موضوع: كتاب الحج/واجبات الإحرام /بررسی حقیقت احرام

و اما در مورد حقیقت احرام در اقوال فقهاء اختلاف است، قول مشهور بنابر آنچه مرحوم محقق خویی(ره) در(معتمد العروه کتاب الحج جلد2 صفحه 376) بیان داشته اند چنین است:

حَقيقَةُ الْإحْرامِ الْعَزْمُ عَلَى تَرْكِ الْمُحَرَّمَاتِ وَ تَوْطِينُ النَّفْسِ عَلَیها[1] .

ترجمه:

(حقیقت احرام عزم بر ترک محرمات و خویشتن را نسبت به آن ملتزم داشتن است).

بنابراین قول همین که شخص تصمیم داشته باشد آنچه بر مُحرم حرام است ترک نماید مُحرم می باشد و لذا اگر بنا دارد که چیزی از آن امور را مرتکب شود احرام وی باطل خواهد بود.

مرحوم خوئی(ره) پس از نقل قول مشهور در مقام اشکال بر آن متذکّر شده اند:

وَ يُرَدُّ بِأَنَّ مَا ذُكِرَ لَا يُسْتَظْهَرُ مِنْ شيْ‌ءٍ مِنَ الْأَدِلَّةِ وَ لِذَا لَوْ حَجَّ شَخْصٌ وَ هُوَ غَيْرُ عَالِمٍ بالمُحَرَّماتِ صَحَّ حَجُّهُ وَ إِحْرَامُهُ، فَالْبِنَاءُ وَ الْعَزْمُ عَلَى التَّرْكِ لَيْسَ مِنْ مُقَوِّمَاتَ الْإِحْرَامِ وَ أَمَّا الْمُحَرَّمَاتُ الْمَعهُودةُ فَهِيَ أَحْكَامٌ شرعيّةٌ مُتِرَتِبَةٌ عَلَى الْإِحْرَامِ.

ترجمه:

(آنچه را که مشهور ذکر نموده اند، پاسخ داده می شود به اینکه مورد حمایت چیزی از ادله نمی باشد و لذا چنانچه شخصی حجّ به جا آورد در حالی که علم نسبت به محرمات «تروک احرام» نداشته باشد حج و احرام وی صحیح است پس عزم بر ترک، از مقدمات احرام نخواهد بود و اما محرمات مزبور عبارت از احکام شرعیه مترتب بر احرام می باشد).

در نهایت مرحوم آیت الله خویی(ره) در رابطه با حقیقت احرام بیان داشته اند:

وَ الَّذِي يَظْهَرُ مِنَ الرِّوَايَاتِ أَنَّ التَّلْبِيَةَ سَبَبُ لِلْإِحْرَامِ وَ حَالُهَا حَالَ تَكْبِيرَةِ الْإِحْرَامِ لِلصَّلَاةِ فَهِيَ أَوَّلُ جُزْءٍ مِنْ أَجْزَاءِ الْحَجِّ كَمَا أَنَّ التَّكْبِيرَةَ أَوَّلُ جُزْءٍ مِنْ أَجْزَاءِ الصَّلَاةِ وَ بِالتَّلْبِيَةِ أَوِ الاَشْعارِ يَدْخُلُ فِي الْإِحْرَامِ وَ يَحْرُمُ عَلَيْهِ تِلْكَ الْاُمُورِ الْمَعْلُومَةِ وَ مَا لَمْ يُلَبِّ يَجُوزُ لَهُ ارتِكابِها وَ الرِّوَايَاتُ فِي هَذَا الْمَعْنَى كَثِيرَةٌ.

ترجمه:

(و آنچه از روایات ظاهر است اینکه تلبیه سبب احرام است و حالِ آن همانند تکبیره الاحرام در نماز می باشد پس تلبیه، اول جز از اجزا حج است همان گونه که تکبیر الاحلام اول جز از اجزاء نماز می باشد و به تلبیه یا إشعار«شکافتن کوهان شتر که برای قربانی به همراه گرفته شده است» داخل در احرام می شود و حرام می گردد بر وی آن امور معلومه«تروک احرام» تا زمانی که تلبیه نگفته جایز است بر او ارتکاب آنها و روایات در این معنا بسیار می باشد).

