(مسألة 4): لو نسي ما عينه من حجّ أو عمرة/أحكام المواقيت /كتاب الحج

موضوع: كتاب الحج/أحكام المواقيت /(مسألة 4): لو نسي ما عينه من حجّ أو عمرة

ادامه بررسی صورت دوم: تردید بین دو عمل صحیح (عمره مفرده یا عمره تمتع)

سخن در رابطه با صورت دوم از صورت‌های تردید در منوی بود. و عرض کردم: در صورت دوم، شخص مردد است بین دو تا احرامی که هر کدام باشد، از نظر شرعی صحیح است. مثل این‌که شخص در ماه‌های حج – مثل ذیقعده – محرم شده است، یادش می‌رود که آیا برای عمره مفرده محرم شد یا برای عمره تمتع. عرض کردیم این صورت خود دو فرض دارد.

فرض اول: جواز عدول

فرض اول آنجایی است که بپذیریم عدول از هر یک از این دو عمره به دیگری جایز است. مثلاً اگر برای عمره مفرده محرم شده باشد، می‌تواند برای عمره تمتع تبدیل کند. که مسئله را عرض کردیم و حکمش بیان شد.

فرض دوم: عدم جواز عدول

فرض دوم آنجایی است که قائل به عدم جواز عدول در هر یک از این‌ها به دیگری باشیم. در اینجا چند صورت متصور است.

صورت اول: تردید بین عمره مفرده و عمره تمتع (با عدم جواز عدول)

صورت اول این است که شخص در مسجد شجره محرم می‌شود و امر این احرام دایر است بین این‌که عمره مفرده متعلق احرام باشد یا این‌که عمره تمتع متعلق احرام باشد. و از طرفی شخص معتقد به این است که عدول از عمره مفرده به عمره تمتع جایز نیست. در چنین صورتی، تکلیف آن است که وظایفی که به صورت زیادتر در یکی از این‌ها وجود دارد و در دیگری نیست، و نفس مناسک مشترک بین عمره مفرده و عمره تمتع، جمع کنند. به این صورت: علاوه بر این‌که طواف و نماز طواف را انجام می‌دهد، سعی بین صفا و مروه را انجام می‌دهد، تقصیر می‌کند (در عمره تمتع تمام می‌شود). علاوه بر این، طواف نساء و نماز طواف نساء را – که در عمره مفرده واجب است – انجام دهد. این می‌تواند یک وظیفه باشد. بر این، آن تکالیف زائد مربوط به عمره تمتع را هم رعایت کند. مثلاً از جمله تکالیف عمره تمتع این است که وقتی عمره تمتع را انجام دادم، حق خروج از مکه را تا انجام حج تمتع دیگر و احرام برای حج تمتع ندارم. لذا از مکه هم خارج نشود.

دلیل مسئله در صورت اول

دلیل مسئله هم این است که در هر صورت، علم اجمالی این شخص دارد به این‌که در این عملی که در پیش دارد، یا طواف نساء و نماز آن بر او واجب است و یا خروج از مکه بر او حرام می‌باشد. اگر احرامی که منعقد کرده است برای عمره مفرده باشد، طبعاً طواف نساء و نماز طواف نساء بر او واجب است ولی خروج از مکه جایز. اگر احرامی که انجام داده است برای عمره تمتع باشد، خروج از مکه حرام است، طواف نساء و نماز طواف نساء واجب نیست. پس علم اجمالی داریم که در این عملی که باید انجام بگیرد، خروج از مکه حرام است و یا طواف نساء و نماز طواف نساء واجب است. می‌تواند بین این‌ها جمع کند به این صورت که طواف نساء و نماز آن را انجام بدهد، از مکه چنین خارج نشود.

