مستدرک الوسائل محدث نوری/جوامع روایی شیعه /علم رجال

موضوع: علم رجال/جوامع روایی شیعه /مستدرک الوسائل محدث نوری

کتاب مستدرک الوسائل(محدث نوری)

میرزا حسین نوری معروف به محدث نوری یا حاجی نوری در 1254 ق در یکی از روستاهای شهر نور مازندران متولد شد وی سفرهای متعددی نمود و کتب حدیثی و نسخه های خطی آنها را جمع آوری کرد، کتابخانه محدث نوری در نجف، از مهم ترین کتابخانه های آن عصر در نجف بود. ایشان از محضر شیخ انصاری و میرزای شیرازی و ملا علی کنی تلمذ کرد و شاگردان زیادی همچون شیخ عباس قمی، شیخ فضل الله نوری،سیدعبدالحسین شرف الدین میرزا جواد آقای ملکی تبریزی، مرحوم کاشف الغطاء و شیخ آقابزرگ تهرانی را تربیت کرد. ایشان در 1320 ق دارفانی را وداع گفت و در حرم امیرالمومنین به خاک سپرده شد.

مرحوم شیخ عباس قمی درباره استاد خویش می گوید: شیخ اجل اعظم و عماد فرفه، نخبه متقدمان و متاخران خاتم فقها و محدثان،دریای علم بی ساحل، استخراج کننده گنج های روایات و زنده کننده اخبار فراموش شده گنج فضایل، شیخ و مولای ما علامه محدث نوری است. از نعمت های بزرگ الهی بر ایشان این است که به رغم کثرت مسافرت، تالیفات و تصنیفات با ارزش فراوان نگاشته که شمار آنها بیش از سی کتاب است و هر کدام از آنها از وسعت و گستره دانش ایشان حکایت می کند.

بهترین تبحر ایشان حدیث و رجال و احاطه به اقوال و آگاهی از دقایق آیات و نکات اخبار است به گونه ای که عقل ها از چگونگی استخراج جواهر روایات از معدن هایشان توسط او در شگفتند، سبحان الله از کثرت اطلاع و دامنه آگاهی و تبحر زیاد او در علوم روایات و سنن و آثار او چنان نسبت به عمرش دقیق و سخت گیر بود که حتی یک دقیقه از دقایق آن را بدون فایده و بهره از دست نمی داد و از آن دقیقه ها برای گردآوری روایات پراکنده و تالیف اخبار اهل بیت(ع) بهره می جست.

نظر بزرگان در مورد محدث نوری

- شیخ آقا بزرگ تهرانی می گوید: استاد ما آثار مهمی را به یادگار گذاشته که چشم روزگار نظیر آنها را در حسن نظم و خوش نگاری اندک به خود دیده است معتقدم اگر کسی در کتاب های گران سنگ و تالیفات مهم او درنگرد و به وسعت شگفت آور آگاهی او پی ببرد، تردید نمی کند که او از سوی روح القدس مورد تایید بوده است.

- سید محسن امین در کتاب اعیان الشیعه هم می گوید ایشان عالمی فاضل و محدث متبحر در علم حدیث و رجال آشنا به سیره و تاریخ پژوهشگری خستگی ناپذیر در حدیث و رجال و زاهدی عابد بود.

از آثار ایشان می توان به کتب دار السلام،کلمه طیبه، نجم الثاقب(پیرامون امام عصر(عج)، شاخه طوبی، دیوان اشعار، لوء لوء و مرجان(در وظایف خطباء و گویندگان و وعاظ) و جنجالی ترین تالیف ایشان کتاب فصل الخطاب پیرامون تحریف قرآن است که در آن قائل به تحریف قرآن شده است.

کتاب شریف مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل

مهمترین اثر آن بزرگوار مستدرک الوسائل است که این اثر او را در میان خواص به نام خاتم المحدثین ملقب کرده است.

شیخ آقابزرگ تهرانی که شاگرد مرحوم آخوند خراسانی هم بوده است می گوید مرحوم آخوند در درس می فرمود حجت برای مجتهد در عصر ما قبل از رجوع به مستدرک و اطلاع بر احادیث آن تمام نیست.

