موضوع: كتاب الحج/أحكام المواقيت /بررسی میقات های پنچگانه برای احرام

متن:

الثَّالِثُ الْجُحْفَةُ وهِيَ لِأَهْلِ الشَّامِ وَ مِصْرَ ومَغْرِبٍ ومَنْ يَمُرُّ عَلَيْها مِن غَيْرِهِمْ إِذَا لَمْ يُحْرِمْ مِنَ الْمِيقَاتِ السَّابِقِ عَلَيْهَا.

ترجمه:

(سوم جُحفه و آن برای اهل شام(شمال غرب مکه) و مصر(غرب مکه) و مغرب(شمال آفریقا) که حجّاج از طرف مغرب وارد مکه می‌شوند و کسی که اهل آنجا نیست، لکن بر آن مرور دارد، هرگاه از میقات سابق بر آن مُحرم نشده باشد).

نام اصلی جُحفه قبل از سیلاب عظیم و تخریب آن، مَهْیَعَه بوده است به معنای مکان وسیع و بعداً به جُحفه(ویران شده) معروف گردیده است(حدود دویست کیلومتری مکه می باشد) و در بعضی روایات هم به جای جُحفه، مَهْیَعَه گفته شده است.

شرح:

در مورد میقات بودن جُحفه برای اهالی مناطق مزبور و کسانی که بر آن مرور دارند خلاف و اشکالی نمی‌باشد.

صاحب جواهر:

وَلِأَهْلِ الشَّامِ وَ مِصْرَ والْمَغْرِبِ الْجُحْفَةُ أَيْضاً اخْتِيَاراً اِنْ لَمْ يَمُرّوا بِذي الحُلَيْفَةِ بِلا خِلافٍ أَجِدُهُ فيهِ نَصّاً وفَتوىً[1] .

ترجمه:

(برای اهل شام و مصر و مغرب میقات جُحفه می‌باشد در حال اختیار، چنانچه عبور از ذی الحلیفه نداشته باشد بدون خلافی که یافته باشم در آن از حیث نصّ و فتوی).

و نصوص صحیحه برآن دلالت دارند:

صحیحه معاویه بن عمار:

وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَي جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ أَنْ تُحْرِمَ مِنَ الْمَوَاقِيتِ الَّتِي وَقَّتَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تُجَاوِزْهَا إِلَّا وَ أَنْتَ مُحرم فَإِنَّهُ...وَقَّتَ لِأَهْلِ الْمَغْرِبِ الْجُحْفَةَ[2] ...

ترجمه:

(معاویه بن عمار از امام صادق(ع) نقل کرده است که فرمود: از تمامیت حج و عمره این است که مُحرم شوی از مواقیتی که رسول الله(ص)، آنها را میقات قرار داده است، از آنها گذر نکن مگر اینکه احرام بسته باشی، پس به تحقیق... میقات قرار داده جُحفه را برای اهل مغرب).

صحیحه حلبی:

وَ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْإِحْرَامُ مِنْ مَوَاقِيتَ خَمْسَةٍ وَقَّتَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص... وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ[3] ....

ترجمه:

(حلبی نقل کرده است که امام صادق(ع) فرمود: احرام از میقات های پنجگانه ای است که رسول الله(ص) آنها را میقات قرار داده است... و برای اهل شام جُحفه را میقات قرار داد...).

صحیحه علیّ بن جعفر:

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْعَمْرَكِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَي بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ إِحْرَامِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَ أَهْلِ خُرَاسَانَ وَ مَا يَلِيهِمْ وَ أَهْلِ الشَّامِ وَ مِصْرَ مِنْ أَيْنَ هُوَ فَقَالَ... َأَهْلُ الشَّامِ وَ مِصْرَ مِنَ الْجُحْفَةِ[4] .

ترجمه:

(علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر«علیه السلام» نقل کرده است که از آن حضرت سوال کردم راجع به احرام بستن اهل کوفه و اهل خراسان و جاهایی که دنبال آنها هست و اهل شام و اهل مصر از کجا می‌باشد؟ فرمود: … و اهل شام و اهل مصر از جُحفه).

شایان ذکر است که در روایتی به (آدرس باب 1 از ابواب المواقیت حدیث 5): «وَ اَهْلُ الْمَدینَةِ مِنْ ذِی الْحُلَیْفَة و الْجُحْفَة» آمده است(و اهل مدینه از ذوالحلیفه و جحفه مُحرم شوند)، در حالی که قبلا دانسته شد میقات اهل مدینه ذوالحلیفه می باشد، اکنون گوییم با جمع بین روایت مزبور و نصوص قبلی معلوم می شود که ذُوالحلیفه میقات اهل مدینه در حال اختیار می باشد و لکن در صورت ضرورت از جمله مرض، مُحرم شدن از جُحفه جایز است.

متن:

اَلرَّابِعُ يَلَمْلَمُ وَهُوَ لِأهْلِ اليَمَنِ.

الْخامِسُ قَرْنُ المَنازِلِ وَهُوَ لِأهلِ الطَّائِفِ.

ترجمه:

(چهارم: یلملم و آن میقات است برای اهل یمن است).

(پنجم: قرن المنازل و آن میقات برای اهل طائف می باشد).

