وجوب نفقه منفق عليه کافر و فاسق _ شروط منفق/ نفقات /نکاح

موضوع: نکاح / نفقات / وجوب نفقه منفق عليه کافر و فاسق _ شروط منفق

در ادامه بحث از وجوب نفقه منفق عليه کافر و فاسق گفته می‌شود: آنچه که در کلمات کاشف اللثام گذشت ـ و ظاهر کلمات شيخ طوسی نيز مؤيد همين مبنا بود ـ مبنی بر اين که نفقه مسلمان بر غير مسلمان واجب است، مبتنی بر قول به تکليف کفار به فروع است که مورد قبول ما نمی‌باشد. بلکه بنابر قبول اين مبنا نيز نمی‌توان ملتزم به وجوب نفقه مسلمان بر غير مسلمان شد، زيرا توجه تکليف به کفار به معنی فعيت داشتن تکاليف بر آنان در حال کفر نيست، بلکه مراد از آن عدم عذر آنان در عمل نکردن به تکاليف است، وگرنه واضح است که الزام کافر به مراعات احکام اسلام ـ بجز در مواردی که حکم از احکام اجتماعی باشد که شارع آن را از همه خواسته است، مثل عدم تجاهر به شرب خمر ـ وجهی ندارد، فلذا در برخی از ادله آمده است که ذمی مالک خمر است و اگر آن را بفروشد، مالک ثمن آن می‌شود، و اگر با ثمن خمر طلب مسلمانی را بدهد، مسلمان حق دارد آن را از وی بگيرد.

اما جواز الزام کافر به برخی از امور مالی مثل زکات به واسطه ورود دليل خاص و بر خلاف قاعده است.

مطلب دوم: شروط منفق

اشکالی نيست که در وجوب نفقه بر منفق، شرط است که منفق قدرت بر دادن نفقه را داشته باشد، زيرا در فرض عدم آن تکليفی متوجه وی نخواهد بود، بلکه در صورتی که دادن نفقه برای وی حرجی باشد نيز ادله نفی حرج وجوب نفقه بر او را نفی می‌کنند.

اما مسأله‌ای که در اين مقام وجود دارد اين است که اصحاب مسلم گرفته‌اند که وجوب نفقه زوجه يا اقارب بر انسان در فرضی است که بيش از آنچه که مؤونه خود وی است، مال داشته باشد که در اين صورت ابتدا نفقه زوجه بر وی واجب می‌شود و اگر بيش از آن مالی داشته باشد، نفقه اقارب بر او واجب خواهد بود.

ولی سابقاً و در بحث از نفقه زوجات در خصوص اين مسأله بحث کرده و نتيجه گرفتيم که اگر زوجه فاقد اموالی باشد که بتواند نفقه خود را از آن تأمين نمايد، بر زوج لازم است که در مازاد بر آن مقداری که با آن از وی رفع حرج می‌گردد، ملاحظه اهم و مهم نمايد و چنانچه دادن نفقه به زوجه اهم از مصرف آن توسط خود وی باشد، بر او لازم است که نفقه زوجه را به وی بپردازد. البته اگر زوجه از خود دارای اموالی باشد که بتواند با آن نفقه خود را تأمين نمايد، می‌توان ادعا کرد که در اين صورت خود زوج در مصرف کردن مال در نفقه خود اهم از زوجه است.

همچنان که در نفقه اقارب نيز ملاحظه جانب اهم در مصرف کردن نفقه در مازاد بر مقداری که با آن رفع حرج می‌گردد، لازم است؛ مثلاً چنانچه پدر دارای فرزند خردسالی باشد که در صورت عدم تأمين نفقه، دچار ضعف و مريضی می‌گردد ـ ولو جان وی در خطر نيفتد ـ نمی‌توان ملتزم شد که خوردن غذا توسط پدر در حدی که به طور کامل نياز او به غذا برطرف شود، مقدم بر تأمين نياز فرزند به غذا توسط وی است.

تقديم نفقه زوجه بر اقارب به نحو مطلق نيز وجهی ندارد، زيرا همان گونه که سابقاً گذشت، نفقه زوجه از باب عوضيت بر زوج واجب نيست، بلکه وجوب آن بر زوج حکمی تکليفی است که توسط شارع بيان شده است.

عدم سقوط نفقه زوجه در صورت تمکن مالی بر خلاف اقارب نيز دليلی بر تقديم نفقه زوجه بر نفقه اقارب به نحو مطلق نيست.

فلذا بر اساس آنچه که در تقديم نفقه نفس گفتيم، در اين جا نيز بايد گفت: چنانچه زوجه دارای اموالی است که می‌تواند نفقه خود را از آن تأمين نمايد، نفقه اقارب بر نفقه زوجه مقدم خواهد بود، زيرا در اين صورت تزاحم بين دو واجب ايجاد شده و اهميت در اين حالت با نفقه اقارب می‌باشد.

اما اگر زوجه فاقد چنين اموالی باشد، بايد با ملاحظه شرائط، اهم و مهم را تعيين نمود و بر اساس آن اقدام نمود؛ مثلاً اکتفاء کردن در نفقه زوجه به مقدار اقل از آنچه که به نحو معمول به آن نيازمند است و تأمين هزينه‌ای فرزند خردسالی که از خود اموالی ندارد، بدون شک دارای اهميت بيشتری از اين است که نفقه زوجه به نحو معمول تأمين گرديده و فرزند خردسال بدون هيچ گونه نفقه‌ای رها شود.