طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع/طریق پنجم: سیره /تقسیمات سیره/تقسیم ششم

موضوع: طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع/طریق پنجم: سیره /تقسیمات سیره/تقسیم ششم

ادامه طریق پنجم: سیره

بیان شد پنجمین طریق از طرق ایصالی به افعال، اقوال و تقاریر شارع که در مقام تشریع صادر شده است، سیره می باشد و بحث در این خصوص، ذیل چند مطلب مورد بررسی قرار می گیرد.

مطلب اوّل یعنی پیشینه تاریخی بحث،

مطلب دوّم یعنی بیان اهمّیّت بحث،

مطلب سوّم یعنی تحریر محلّ نزاع و بررسی اصولی بودن بحث

و مطلب چهارم یعنی تعریف سیره مطرح گردید.

بحث در مطلب پنجم یعنی تقسیمات سیره بود که بیان گردید سیره به لحاظ ریشه وجود و منشأ استقرار، به طور کلّی به دو قسم سیره عقلائیّه و سیره متشرّعه تقسیم می شود و سیره عقلائیّه تارةً به لحاظ کارکرد و تارةً اخری به لحاظ گستره شکل گیری و محیط انعقاد و امثال آن تقسیم می گردد و سیره متشرّعه نیز به لحاظ محیط استقرار تقسیم می گردد، لذا شایسته است بحث از تقسیمات سیره به صورت جداگانه مطرح شود.

تقسیمات سیره

تقسیم اوّل یعنی تقسیم سیره به لحاظ منشأ وجود به سیره عقلائیّه و سیره متشرّعه،

تقسیم دوّم یعنی تقسیم سیره عقلائیّه به لحاظ کارکرد،

تقسیم سوّم یعنی تقسیم سیره عقلائیّه به لحاظ عوامل و مبادی استقرار،

تقسیم چهارم یعنی تقسیم سیره عقلائیّه به لحاظ محیط استقرار

و تقسیم پنجم یعنی تقسیم سیره عقلائیّه به لحاظ مَجری و محیط کاربری بیان گردید.

در ادامه به بیان تقسیم ششم یعنی تقسیم سیره متشرّعه به لحاظ محیط استقرار و در پایان به بیان مطلب ششم یعنی تفاوت ماهوی سیره عقلائیّه و سیره متشرّعه خواهیم پرداخت.

تقسیم ششم: تقسیم سیره متشرّعه به لحاظ محیط استقرار

از آنجا که سیره متشرّعه ناشی از باور های شرعی متشرّعه و آموزه های دینی آنها می باشد، به لحاظ تعدّد مذاهب اسلامی و محیط استقرار به دو قسم تقسیم می شود:

قسم اوّل، سیره عامّه است که در میان تمامی مذاهب مسلمین رایج بوده و از آنها به سیره مسلمین یاد می شود

و قسم دوّم، سیره خاصّه است که در میان یک مذهب خاصّ از مسلمین مثل امامیّه و یا چند مذهب خاصّ از آنها رایج می باشد و اصحاب از سیره متشرّعه مختصّ به امامیّه تحت عنوان سیره امامیّه یاد می نمایند.

مطلب ششم: تفاوت ماهوی سیره عقلاء و سیره متشرّعه

تفاوت ماهوی سیره عقلاء و سیره متشرّعه در واقع به تفاوت منشأ وجود و پیدایش آنها است.

منشأ وجود سیره عقلاء، التزام به شرعیّات نیست، بلکه ریشه در امری دارد که عقل و سرشت انسانی، آن را تحسین و یا تقبیح می نماید، چه این سیره در میاین متدیّنین جریان داشته باشد و چه در میان غیر متدیّنین و چه در میان تمام ملل.

چنین سیره ای غالباً میان جمیع ملل و در تمام اعصار جریان دارد مگر آنکه غفلت یا برخی عوامل بیرونی همچون قهر قاهر، موجب شود در میان ملّتی خاصّ و یا در عصری خاصّ، جریان پیدا ننماید؛ به گونه ای که در صورت رفع غفلت و توجّه آن ملّت به آن ریشه عقلانی و همچنین در صورت رفع آن عامل بیرونی، آن ملّت نیز این سیره را اختیار خواهند نمود.

و امّا منشأ پیدایش سیره متشرّعه، نگرش شرعی و التزام آنها به رعایت مبانی دینی می باشد.

باید به این نکته نیز توجّه شود که لفظ متشرّعه، اگرچه عامّ بوده و به لحاظ لغوی شامل متدیّنین و ملتزمین به تمامی ادیان می گردد، ولی مراد از سیره متشرّعه در ما نحن فیه خصوص سیره مسلمین می باشد و به جهت اختلاف مذاهب اسلامی ممکن است در میان تمامی مذاهب اسلامی جریان داشته باشد و ممکن است در میان برخی مذاهب و در هر صورت، تفاوتی در ملاک حجّیّت سیره متشرّعه وجود ندارد، هرچند سیره متشرّعه عامّه و سیره متشرّعه خاصّه در گستره حجّیّت و بلکه اصل حجّیّت، نزد امامیّه متفاوت خواهند بود.