کلام مرحوم صاحب جواهر در مورد يلملم:

وكَذَا لِأَهْلِ اليَمَنِ جَبَلٌ أوْ وَادٍ يُقَالُ لَهُ يَلَمْلَمُ وَألمْلَمُ وَيَرَمْرَمُ وَهُوَ عَلى مَرْحَلَتَينِ مِن مَكَّةَ.

ترجمه:

(و همچنین برای اهل یمن کوه یا دره ای هست که به آن یلملم و ألملم و یرمرم گفته می‌شود و تا مکه دو مرحله است).

توضیح:

هر مرحله ۱۶ فرسخ و دو مرحله 32 فرسخ می‌باشد، در مورد یلملم و قرن المنازل اجماع است و خلاف و اشکالی در میقات بودن آن دو نمی‌باشد.

نصوصی که بر میقات بودن یلملم و قرن المنازل دلالت دارند:

صحیحه معاویه بن عمار:

وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَي جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ أَنْ تُحْرِمَ مِنَ الْمَوَاقِيتِ الَّتِي وَقَّتَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تُجَاوِزْهَا إِلَّا وَ أَنْتَ مُحرم فَإِنَّهُ... وَقَّتَ لِأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الطَّائِفِ قَرْنَ الْمَنازِل[5] .

ترجمه:

(معاویه بن عمار از امام صادق(ع) نقل نموده است که فرمود: از تمامیت حج و عمره این است که مُحرم شوی از مواقیتی که رسول الله(ص) آنها را میقات قرار داده است، از آنها نگذری مگر اینکه احرام بسته باشی پس به تحقیق... میقات قرار داد برای اهل یمن یلملم را و برای اهل طائف قرن المنازل را).

صحیحه حلبی:

وَ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْإِحْرَامُ مِنْ مَوَاقِيتَ خَمْسَةٍ وَقَّتَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص... وَقَّتَ لِأَهْلِ الطَّائِفِ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الْيَمَنِ یَلَمْلَمْ[6] ...

ترجمه:

(حلبی نقل کرده است که امام صادق(ع) فرمود، احرام از میقات های پنج گانه ای است که رسول الله(ص) آنها را میقات قرار داده است... برای اهل طائف قرن المنازل و برای اهل یمن یلملم را به عنوان میقات تعیین نموده است).

صحیحه علیّ بن جعفر:

وَ عَنْهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُتْعَةِ فِي الْحَجِّ مِنْ أَيْنَ إِحْرَامُهَا وَ إِحْرَامُ الْحَجِّ قَالَ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ ص... وَ لِأَهْلِ الطَّائِفِ مِنْ قَرْنٍ وَ لِأَهْلِ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ[7]

ترجمه:

(علی بن جعفر از برادرش(ع) نقل کرده است که از آن حضرت سوال کردم راجع به متعه در حج(عمره تمتع) احرام آن از کجا می باشد و احرام حج؟ فرمود: رسول الله(ص) میقات قرارداد... برای اهل طائف قرن را و برای اهل یمن يلملم را).

در اینجا تذکر دو نکته لازم است:

در صحیحه عمر بن یزید(وسائل الشیعه جلد ۸ باب ۱ از ابواب المواقیت حدیث ۶) آمده است «ولِأهْلِ نَجْدٍ قَرْنُ الْمَنازِلِ»، (و برای اهل نجد قرن المنازل است)، در حالی که قبلاً مشروحاً بیان شد که میقات برای اهل نجد، عقیق می باشد.

در صحیحه علی بن رئاب(وسائل الشیعه جلد ۸ از ابواب المواقیت حدیث ۷) آمده است«وَ وَقَّتَ لِأهْلِ الْیَمَنِ قَرْنَ الْمَنازِلِ»، (و برای اهل یمن، قرن المنازل میقات قرار داد)، در حالی که قبلاً مشروحاً بیان شد که میقات برای اهل یمن، یلملم می باشد.

اکنون این سوال مطرح است که آیا بین این دو روایت و آنچه قبلاً ذکر شد تنافی وجود دارد؟

پاسخ آن است که هیچ گونه تنافی نمی‌باشد، مرحوم صاحب مدارک در این رابطه چنین بیانی دارند:

مرحوم صاحب مدارک:

ولَيْسَ بَيْنَ هَذِهِ الرِّوَاياتِ تَنَافٍ إِذْ مِنَ الْجَائِزِ أَنْ يَكُونَ لِأَهْلِ نَجْدٍ طَرِيقَانِ إِحْدَاهُمَا يَمُرُّ بِالْعَقِيقِ والأخْرَى بِقَرْنِ المَنَازِلِ[8] .

ترجمه:

(بین این روایات منافاتی نیست زیرا ممکن است برای اهل نجد به سمت مکه دو طریق باشد، یکی از آن دو به عقیق مرور می کند و دیگری به قرن المنازل).

و همین طور صحیحه علی بن رئاب قابل حمل است بر اینکه از یمن به سوی مکه دو طریق بوده باشد، یکی از آن دو به یلملم مرور می کند و دیگری به قرن المنازل.

فتحصل:

در میقات بودن یلملم برای اهل یمن و کسی که بر آن مرور می کند و همچنین در میقات بودن قرن المنازل برای اهل طائف و کسی که بر آن مرور می کند، تردیدی نمی باشد.