موضوع: كتاب الحج/أحكام الاحرام/بررسی احرام بستن زن حائض در مواقیت در خاج از مسجد

متن:

مسأله: الحائِضُ تُحرِمُ خَارِجَ المَسْجِدِ عَلَى الْمُخْتَارِ وَيَدُلُّ عَلَيهِ مُضافاً إلى مَا مَرَّ مُرْسَلَةُ يُونُسَ فِي كَيْفِيَّةِ إِحْرَامِهَا وَلا تَدخُلُ المَسجِدَ وَتُهِلُّ بِالْحَجِّ بِغَيْرِ صَلاةٍ وَ أَمَّا عَلَى الْقَوْلِ بِالْاخْتِصَاصِ بِالْمَسْجِدِ فَمَعَ عَدَمِ إمكانِ صَبْرِها إِلى أَن تَطْهُرَ تَدْخُلُ الْمَسْجِدَ وتُحْرِمُ فِي حَالِ الاجْتِيازِ إِن أَمْكَنَ وإِنْ لَمْ يُمْكِنْ لِزَحمٍ أو غَيْرِهِ أَحْرَمَتْ خَارِجَ الْمَسْجِدِ وَ جَدَّدَتْ فِي الْجُحْفَةِ أَوْ مُحَاذَاتِهَا.

ترجمه:

حائض مُحرم می‌شود خارج از مسجد بنابر مختار(نظر مختارِ مصنف این است که خارج از مسجد شجره در محدوده ذوالحلیفه می‌شود مُحرم گردد) و دلالت می‌کند بر آن اضافه بر آنچه گذشت، مرسله یونس بن یعقوب در کیّفیت احرام حائض، داخل مسجد نمی‌شود و برای حج مُحرم می‌شود و نماز احرام نمی‌خواند و اما بنابر قول به اینکه احرام بستن اختصاص به داخل مسجد دارد، پس در فرض اینکه صبر کردن تا پاک شدن از حیض ممکن نباشد، بایستی داخل مسجد شود و در حال عبور مُحرم گردد چنانچه امکان داشته باشد و چنانچه ممکن نباشد به لحاظ کثرت ازدحام و تنگی مکان و غیر آن بایستی خارج مسجد مُحرم شود و سپس در میقات دیگر یعنی جحفه یا محاذات آن مجدداً مُحرم گردد.

شرح:

به نظر مرحوم مصنف و کسانی که قائل هستند خارج از مسجد شجره هم می‌شود مُحرم گردید و قبلاً گفتیم، قول اصّح همین است مسئله حل شده می‌باشد و تکلیف حائض آن است که خارج از مسجد مُحرم شود.

از لحاظ روایت هم حدیث یونس بن یعقوب دلالت بر آن دارد:

حدیث یونس بن یعقوب:

وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَي عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَائِضِ تُرِيدُ الْإِحْرَامَ قَالَ تَغْتَسِلُ وَ تَسْتَثْفِرُ وَ تَحْتَشِي بِالْكُرْسُفِ وَ تَلْبَسُ ثَوْباً دُونَ ثِيَابِ إِحْرَامِهَا وَ تَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ وَ لَا تَدْخُلُ الْمَسْجِدَ وَ تُهِلُّ بِالْحَجِّ بِغَيْرِ الصَّلَاةِ[1] .

ترجمه:

(یونس بن یعقوب نقل کرده است که سوال کردم از امام صادق(ع) راجع به حائض که قصد دارد مُحرم گردد؟ فرمود: غسل می کند و خودش را می‌بندد و داخل موضع را چیزی قرار می‌دهد و لباسی غیر از احرامی می‌پوشد و رو به قبله می‌کند و داخل مسجد نمی‌شود و به حج مُحرم می‌گردد، بدون اینکه نماز بخواند).

توضیح درباره حدیث:

اولاً: مرسله نیست و معتبره می باشد، و یونس بن یعقوب ثقه است، امام خمینی(ره) و آیت الله خویی(ره) و بعضی دیگر از مُحَشّین عروه آن را مرسله ندانسته اند و بعضی هم اظهار نظر نکرده‌اند.

و اما اینکه صاحب عروه در متن به مرسله بودن حدیث مزبور تصریح نموده‌اند، ممکن است از این جهت باشد که ابن فضّال(از اصحاب امام رضا(ع) فطحی مذهب که در اواخر عمرش دوازده امامی شده است)، از یونس بن یعقوب(از اصحاب امام صادق«ع») نقل کرده است و محتمل است بین این دو، یک نفر افتاده باشد، فلذا این حدیث حکم مرسله پیدا می‌کند، لکن این توجیه جهت مرسله بودن روایت صحیح نیست، زیرا فاصله بین دو راوی حدود ۷۵ سال هم که باشد، کاملاً امکان دارد که ابن فضّال، زمان حیات یونس بن یعقوب را درک نمود و از او روایت نقل کرده باشد.

