موضوع: كتاب الحج/أحكام المواقيت /نکات راجع به محاذات میقات

در ادامه بحث راجع به نهمین میقات یعنی محاذات احد المواقیت چند نکته را یادآور می‌شویم:

1- همانطور که ملاحظه شد دلیل بر فرع مزبور دو صحیحه ابن سنان است که مرحوم صاحب عروه در متن، بر آن تصریح نموده‌اند، البته مورد هر دو صحیحه عبارت از محاذات مسجد شجره می‌باشد.

اکنون سوال این است که آیا به محاذات سایر مواقیت هم تعمیم دارد یا نه؟ مرحوم مصنف تصریح دارند بر اینکه شامل تمامی مواقیت خمسه می‌شود و اختصاص یافتن به محاذات مسجد شجره مضّر نخواهد بود به لحاظ اینکه از صحیحه فهمیده می شود مسجد شجره به عنوان مثال ذکر شده است.

در قبال این قول بعضی قائل شده‌اند بر اینکه بایستی بر مورد صحیحه اقتصار نمود و تعدّی از آن خلاف قاعده است، زیرا قیود و خصوصیات مذکور در کلام امام(ع) به نحو قضیّهِ حقیقیّهِ شرطیّه می‌باشد و حمل آن بر مجرّد مثال بعید است.

2- تحقّق محاذات و تعیین آن به یکی از دو امر، حاصل می‌شود:

الف: در طریق به مکّه به موضعی برسد که بین وی و مکّه همچون بین آن میقات و مکّه باشد با خط مستقیم، به عبارت دیگر مسافتِ بین موقف شخص تا مکّه مانند مسافت بین میقات تا مکّه باشد.

ب: خطّی که بین شخص و میقات را وصل می‌کند، یعنی خطّ بین محل موقف وی تا میقات کوتاه‌ترین خطوطِ بین نقاط طریق و مسیرش تا میقات باشد.

هیچکدام از دو امر مزبور تامّ نمی‌باشد، هرچند در مواردی ثابت است، لکن جاهایی هم صدق نمی‌کند و وجهِ وجیه آن است که تخصیص مُحاذیِ میقات، امری عرفی می‌باشد و حصول آن اینگونه است که در محل توقف و در حالی که شخص به سمت مکّه توجه دارد، میقات در طرف راست یا چپ او واقع شود.

و اما ثبوت محاذات در رتبه اوّل با حصول علم و قطع خواهد بود و در مرتبه بعد شهادت عدلین یا عدل واحد و بالاخره ظنّ حاصل از قول اهل خُبره در صورتی که ثقه باشد.

آنچه در کلمات فقهاء عظام ملاحظه شد، یعنی ظنّ نسبت به محاذات میقات مراد از آن ظنونی است که حجّت شرعیّه باشد نه مطلق ظنّ

3- بنابر قولی که محاذات میقات را به مواقیت خمسه تعمیم می‌دهد چنانچه یک نفر از محاذات دو یا چند میقات عبور می‌کند، تکلیف وی چیست؟

امام خمینی(ره):

وَ لَوْ كَانَ فِي الطَرِيقِ مِيقَاتَانِ يَجِبُ الاِحْرَامُ مِنْ مُحَاذَاةِ اَبْعَدِهُمَا اِلَي مَكَّةَ عَلَي الْاَحْوَطْ.

ترجمه:

(و اگر در راه دو میقات باشد، بنا بر احوط بایستی احرام را از محاذات میقاتی ببندد که به مکّه دورتر است)

دلیل آن هم از صحیحه عبدالله بن سنان مشخص است که امام (ع) فرمود هرگاه شش مایل از مدینه دور شدی محاذی مسجد شجره احرام می‌بندی و این به معنای نخستین میقات است که دورتر از سایر مواقیت به مکّه می‌باشد.

متن:

اَلْعاشِرُ أدْنَى الْحِلِّ وَهُوَ ميقاتُ الْعُمْرَةِ المُفْرَدَةِ بَعْدَ حَجِّ الْقِرَانِ أَوِ الْإِفْرَادِ بَلْ لِكُلِّ عُمْرَةٍ مُفْرَدَةٍ والْأَفْضَلُ أنْ يَكُونَ مِنَ الْحُدَيْبِيَّةِ أَوِ الْجِعْرَانَةِ أَوِ التَّنْعِيمِ فَإِنَّهَا مَنْصُوصَةٌ.

ترجمه:

اَدْنَی الْحِلّ: (یعنی نزدیک‌ترین نقطه حلّ به حرم) و آن، میقات عمره مفرده بعد از حجّ قِران یا حجّ اِفراد است، بلکه میقات برای هر عمره مفرده‌ای می‌باشد و افضل آن است که از حدیبیّه یا جِعرانه یا تَنْعیم محرم شود، زیرا آنها منصوصه هستند).

شرح:

اَدْنَی الْحِلّ، اعم از تَنْعیم یا جِعْرانه یا حدیبیّه میقات عمره مفرده برای کسانی که حج قِران و اِفراد انجام داده‌اند و کسانی که در مکّه هستند و می‌خواهند عمره مفرده به جا آورند، اما کسانی که از خارج از مکّه و مناطق دور عازم عمره مفرد باشند از سایر مواقیت معروفه محرم می‌شوند.

دلیل بر آن:

صحیحه عمر بن یزید:

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ مِنْ مَكَّةَ لِيَعْتَمِرَ أَحْرَمَ مِنَ الْجِعْرَانَةِ أَوِ الْحُدَيْبِيَّةِ أَوْ مَا أَشْبَهَهَا[1]

ترجمه:

(عمر بن یزید از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود کسی که قصد خروج از مکّه دارد برای به جا آوردن عمره، محرم شود از جِعرانه یا حدیبیّه یا شبیه آنها).

توضیح:

این صحیحه شامل جمیع مواضع حدود حرم می‌شود و به لحاظ قول امام(ع)، «أَوْ مَا أَشْبَهَهَا» همانطور که اطلاق دارد از حیث اینکه عمره مسبوق به حجّ باشد یا نباشد.