موضوع: كتاب الحج/أحكام المواقيت /بررسی میقات بودن مکه برای کسانی که عمره تمتع را تمام کرده و قصد رفتن به عرفات را دارد

متن:

السّادِسُ: مَكّة وَ هِيَ لِحجّ التَّمَتُّعِ.

ترجمه:

(ششم: مکّه و آن میقات برای حجّ تمتع است).

شرح:

مکّه میقات کسانی است که عمره تمتع را به اتمام رسانده و برای رفتن به عرفات، بایستی از مکّه مُحرم شوند.

صاحب جواهر(ره):

والرَّابِعُ أنْ يُحْرِمَ بِالحجّ لَهُ مِنْ بَطْنِ مَكَّةَ مَعَ الاخْتِيَارِ والتَّذَكُّرِ بِلا خِلافٍ أَجِدُهُ فِيهِ نَصّاً وَ فَتْوىً[1] .

ترجمه:

(چهارم اینکه مُحرم شود برای حجّ تمتّع از داخل مکّه در حال اختیار و متذکّر بودن، بدون خلافی که یافته باشم آن را، اعم از نصّ و فتوی).

نصوصی که بر فرع مزبور دلالت دارند:

صحیحه معاویه بن عمار

مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَاغْتَسِلْ ثُمَّ الْبَسْ ثَوْبَيْكَ وَ ادْخُلِ الْمَسْجِدَ إِلَي أَنْ قَالَ ثُمَّ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ ع أَوْ فِي الْحِجْرِ ثُمَّ أَحْرِمْ بِالْحجّ[2] ...

ترجمه:

(معاویه بن عمار از امام صادق«علیه السلام» نقل کرده است که فرمود: هرگاه روز ترویه(هشتم ذی الحجّه) رسید اِنْ شاءالله، پس غسل کن دو قطعه لباس احرامی خودت را بپوش و داخل مسجد شو تا آنجا که فرمود: سپس دو رکعت نماز نزد مقام ابراهیم(ع) یا داخل حجر به جا آور سپس برای حجّ احرام ببند).

توضیح:

با توجه به نصوص دیگر و اتفاق نظر فقهاء، مُحرم شدن برای حجّ تمتّع از مسجدالحرام مستحب است، هر چند که از هر کجای مکّه احرام بستن جایز می باشد.

صحیحه عَمرو بن حُرَیث الصَیْرَفی:

وَ عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِي أَحْمَدَ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ الصَّيْرَفِيِّ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ أَيْنَ أُهِلُّ بِالْحجّ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ مِنْ رَحْلِكَ وَ إِنْ شِئْتَ مِنَ الْكَعْبَةِ وَ إِنْ شِئْتَ مِنَ الطَّرِيقِ[3] .

ترجمه:

(عَمرو بن حُرَیث الصَیْرَفی نقل کرده است که به امام صادق(ع) گفتم از کجا احرام ببندم برای حجّ؟ پس فرمود: اگر بخواهی منزل خودت و اگر بخواهی از کعبه و اگر بخواهی از راه ها و کوچه های داخل مکّه)

صاحب الوسائل:

و رَواهُ الشیخُ بِاِسناده عَن مُحَمَّدِ بن الحُسَین عَنِ صَفْوانَ بن یحیی عَن عَمرو بن حُرَیث مِثْلَهُ الّا أنَّهُ قالَ فی اَوَّلِهِ و هُوَ بِمَکَةَ ثُمَ قالَ مِنَ المَسْجِدِ بَدَلَ قَوْلِهِ مِنَ الْکَعْبَهِ.

ترجمه:

(صاحب وسائل در ذیل روایت مزبور اضافه کرده که مرحوم شیخ از محمد بن حسین از صفوان بن یحیی از عمرو بن حریث مثل آن را روایت نموده، با این تفاوت که در اول گفته است(وَ هُوَ بِمَکَّه)، سپس گفته است(مِنَ الْمَسْجِد)، به جای(مِنَ الْکَعبَه).

مرحوم شیخ در تهذیب:

قالَ: قُلْتَ لِاَبی عَبْدِ الله(ع) وَ هُوَ بِمَکَة مِنْ اَیْنَ اهِلُّ بَالْحجّ ... و إنْ شِئتَ مِنَ المَسْجِدِ.

ترجمه:

(نقل کرده که به امام صادق(ع) گفتم، در حالی که در مکّه بود، از کجا برای حجّ محرم شوم؟ ... و اگر بخواهی از مسجد).

