نسبت سیره با ارتکاز/طریق پنجم: سیره /طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع

موضوع: طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع/طریق پنجم: سیره /نسبت سیره با ارتکاز

ادامه طریق پنجم: سیره

بیان شد پنجمین طریق از طرق ایصالی به افعال، اقوال و تقاریر شارع که در مقام تشریع صادر شده است، طریق سیره می باشد و بحث در این خصوص، ذیل چند مطلب مورد بررسی قرار می گیرد. مطلب اوّل یعنی پیشینه تاریخی بحث، مطلب دوّم یعنی بیان اهمّیّت بحث، مطلب سوّم یعنی تحریر محلّ نزاع و بررسی اصولی بودن بحث، مطلب چهارم یعنی تعریف سیره، مطلب پنجم یعنی تقسیمات سیره، مطلب ششم یعنی تفاوت ماهوی سیره عقلاء و سیره متشرّعه و مطلب هفتم یعنی نوع طریقیّت سیره مطرح گردید. در ادامه به بیان مطلب هشتم یعنی نسبت سیره با ارتکاز خواهیم پرداخت.

مطلب هشتم: نسبت سیره با ارتکاز

ذیل تعریف سیره و بررسی کلام شهید صدر «رحمة الله علیه» در خصوص سیره عقلائیّه بیان گردید سیره در اصطلاح علم اصول به عملکرد رائج میان عقلاء یا متشرّعه گفته می شود و شامل مجرّد ارتکازات و باور های ذهنی عقلائیّه و متشرّعه نمی شود، لذا سیره عقلاء یا سیره متشرّعه و ارتکازات عقلاء یا متشرّعه، از دو مقوله متفاوت بوده و اثبات اعتبار طریقیّت سیره عقلاء و سیره متشرّعه، مستلزم اثبات اعتبار مُرتَکَز عقلاء و متشرّعه نمی باشد، اگرچه این امکان وجود دارد که ملاک و مناط اعتبار سنجی در سیره و ارتکازات عرفیّه، یکسان بوده و آنچه به عنوان دلیل بر اعتبار و حجّیّت سیره نسبت به تقریر شارع مورد استناد قرار می گیرد، برای اعتبار ارتکازات عرفیّه، عقلائیّه و شرعیّه به عنوان طریق به تقریر شارع و عدم تخطئه عقلاء و متشرّعه در باورهایشان نیز مورد استناد قرار داده شود؛ مثلاً اگر امری در عصرغیبت، صرفاً به عنوان یک باور شرعی در اذهان متشرّعه مستقرّ باشد بدون اینکه آن را ممشای عملی خود قرار داده باشند و به دلیلی ثابت گردد این باور ذهنی در حال حاضر، ریشه در سیره متشرّعه و ممشای عملی متشرّعه رایج در زمان حضور معصومین علیهم السلام و در مرأی و مسمع ایشان دارد، در این صورت اگر شکّ شود آیا این سیره رائج در مرأی و مسمع معصوم (ع)، مختصّ به همان برهه از زمان بوده یا آنکه مختصّ به آن برهه نبوده است، ولی با گذشت زمان در عصر غیب به جهت بی مبالاتی متشرّعه یا عوامل قهری و خارجی، در عمل ترک شده و صرفاً به عنوان یک باور و ارتکاز ذهنی در اذهان آنها باقی مانده است؛ در اینجا ارتکاز متشرّعه فعلی کاشف از عدم اختصاص آن سیره به زمان معصومین (ع) بوده و به عبارتی کاشف از صدور قول یا فعلی از معصوم (ع) در جهت تشریع آن عملکرد حتّی در زمان حاضر خواهد بود، چون اگر سیره متشرّعه عصر حضور معصوم (ع) و مکشوف این سیره یعنی صدور قول یا فعل از معصوم (ع) در جهت تشریع آن آن عملکرد، اختصاص به عصر معصوم (ع) داشت، نباید در اعصار بعدی به عنوان باوری شرعی در اذهان متشرّعه باقی می ماند.