بعض روایاتی که دلالت دارد بر تحقق احرام پس از تلبیه:

صحیحه عبدالرحمن بن الحجاج:

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَي بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَي وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَي أَهْلِهِ بَعْدَ مَا يَعْقِدُ الْإِحْرَامَ وَ لَمْ يُلَبِّ قَالَ لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْ‌ءٌ[2]

ترجمه:

(عبدالرحمن بن حجّاج از امام صادق(ع) نقل کرده است راجع به مردی که با همسرش مواقعه نموده بعد از آنکه احرام بسته و لکن هنوز تلبیه نگفته است، فرمود، چیزی بر او نمی باشد).

صحیحه حفص البَخْتَری:

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِيمَنْ عَقَدَ الْإِحْرَامَ فِي مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ ثُمَّ وَقَعَ عَلَي أَهْلِهِ قَبْلَ أَنْ يُلَبِّيَ قَالَ لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْ‌ءٌ[3]

ترجمه:

حفص البختری از امام صادق(ع) نقل کرده است راجع به شخصی که در مسجد شجره احرام بسته سپس با همسرش مواقعه نموده است قبل از آنکه تلبیه بگوید، فرمود، چیزی بر او نمی باشد).

صحیحه حماد بن عیسی:

وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَي عَنْ حَرِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) .... فَإِنَّهُ إِذَا أَشْعَرَهَا وَ قَلَّدَهَا وَجَبَ عَلَيْهِ الْإِحْرَامُ وَ هُوَ بِمَنْزِلَةِ التَّلْبِيَةِ[4]

(وجب: به معنای ثَبَتَ)

ترجمه:

(پس هرگاه اشعار یا تقلید انجام داد بر وی احرام ثابت می شود و آن به منزله تلبیه است).

توضیح:

إشعار و تقلید مربوط به حج قِران است، إشعار به معنی ایجاد شکاف در کوهان شتری است که برای قربانی آماده شده است، تقلید به معنای آویز کردن قلاده و احیاناً کفش به گردن شتر یا گاو یا گوسفند است که برای قربانی آماده شده است.

صحیح معاویه بن عمار:

وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَي عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ يُوجِبُ الْإِحْرَامَ ثَلَاثَةُ أَشْيَاءَ التَّلْبِيَةُ وَ الْإِشْعَارُ وَ التَّقْلِيدُ فَإِذَا فَعَلَ شَيْئاً مِنْ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ فَقَدْ أَحْرَمَ[5]

ترجمه:

(معاویه بن عمار از امام صادق(ع) نقل کرده است که فرمود سه چیز موجب احرام است، تلبیه و اشعار و تقلید پس هرگاه یکی از این امور سه گانه را انجام داد محرم گردیده است).

توضیح:

دلالت این صحیحه بر اینکه تلبیه همان حقیقت احرام است از صحیحه های قبل واضح تر می باشد زیرا تصریح دارد بر اینکه هرگاه یکی از سه مورد یعنی تلبیه یا اشعار یا تقلید را انجام دهد احرام محقق شده است.

صحیحه عمر بن یزید:

وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ أَشْعَرَ بَدَنَتَهُ فَقَدْ أَحْرَمَ وَ إِنْ لَمْ يَتَكَلَّمْ بِقَلِيلٍ وَ لَا كَثِيرٍ[6] .

ترجمه:

(عمر بن یزید از امام صادق(ع) نقل کرده است که فرمود کسی که إشعار نماید قربانی خودش را پس مُحرم شده است، هرچند کلامی قلیل یا کثیر نگفته باشد)

فتحصل:

کسی که مُحرم می شود بایستی قصد انجام عمره یا حج را داشته باشد و قصد احرام به نحو مستقل و جدای از اعمال عمره یا حج نامفهوم می باشد، و با گفتن تلبیه به دلیل نصوص صحیحه کثیره، احرام وی محقق می گردد و در نتیجه تروک احرام بر وی حرام می شود و بایستی از آن اجتناب نماید و اینکه بعضی عزم بر ترک محرمات مزبور را حقیقت احرام دانستند ادله ایشان در برابر روایاتی که ذکر شد و سنداً و دلالةً صحیح و صریح است، قابل قبول نیست.