نتیجه‌گیری در صورت اول

بر این اساس، روشن می‌شود که در این صورت، مکلف نیازی به تجدید نیت احرام دیگر ندارد. یعنی این‌گونه نیست به مجرد تردید در این‌که این احرام برای عمره تمتع است یا عمره مفرده، احرامش باطل باشد. و حتی مجالی برای قول تخییر نیست که بگوییم مخیر است که یا این عمل را عمره تمتع قرار دهد یا عمره مفرده. چون علم اجمالی در اینجا وجود دارد نسبت به این‌که طواف نساء و نماز آن واجب است یا خروج از مکه حرام است. و جمع بین این‌ها میسر می‌باشد. احتیاط اقتضا دارد که طواف نساء و نماز آن را انجام بدهد، هم از مکه خارج نشود. حالا این عملی که انجام گرفته، احرام برای عمره تمتع بوده باشد، طبعاً یک طواف نساء و نماز نساء را اضافه در ادامه هم برای حج محرم می‌شود. یا برای عمره مفرده باشد، که طبعاً – خدمت شما عرض بشود – برای عمره مفرده بوده باشد، از مکه هم خارج نمی‌شود و مرتکب حرام نخواهد شد.

تذکر و احتمال دیگر در صورت اول

این صورت اول که امر دایر شد بین این‌که احرامی را که در مسجد شجره کرده، منعقد کرده، یا تعلق گرفته است به عمره مفرده و یا تعلق گرفته است به عمره تمتع. البته برخی ممکن است بگویند که طواف نساء در عمره واجب نیست. توانست در ادامه مسیر عمل – بعد از این‌که برای حج محرم شد – طواف النساء را در حج تمتع انجام بدهد، کفایت می‌کند از طواف نسائی که اگر عمره مفرده بود باید انجام می‌داد. امکان وجود دارد. این راه احتیاطش همان است که عرض کردم.

صورت دوم: تردید بین عمره مفرده و حج افراد (با عدم جواز عدول)

صورت دوم این است که امر دایر باشد بین این‌که احرامی را که در مسجد شجره منعقد کرده، یا در آن عمره مفرده باشد و یا این‌که منوی در آن حج افراد باشد. در این صورت هم باز به دلیل وجود علم اجمالی و امکان وجود احتیاط و عمل به احتیاط، مکلف باید اعمال حج را اولاً انجام بدهد که عبارت است از: وقوفین، رمی جمره، بعد برگردد به مکه، طواف و سعی انجام بدهد، نهایتاً طواف و سعی که از جهت عمره مفرده بر او واجب است یا از جهت حج افراد بر او واجب است، بعد به منا بروند، تقصیر بکنند. اگر احرامش برای عمره مفرده بوده باشد، قطعاً تمام اعمال مورد نیاز برای عمره مفرده را انجام داده است، به جز طواف نساء و نماز طواف نساء که طبعاً بین عمره مفرده و حج مشترک می‌باشد. آن وقت بعد از این‌که از منی تقصیر و یا حلق نمود، به مکه آمد اقدام به طواف نساء و نماز طواف نساء کند. که با انجام طواف نساء و نماز آن، وظیفه‌ای که بر عهده او بوده باشد – عمره مفرده است – با تمام اجزای آن محقق شده بوده، اگر عملی که بر عهده بوده حج افراد بود باز هم با تمام اجزایش محقق شده بوده.

بررسی یک اشکال احتمالی در صورت دوم

شاید کسی بگوید: آیا این فاصله‌ای که شخص بین سعی صفا و مروه و تقصیر و بین طواف النساء انداخته است، مضر به عمره مفرده – در صورتی که احرام برای آن باشد – نیست؟ عرض می‌کنیم که فاصله انداختن بین طواف نساء و نماز طواف نساء بعد از تقصیر و حلق، هیچ ضرری نمی‌رساند. لذا در این صورت هم باز به این نتیجه می‌رسیم که مکلف نیازی به تجدید نیت ندارد. حکم به تخییر بین افراد و بین عمره مفرده هم در اینجا منتفی است. دلیلش این است که علم اجمالی دارد به وجوب یکی از این دو، و امکان جمع بین هر دو هم تصویری که عرض کردیم وجود دارد، در اینجا امکان جمع وجود دارد. دیگر. راه‌های مختلف، امکان جمعشان وجود دارد. همین تصویری که عرض کردم.

اشاره به صورت سوم

می‌ماند خدمت شما عرض بشود که صورت سوم، آنجایی که احرام بسته و امرش دایر است بین این‌که حج افراد باشد یا عمره تمتع باشد. حج افراد و یا عمره تمتع که حالا در خصوص این هست. الحمدلله...