بنابراین با توجه به اینکه سوال و جواب در مکّه انجام شده معلوم است که منظور از(رَحْلِکَ) عبارت از محل اقامت در مکّه بوده، همانطور که منظور از کعبه، مسجدالحرام و منظور از طریق هم، راه ها و کوچه های داخل مکّه می باشد.

موثقه یونس بن یعقوب:

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَي عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ أَيِّ الْمَسْجِدِ أُحْرِمُ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ فَقَالَ مِنْ أَيِّ الْمَسْجِدِ شِئْتَ[4] .

ترجمه:

(یونس بن یعقوب نقل کرده که به امام صادق«علیه السلام» گفتم از کجای مسجد مُحرم می شوم در روز تَرویه؟ پس فرمود: از هرجای مسجد که بخواهی).

توضیح:

هرچند از نقاط مختلف مکّه، مُحرم شدن برای حجّ تمتع جایز است، اما از مسجدالحرام افضل می باشد و در این روایت با توجه به اینکه الف و لام(المسجد) عهد است، مراد از آن مسجدالحرام می باشد و بنابراین معنای سوال چنین است: «مِنْ اَیِّ مَوْضِعٍ مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ اُحْرِمُ»، (از کدام موضع مسجدالحرام مُحرم شوم) پاسخ امام(ع) این است که از هر موضع که بخواهی.

متن:

السَّابِعُ: دُوَيْرَةُ الأهلِ أيِ المَنزِلُ وَ هِيَ لِمَنْ كانَ مَنزِلُهُ دُونَ الْمِيقَاتِ إِلَى مَكَّةَ بَلْ لِأَهْلِ مَكَّةَ أَيْضاً عَلَى الْمَشْهُورِ الْأَقْوَى.

ترجمه:

(هفتم دُوَيْرَةُ الأهلِ(به معنای منزل) و آن میقات کسی است که منزل او از نزدیک ترین میقات به مکّه نزدیک تر است بلکه برای اهل مکّه همچنین است بنا بر مشهور و اقوی).

شرح:

دُوَيْرَةُ مصغَّر دار است و در روایت هم به این لفظ آمده است علت تصغیر آن است که این میقات مربوط به کسانی است که در روستاهای اطراف مکّه و خانه های کوچک زندگی می کنند و اما با توجه به اینکه نزدیک ترین میقات به مکّه حدود نود و چهار کیلومتری مکّه است میقات مزبور شامل کسانی است که در این شعاع از مکّه سکونت دارند.

بر حسب نقل بعض اعاظم از جمله صاحب جواهر و صاحب مدارک این حکم مجمع علیه بین اصحاب می باشد.

نصوصی که بر آن دلالت دارند:

صحیحه معاویه بن عمار:

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَي بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَي عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ كَانَ مَنْزِلُهُ دُونَ الْوَقْتِ إِلَي مَكَّةَ فَلْيُحْرِمْ مِنْ مَنْزِلِهِ[5] .

ترجمه:

(معاویه بن عمار از امام صادق(ع) نقل کرده است که فرمود کسی که خانه اش نزدیکتر از میقات به مکّه است پس از منزلش مُحرم شود).

و در روایت دیگر که ظاهراً نقل به معنای آن است.

قَالَ وَ قَالَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ إِذَا كَانَ مَنْزِلُهُ دُونَ الْمِيقَاتِ إِلَي مَكَّةَ فَلْيُحْرِمْ مِنْ دُوَيْرَةِ أَهْلِهِ[6] .

ترجمه:

(و نقل کرده است که در حدیثی دیگر فرموده است هرگاه منزل وی نزدیک تر از میقات به مکّه باشد پس مُحرم شود از منزلش).

صحیحه مِسْمَعْ:

وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا كَانَ مَنْزِلُ الرَّجُلِ دُونَ ذَاتِ عِرْقٍ إِلَي مَكَّةَ فَلْيُحْرِمْ مِنْ مَنْزِلِهِ[7] .

ترجمه:

(مِسْمَعْ از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که فرمود هرگاه منزل شخصی در مسافت نزدیک تر از ذات عرق تا مکّه قرار داشته باشد پس بایستی از منزلش مُحرم شود).

چنانچه گفته شود یَلَمْلَمْ و قَرْنُ المنازل نزدیک ترین میقات به مکّه هستند، گوئیم تفاوت ذات عرق با دو میقات مزبور از لحاظ نزدیکی به مکّه بسیار کم می باشد، مضافاً بر اینکه محتمل است، مسیری وجود داشته باشد که ذات عرق به مکّه نزدیک تر از آن دو میقات باشد.