طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع/طریق پنجم: سیره /تقسیمات سیره/تقسیم چهارم

موضوع: طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع/طریق پنجم: سیره /تقسیمات سیره/تقسیم چهارم

ادامه مطلب پنجم: تقسیمات سیره

بیان شد سیره به لحاظ ریشه وجود و منشأ استقرار، به طور کلّی به دو قسم سیره عقلائیّه و سیره متشرّعه تقسیم می شود و سیره عقلائیّه تارةً به لحاظ کارکرد و تارةً اخری به لحاظ گستره شکل گیری و محیط انعقاد و امثال آن تقسیم می گردد، لذا شایسته است بحث از تقسیمات سیره به صورت جداگانه مطرح شود. تقسیم اوّل یعنی تقسیم سیره به لحاظ منشأ وجود به سیره عقلائیّه و سیره متشرّعه، تقسیم دوّم یعنی تقسیم سیره عقلائیّه به لحاظ کارکرد و تقسیم سوّم یعنی تقسیم سیره عقلائیّه به لحاظ عوامل و مبادی استقرار بیان گردید. در ادامه به بیان تقسیم چهارم یعنی تقسیم سیره عقلائیّه به لحاظ محیط استقرار خواهیم پرداخت.

تقسیم چهارم: تقسیم سیره عقلائیّه به لحاظ محیط استقرار

سیره عقلائیّه به لحاظ محیط استقرار، به دو قسم، تقسیم می گردد:

قسم اوّل سیره عقلائیّه عامّه می باشد که عبارت است از سیره عقلائیّه ای که در میان تمام عقلاء یا اغلب آنها در تمام اعصار و میان تمام ملل و اقوام مستقرّ شده است، مثل سیره عقلاء بر عمل به معاهدات یا سیره عقلاء بر جواز رجوع جاهل به عالم؛

و قسم دوّم سیره عقلائیّه خاصّه می باشد که عبارت است از سیره عقلائیّه ای که در محیط محدود تری به لحاظ زمانی یا مکانی، در میان عقلاء مستقرّ شده است مثل سیره ای که در میان بادیه نشینان و یا فلان قوم خاصّ، جریان دارد.

امّا سیره عقلائیّه خاصّه، تارةً به لحاظ خصوصیّت زمانی و تارةً به لحاظ خصوصیّت مکانی تقسیم می گردد.

سیره عقلائیّه خاصّه به لحاظ خصوصیّت مکانی دو قسم دارد:

قسم اوّل سیره عقلائیّه ای است که اگرچه صرفاً در میان عقلاء مکانی خاصّ جریان دارد، ولی ناشی از یک مبنای عقلائی عامّ می باشد به گونه ای که هر یک از عقلاء در آن مکان و محیط قرار بگیرند، همان سیره را اتّخاذ خواهند نمود مثل پوشیدن لباس سفید در مناطق گرمسیر که ناشی از آن است که عقلاء، رنگ سفید را موجب بازگرداندن نور شدید می دانند و این سیره اگرچه در میان عقلاء ساکن در مناطق سردسیر جریان ندارد، ولی همان عقلاء نیز اگر در منطقه گرمسیر حاضر شوند، همین سیره را اختیار خواهند نمود.

و قسم دوّم سیره عقلائیّه ای است که صرفاً در میان عقلاء مکانی خاصّ جریان داشته و ناشی از مصالح ویژه مربوط به آن مکان مثل مناسبات و ظرفیّت های قومیّتی مربوط به آن منطقه می باشد به گونه ای که اگر عقلاء از سائر مناطق و اقوام، به آن مکان بروند، آن سیره را اتّخاد نخواهند نمود، مثل برخی سیره های ناشی از نوع نگرش برخی اقوام به زندگی یا برخی باور ها و رسوم برخی اقوام خاصّ.

و امّا سیره عقلائیّه خاصّه به لحاظ خصوصیّت زمانی نیز دو قسم دارد: قسم اوّل، سیره عقلائیّه خاصّه جاری میان عقلاء زمانی خاصّ که در زمان یکی از معصومین علیهم السلام نیز جریان داشته و قسم دوّم، سیره عقلائیّه خاصّه نوپیدا بعد از عصر معصومین علیهم السلام و قسم دوّم یعنی سیره عقلائیّه نوپیدا و قسم دوّم، خود از دو زاویه قابل تقسیم است.

زاویه اوّل، ریشه پدیداری سیره عقلائیّه نوپیدا است که از این جهت به دو قسم تقسیم می شود:

قسم اوّل سیره عقلائیّه ای است که ریشه در امری دارد که در عصر معصومین (ع) وجود داشته و در مرأی و مسمع ایشان بوده است؛

و قسم دوّم سیره عقلائیّه ای است که ریشه در امری دارد که یا در عصر معصومین (ع) وجود نداشته و در مرأی و مسمع معصومین (ع) نبوده است.

هر یک از این دو نیز خود به دو قسم تقسیم می شود:

قسم اوّل سیره عقلائیّه ای است که در زمان معصومین (ع)، نشانه های استقرار آن در آینده و پس از معصومین (ع) وجود داشته است.

و قسم دوّم سیره عقلائیّه ای است که در زمان معصومین (ع)، هیچ نشانه ای از استقرار آن در آینده و پس از معصومین (ع) وجود نداشته است.

و هر یک از این دو نیز به دو قسم تقسیم می گردد:

قسم اوّل سیره عقلائیّه ای است که معصومین (ع) خبر از استقرار و رواج آن در آینده داده اند

و قسم دوّم سیره عقلائیّه ای است که هیچ خبری از استقرار و رواج آن در آینده داده نشده است.

و امّا زاویه دوّم، تقسیم خصوص سیره عقلائیّه معاصر و نوپیدایی است که ریشه آن در زمان معصومین علیهم السلام وجود داشته و یا نشانه هایی از ثبوت آن در آینده وجود داشته است که به لحاظ امکان و یا عدم امکان منع معصوم (ع) از این سیره به دو قسم تقسیم می شود:

قسم اوّل سیره عقلائیّه ای است که امکان منع از آن برای معصوم (ع) در راستای جلوگیری از استقرار آن سیره در آینده وجود داشته

و قسم دوّم سیره عقلائیّه است که به لحاظ تقیّه یا عوامل دیگر، امکان منع از آن برای معصوم (ع) وجود نداشته است.