عبارت مفتاح الکرامه در بررسی سیر تاریخی بحث/بررسی روایات دال بر تغلیظ دیه قتل در ماههای حرام 23/دیه مغلظه
موضوع : دیه مغلظه/بررسی روایات دال بر تغلیظ دیه قتل در ماههای حرام 23/عبارت مفتاح الکرامه در بررسی سیر تاریخی بحث
اما مرحوم سید «محمد جواد حسینی عاملی» در کتاب «مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه»[1]
بطور جامع سیر این بحث را اینگونه بیان می نماید:« (قوله) (و لو قتل فی الشهر الحرام أو فی حرم مکة زادها اللّٰه شرفا ألزم دیة و ثلثا من أی الأجناس تغلیظا) الحکم فی الأول[2]
موضع وفاق کما فی (الخلاف) و (المقتصر)[3]
و (المسالک) و (الروضة)[4]
و (المفاتیح)[5]
و ظاهر (المبسوط) من موضعین منه و (السرائر)[6]
و (نکت النهایة)[7]
و کذا (غایة المراد)[8]
(المرام خ) و (مجمع البرهان)[9]
و (الغنیة)[10]
و فی (المسالک) و (الروضة) أن به نصوصا کثیرة و لیس هناک إلا خبر کلیب الأسدی المروی فی (الکافی) و (الفقیه) قال سألت أبا عبد اللّٰه (علیه السلام) عن الرجل یقتل فی الشهر الحرم ما دیته قال دیة و ثلث و خبر کلیب بن معاویة الأسدی أیضا المروی فی (النهایة) و (التهذیب) قال سمعت أبا عبد اللّٰه (علیه السلام) (یقول ظ) من قتل فی شهر حرام فعلیه دیة و ثلث نعم أرسل فی (الخلاف) أخبارا بذلک لکنه لم یطلع علیه صاحب (المسالک) بل و لا یعتد هو بها و روی فی (الکافی) عن زرارة عن أبی جعفر (علیه السلام) عن رجل قتل رجلا فی الأشهر الحرم قال تغلظ علیه الدیة و قد حکی فی (مجمع البرهان) عن (الفقیه) ما لم نجده فیه و لا نقله عنه فی (الوافی) قال قال فی (الفقیه) بعد نقل صحیحة زرارة...»[11]
ایشان بیان می دارد:حکم تغلیظ دیهٔ قتل در شهر حرام، موضع اتفاق است همانطور که در کتاب «الخلاف» بیان نموده، روشن می شود که اول بار این موضوع در خلاف طوسی مطرح شده...و ایشان به زیبایی سیر تطور مسأله را بیان نمود.در ده کتاب گفته اند که مسأله مورد وفاق است؛ و ترتیب تاریخی آن هم که به ترتیب بیان شده.
و سپس در مسالک و روضه[12]
شهید ثانی ادعای نصوص کثیره دارد.
[1] مرحوم مصنف، که شاگرد «شیخ جعفر کاشف الغطاء» می باشد؛ به درخواست شیخ جعفر، کتاب «قواعد علامه» را شرح می نماید، که حاصل آن کتاب «مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه» است، که شامل تمام فتاوای علماء و سیر تطور هر موضوع، ازابتدا تا زمان نگارش این کتاب می باشد. لذا این کتاب یک کتاب اجتهادی محسوب نمی شود، و بیشترش کتابی گزار شی است؛ همچنین ایشان هرچه به انتهای کتاب می رسد حالت گزارشی او کمتر و حالت استدلالی آن بیشتر می شود چرا که بیشتر اقوال علماء در ابواب طهارت و صلاة و سایر ابواب ابتدایی فقه است، و در ابواب پایانی مطالب کمتر است لذا ایشان خود دست به استدلال می زند. پایه گذار این سبک در بیان سیر تطور یک مسأله فقهی مرحوم «سید مهدی بحرالعلوم متوفای ۱۲۱۲» در کتاب «مصابیح الاحکام» است؛ که در این کتاب گاهی از بیش از بیست کتاب نقل فتوا می نماید.جالب اینکه، مرحوم«سید محمد جواد حسینی عاملی» بارها در کتابش اشاره می کند که این کتاب زمانی نوشته می شود، که جنگ با وهابیت سعودی پشت دیوارهای شهر نجف در جریان است؛ و گاهی اشاره میکند که من همین الان از میدان جهاد آمده ام.همچنین کتاب «قواعد الاحکام» اثر «علامه حلی متوفای ۷۲۶» اولین کتابی است که مسائل قاعده مانند در فقه را می آورد؛ و هدف آن تخریج فروع است.کتاب دیگر ایشان «تحریر الاحکام» مسائلی را می آورد که مصدر روایی ندارد و «ارشاد الاذهان» کتابی است که حاوی مسائلی است که مصدر روایی دارد؛و هرسه کتاب علامه کتاب فتوایی است هم اندازه مسأله دارد ولی موضوعات آن متفاوت است.
[5] «مفاتیح الشرایع» اثر « ملامحسن فیض کاشانی».
[7] کتاب «نکت النهایة» اثری است از «محقق حلی» که شرحی است بر «النهایة شیخ طوسی». نکته ایی دقیق: هرجا شیخ انصاری در مکاسب فرمود قال الشیخ فی النهایة معلوم می شود که در این باب روایت است و در بین قدما مطرح بوده و اگر فرمود قال الشیخ فی المبسوط می شود مسأله اجتهادی است و روایت ندارد و اگر گفت قال العلامه فی التذکرة در بین قدما نبوده روایت ندارد از فقه اهل سنت وارد فقه ما شده.صوت شانزده جلسه منهج شناسی شیخ انصاری اثر استاد.
[8] كتاب «غاية المراد» اثر شهید اول، يكى از معتبرترين شروح كتاب «إرشاد الأذهان» علامۀ حلّى است.
[9] «مَجْمَعُ الفائدَة وَ البُرهان فی شَرحِ إرشادِ الأذهان» اثر «مقدس اردبیلی متوفای ۹۹۳ق» می باشد.این اثر در شرح کتاب إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان تألیف علامه حلی نگاشته شده است.
[10] «غُنیَةُ النَزوع إلی عِلمَی الأصول و الفروع» اثر «
حمزة بن علی بن زهره حلبی. » عده ایی به ضم (ن)میخوانند که معنی آن میل پیدا کردن میشود، ولی به کسر (ن) صحیح است به معنی بی نیازی صحیح است. این کتاب حاوی مسائل اجماعی است که مصنف اجماعاتش را سید مرتضی و شیخ اخذ نموده
[12] که این دو کتاب شهید شامل باب دیات است؛ روضه نیمه استدلالی است و مسالک بعد از باب عبادات تمام استدلالی است.