ثانیاً: دلالت آن بر احرام بستن حائض از خارج از مسجد شجره، واضح است، زیرا اطلاق مسجد در عبارت«وَ لَا تَدْخُلُ الْمَسْجِدَ»، شامل مسجد شجره هم می‌شود و اختصاص به مسجدالحرام ندارد و عبارت«تُهِلُّ بِالْحَجِّ»، موجب نمی‌شود که اختصاص به احرام حج پیدا کند، زیرا حجّ تمتّع، اسم برای مجموع عمره و حجّ است، بنابراین اطلاق حجّ بر عمرهِ تمتّع، صحیح می‌باشد، فلذا روایت یونس بن یعقوب قصوری ندارد از اینکه شامل احرام عمره از مسجد شجره باشد، بلکه شمول روایت بر این مورد أولی خواهد بود، از اینکه احرام حجّ از مسجدالحرام باشد زیرا کسانی که حجّ به جا آورده اند از مدینه و از طریق مسجد شجره عازم مکه می‌شده‌اند و بی‌تردید در بین آنها زنانی که حائض بوده اند وجود داشته و شارع مقدّس ناگزیر از بیان احکام آنها بوده است.

اما بنابر قولی که مُحرم شدن را مختص به درون مسجد می‌داند، تکلیف آن است که وارد مسجد شود و در حال عبور از آن مُحرم گردد، البته این در صورتی است که مسجد دارای دو باب باشد، که از یکی وارد شده و از دیگری خارج گردد و الّا دخول در مسجد جائز نخواهد بود و همینطور چنانچه در اثر ازدحام و کثرت حاضرین در مسجد امکان مُحرم شدن در حال عبور نباشد که در این صورت به نظر مرحوم مصنف بایستی در خارج از مسجد شجره مُحرم گردد و سپس در جحفه یا محاذی آن مجدداً مُحرم شود.

ممکن است بر این قول اشکال گردد که قبلاً گفته شد تجاوز و عبور از یک میقات بدون احرام به قصد مُحرم شدن از میقات دیگر جائز نمی‌باشد.

پاسخ آن است که: بر حسب فرض گفته شد تعیین تکلیف برای کسی است که امکان دخول به مسجد برای وی نباشد و بنابراین در واقع مسجد شجره نسبت به وی از میقات بودن ساقط شده است، خصوصاً با توجه به روایات وارده در احرام از جحفه برای کسی که متمکّن از احرام بستن از مسجد شجره نباشد.

متن:

إِذا كان جُنُباً وَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ مَاءٌ جازَ لَهُ أن يُحرِمَ خارِجَ المَسجِدِ وَالأحْوَطُ أن يَتَيَمَّمَ لِلدُّخُولِ والإحرامِ ويَتَعَيَّنَ ذَلِكَ عَلَى الْقَوْلِ بِتَعْيِينِ المَسْجِدِ وكَذَا الحَائِضُ إذا لَم يَكُن لَهَا ماءٌ بَعدَ نِقَائِهَا.

ترجمه:

چنانچه شخص، جنب باشد و نزد او آب نباشد، جایز است که خارج از مسجد مُحرم گردد و احوط آن است که تیمّم کند برای دخول به مسجد و احرام بستن و متعیّن است این کار، بنابر قول به تعیین و اختصاص مسجد برای احرام بستن و همینطور حائض، چنانچه پس از پاک شدن از حیض آب در اختیار نداشته باشد.

شرح:

بنابر قولی که احرام بستن در خارج مسجد را جایز می‌داند، بی‌شک برای شخص جنب متعیّن است از خارج مسجد مُحرم گردد، زیرا داخل شدن به مسجد بر وی جایز نمی‌باشد.

در این فرض احتیاط ذکر شده در متن، مشروعیت نخواهد داشت، زیرا بر فرض که احرام بستنِ شخص جایز باشد از داخل مسجد و خارج آن، طبعاً در حال عادّی، مخیّر بین آن دو خواهد بود، امّا اگر جنب گردد و آب برای غسل موجود نباشد، تخییر منتفی است و احرام بستن در خارج از مسجد متعیّن خواهد شد، زیرا هرگاه یکی از دو فردِ واجب تخییری مقدور نباشد، فردِ دیگر متعیّن است و در این صورت تیمّم برای دخول در مسجد و احرام بستن در آن مشروع نخواهد بود.

و اما بر قولی که میقات را، نفْس مسجد می‌داند، تکلیف آن است که شخص جنب، غسل کند و داخل مسجد شود و اگر آب نباشد، متعیّن است که تیمّم نموده و داخل مسجد گردد و احرام ببندد زیرا تیمّم، احد الطهورین است و در فرض که آب نباشد، تکلیف جنب تیمّم خواهد بود و در این صورت مُحرم شدن در خارج مسجد یا تأخیر احرام به میقات بعدی یعنی جحفه وجهی نخواهد داشت.