1405/07/08
بسم الله الرحمن الرحیم
خرید و فروش اسپرم و تخمک /تلقیح مصنوعی /فقه پزشکی

موضوع: فقه پزشکی/تلقیح مصنوعی /خرید و فروش اسپرم و تخمک
اشکال سوم: اسپرم و تخمک جزء فضولات انسانی هستند مثل مدفوع و بول و انسان مالک فضولات بدن خویش نیست تا بتواند آنها را به دیگران بفروشد. پس انسان مالک منی خود نیست بلکه نهایتاً نسبتاٌ به آن حق اختصاص دارد.[1] در حالی که در صحت بیع، مملوکیت شرط است همان طور که حدیث مشهور «لا بیع إلّا فی ملك»[2] دلالت دارد که بیع صحیح نمیباشد مگر نسبت به مملوکات، لذا فروختن اسپرم و تخمک باطل است چون ملکیت نسبت به آنها معنا ندارد.
بله چون حق اختصاصی انسان بر آنها ثابت است شخص میتواند در قبال رفع ید از حق اختصاص خود، پول دریافت کند که در حقیقت به هبه معوضه برمیگردد. البته این اشکال نیز مبنایی است بنابر مبنای کسانی که قائلند انسان مالک اعضای بدن خود نمی باشد و مالک حقیقی خداوند متعال است و این بدن و متعلقات آن، امانت الهی است این اشکال وارد خواهد بود ولی طبق نظر برگزیده که انسان در طول مالکیّت حقیقیه خداوند، نسبت به بدن و اعضای خود مالکیّت وسلطنت دارد.
ب) خرید و فروش تخمک
اگر زنی تخمک مناسب برای تلقیح ندارد آیا خود او یا شوهرش میتوانند از زن دیگری تخمک مناسب را خریداری کنند یا خیر؟
نسبت به خرید و فروش تخمک زن، اشکال نجاست وارد نیست چون دلیلی بر نجاست تخمک زن وجود ندارد و ثابت نشده است که تخمک همان منی و آب زن است که نجس میباشد.[3] اما اشکال عدم وجود منفعت محلّله عقلائی هم بستگی به مبنای اخذ شده در بحث حکم تکلیفی دارد که آیا استفاده از تخمک زن بیگانه و تزریق آن به رحم زن جایز است یا نه؟
اگر قائل به حرمت آن شدیم کما هو المختار، اینجا برای تخمک منفعت محلّله تصور نمیشود چون با نهی شارع مقدس منفعت و مالیت آن الغاء شده است لذا بیع باطل میشود.
و اگر قائل به جواز شدیم اینجا اگر ملاک مادری را به صاحب رحم بودن بدانیم در این صورت منفعت بچهدار شدن برای زن و شوهر حاصل میشود لذا خرید تخمک جایز است ولی اگر ملاک مادری را به صاحب تخمک بودن بدانیم اینجا خریدن تخمک برای زن فائده و منفعتی نخواهد داشت چون طفل به او انتساب نخواهد داشت و علی ایّ حال اشکال عدم ملکیت نسبت به تخمک هم وجود دارد مگر قائل به ملکیت انسان نسبت به اعضای بدن و فضولات آن شویم.