صوم روز عاشورا/اقسام صوم/صوم

موضوع: صوم/اقسام صوم/صوم روز عاشورا

فصل 15کتاب الصوم، اقسام صوم

بررسی برخی موارد صوم

1. صوم روز عاشورا

اقوال

    • قول اول (مشهور(صاحب جواهر نقل اجماع از ابن زهره کرده است) و مختار استاد معظم): روزه مستحب است[1]

    • قول دوم(صاحب الحدائق و مرحوم خوانساری): روزه حرام است. [2]

    • قول سوم(صاحب عروه و کثیر من المحشین): مکروه است.

مقدمه: بررسی کراهت در عبادات

عبادات مکروه سه قسم هستند:

        ◦ عباداتی که نهی کراهتی ( تنزیهی ) به ذات و عنوان عبادت تعلق گرفته است؛ یعنی همان چیزی که مأمور به ـ به امر وجوبی یا استحبابی ـ است، منهی عنه ـ به نهی تنزیهی ـ نیز هست؛ یعنی نهی، به نفس آن تعلق گرفته و هیچ بدلی هم برای آن تصور نمی‌شود، مانند روزه روز عاشورا که نهی تنزیهی به نفس صوم تعلق گرفته و بدلی هم برای آن وجود ندارد.

        ◦ نهی تنزیهی به نفس عبادت تعلق گرفته لکن دارای بدل است مانند نماز در حمام.

        ◦ در لسان و ظاهر دلیل، نهی به عنوان عبادت تعلق گرفته؛ اما در حقیقت نهی تنزیهی متوجه عبادت نشده بلکه به عنوانی تعلق گرفته که آن عنوان با عبادت اتحاد وجودی پیدا کرده و چه بسا اتحاد وجودی هم ندارد بلکه ملازمه وجودی مطرح است مثل کراهت نماز در موضع تهمت که در حقیقت، صلات کراهت ندارد بلکه کراهت مربوط به نفسِ بودن و توقف در موضع تهمت و اتهام است.

    • سوال: کراهت در عبادات به چه معناست؟

    • جواب: دو تحلیل بیان شده است:

        ◦ کراهت در عبادات، به معنای اقل ثوابا است؛ نه به معنای منقصت و مبغوضیت؛ چراکه نمی شود عبادتی مبغوض مولا باشد!

        ◦ کراهت در عبادات، تزاحم بین اهم و مهم می شود؛ نه به معنای اقل ثوابا؛ مثلا روزه ی روز عرفه برای کسی که بواسطه روزه ضعف از دعا پیدا کند، مکروه است؛ بدین معنا که در تزاحم، اهم باید مقدم شود.

فارق بین دومورد: اگر عبادت بیش از یک مصداق داشته باشد و یک مصداق ثوابش بیشتر و یکی کمتر باشد، اقل ثوابا می شود؛ اما اگر یک مصداق داشته باشد. از باب تزاحم اهم و مهم. مثلا نماز در حمام کراهت دارد؛ که اقل ثوابا می شود؛ چراکه بیش از یک مصداق دارد؛ نماز در حمام و مسجد و خانه. اما صوم روز عرفه که یک مصداق بیشتر ندارد؛ در اینجا اقل ثوابا معنا ندارد؛ مکروه بودن از باب تزاحم بین اهم و مهم است.