع ید از آن فقط با قرینه خواهد بود، منظور از«تَجَهَّزْ بِكُلِّ مَا تُرِيدُ» به همراه داشتن چیزهایی است که معمولاً شخص به همراه گرفته و حمل می کند.

روایت معاویة بن عمار:

مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَاغْتَسِلْ ثُمَّ الْبَسْ ثَوْبَيْكَ وَ ادْخُلِ الْمَسْجِدَ حَافِياً وَ عَلَيْكَ السَّكِينَةَ وَ الْوَقَارَ ثُمَّ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ ع أَوْ فِي الْحِجْرِ ثُمَّ اقْعُدْ حَتَّي تَزُولَ الشَّمْسُ فَصَلِّ الْمَكْتُوبَةَ ثُمَّ قُلْ فِي دُبُرِ صَلَاتِكَ كَمَا قُلْتَ حِينَ أَحْرَمْتَ مِنَ الشَّجَرَةِ فَأَحْرِمْ بِالْحَجِّ[3]

ترجمه:

(معاویة بن عمار از امام صادق(ع) نقل کرده است که هرگاه روز ترویه فرا رسید اگر خدا بخواهد پس غسل کن پس دو جامه ات را بپوش و با پای برهنه داخل مسجد شو در حالیکه با سکینه و وقار باشی، سپس دو رکعت نماز بخوان نزد مقام ابراهیم(ع) یا در حجر اسماعیل، سپس بنشین تا ظهر پس نماز واجب را بخوان، سپس بگو بعد از نمازت مانند آنچه گفتی وقتی که مُحرم شدی از مسجد شجره پس احرام ببند برای حجّ).

توضیح:

منظور از«یوم الترویه»، روز هشتم ذی‌الحجه است مراد از احرام که در مکه داخل مسجد الحرام انجام می‌گردد، مُحرم شدن برای حج تمتّع می‌باشد.

روایت ابی بصیر:

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ فَاصْنَعْ كَمَا صَنَعْتَ حِينَ أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ وَ خُذْ مِنْ شَارِبِكَ وَ مِنْ أَظْفَارِكَ وَ عَانَتِكَ إِنْ كَانَ لَكَ شَعْرٌ وَ انْتِفْ إِبْطَكَ وَ اغْتَسِلْ وَ الْبَسْ ثَوْبَيْكَ ثُمَّ ائْتِ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ[4]

ترجمه:

(ابو بصیر از امام صادق(ع) نقل کرده است که فرمود: هرگاه خواستی محرم شوی روز ترویه پس عمل کن آنچه را عمل کردی هنگامی که می‌خواستی مُحرم شوی و شارب خودت را کوتاه کن و ناخن بگیر و موی عانه را برطرف نما چنانچه موئی بر تو باشد و موی زیر بغل را برطرف کن و غسل نما و دو جامه ات را بپوش به مسجدالحرام وارد شو).

توضیح:

مراد از احرام در این روایت که در مسجدالحرام انجام می‌گردد، مُحرم شدن برای حجّ تمتّع می‌باشد.