ایشان در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از نگارش این کتاب این گونه بیان می فرماید: عالم کامل، متبحر خبیر، محدث نقاد و آگاه، نشر دهنده آثار، جمع آورنده روایات، شیخ محمد بن حسن حر عاملی در کتاب وسائل الشیعه روایات و احادیث فراوانی را از میان کتاب های روایی علما و اصحاب جمع آوری نموده است؛ روایاتی که برای جان لذت بخش و برای دیده نور چشم است...؛ ولی با مراجعه به دیگر کتب روایی اصحاب، به بخش دیگری از روایات برخوردم که کتاب ارزشمند وسائل آن ها را در برندارد... و بعد از سعی و تلاش فراوان و جستجوی سخت در کتاب های روایی توانستم این مجموعه بزرگ و ارزشمند را جمع آوری نمایم که روایات آن در حدود روایات وسائل است و همچون روایات آن ارزشمند و گرانبها می باشد. این روایات بر چند قسمت است:

قسم اول: روایاتی که در کتاب های روایی معتبر قدیمی بوده ولی به دست شیخ حرعاملی نرسیده تا آنها را در وسائل بیاورد.

قسم دوم: روایات موجود در برخی کتاب ها که شیخ حرعاملی به نام مولف آن دسترسی پیدا نکرده و به همین دلیل از آن روی برگردانده است ولی ما نام آن کتاب ها که اعتبارشان برایمان ثابت و مولفشان شناخته نشده اند را در خاتمه مستدرک آورده ایم.

قسم سوم: روایاتی که شیخ حر عاملی آنها را به دلایلی مانند غفلت یا عدم اطلاع بر آنها استخراج نکرده است.

پس هدف عمده مرحوم حاجی نوری از نوشتن کتاب،ضمیمه کردن مجموعه ای از روایات است که در وسائل الشیعه نیامده است مرحوم حاجی نوری کتاب مستدرک و خاتمه آن را مجموعا طی بیست و چهار سال از سامرا شروع کرده و در نجف اشرف به اتمام رسانده است.

ترتیب ابواب کتاب مانند وسائل الشیعه است و دقیقا از همان بابی که وسائل آغاز کرده شروع و تا به آخرین باب می رسد.

تعداد روایات آن طبق شمارش شیخ آقابزرگ تهرانی 23415روایت و ابواب آن 5426 باب است در کتاب مستدرک برای رعایت اختصار از صاحب وسائل به شیخ و از کتاب وسائل به اصل تعبیر شده است.

امروزه این کتاب در هجده جلد به علاوه نه جلد خاتمه با تحقیق و پاورقی های مفید توسط موسسه آل البیت به چاپ رسیده است.

خاتمه مستدرک مطالب بسیار مفیدی را بیان کرده است که مربوط به علم رجال و حدیث است که مشتمل بر مطالب زیر است:

- منابع كتاب.

- معرفى و اعتبار منابع كتاب و مؤلفين آنها.

- سند محدث نورى به اين كتاب‌ها و مشايخ روايى وى.

- شرح حال كتاب كافى نوشته ثقةالاسلام كلينى.

- شرح مشيخه كتاب من‌ لا‌يحضره‌ الفقيه نوشته شيخ صدوق.

- نكاتى درباره كتاب «تهذيب»، نوشته شيخ طوسى.

- اصحاب اجماع و تعداد آنها.

- توثيق اصحاب امام صادق(ع).

- الفاظ دال بر وثاقت و امارات آن.

- روات معتبرى كه در خاتمه وسائل الشيعة نام آنها برده نشده است

- ديدگاه اخبارى‌ها درباره حجيت قطع.

- ارزش و منزلت علم حديث.

ويژگى‌هاى كتاب مستدرك الوسائل:

- برخى از روايات ضعيف در كتاب وسائل الشیعه، در اين كتاب، با سند صحيح ذكر شده است.

- کثرت و فراوانى برخى از روايات كه در وسائل الشیعه، غريب و نادر به شمار آمده‌اند، در اين كتاب ثابت شده است.

- سند بعضى از روايات مرسله، در اين كتاب آمده است.

- بعضى از روايات موقوف، در اين كتاب، مستند شده است.

- دلالت برخى از روايات غير ظاهر، روشن و آشكار گرديده است.

- برخى از آداب شرعى و فروع و احكام كه در «وسائل» براى آنها روايتى نيامده، در اين كتاب، براى آنها روايت ذكر شده است.