ادامه بحث خمس ترقیات سوقیه/ارباح المكاسب /كتاب الخمس

موضوع: كتاب الخمس/ارباح المكاسب /ادامه بحث خمس ترقیات سوقیه

صورت چهارم: خرید بعد از سال به کلی في الذمه

شخص ماشيني به صد تومان به ثمن کلی خریده است و از مال غیر مخمّپس از گذشت سال – پول آن را پرداخت كرده است. در این صورت هم نه فرع متصوّر است:

1: زید این ماشين را برای انتفاع و سرمايه خريده و نگه می‌دارد.

2: این ماشين برای انتفاع خریده شده است؛ و لکن بعدا فروخته شده است.

3: این ماشين برای انتفاع خریده شده است؛ و لکن بعدا تبدیل شده است.

4: زید این ماشين را برای حاجت و مئونه خريده و براي خود نگه می‌دارد.

5: این ماشين برای حاجت خریده شده است؛ و لکن بعدا فروخته شده است.

6: این ماشين برای حاجت خریده شده است؛ و لکن بعدا تبدیل شده است.

7: زید این ماشين را برای تجارت خريده و براي خود نگه می‌دارد.

8: این ماشين برای تجارت خریده شده است؛ و لکن بعدا فروخته شده است.

9: این ماشين برای تجارت خریده شده است؛ و لکن بعدا تبدیل شده است.

در اين فروض در فرع اول كه برای انتفاع و سرمايه گذاري ماشين را به مال غیر مخمّس خریده است و بیع به نحو کلی فی الذمه بوده است و هنوز هم ماشين فروش هم نشده است.

در این فرض خریدار خمس قیمت خرید را که بدهد کفایت می‌کند صد تومان از غیر مخمّس داده است و 20 تومان مال خودش نبوده است و اتلاف کرده است و باید بدهد و ارتفاع قيمت سوقيه خمس ندارد چون صدق فایده به آن نمی‌کند. بله در فرع دوم كه ماشين را به پنج ميليون فروخته است،در اين صورت بعد از فروش صدق فائده و ربح مي كند و خمس قيمت فعليه را بايد بدهد؛ چون ترقیات سوقیه پس از فروش، بالاتفاق فایدة می‌باشد؛ زیرا زیادی در مال پیدا شده است.

در فرع سوم كه ماشين را تبديل به خانه مثلا كرده است،آيا خمس قيمت اوليه را بايد بدهد يا قيمت فعليه خانه دو نظریه وجود دارد، منشاء اختلاف این است که: با تبدیل، فایده صدق می‌کند یا خیر؟ مي توان گفت اگر ملاك در صدق زیادی،زيادي در مالیت باشد فایده صدق می‌کند و الا فایده صدق نمی‌کند. تحقیق مسأله قبلا گذشت.

در فرع چهارم كه ماشين را براي استفاده و حاجت خريده است و الان هم آن را نگه داشته چون بعد از سال با پول غير مخمس، ماشين را خریده است، حق خرید آن را بدون دادن خمس نداشته است و بايد الان خمس قيمت اوليه كه صد تومان بوده است را بدهد و ترقیات سوقیه بعدي چون در مؤونه محقق شده است بالاتفاق خمس ندارد.

در فرع پنجم كه ماشين را براي استفاده و حاجت خريده است و الان آن را فروخته است، آيا خمس زمان خرید را بايد بدهد یا زمان فروش؟ اختلافی است همان طور كه قبلا بيان شد مرحوم امام خميني می‌گویند: خمس زمان فروش را بدهد و جماعتی از فقها می‌گویند خمس زمان خرید را بدهد.

در فرع ششم كه ماشين را براي استفاده و حاجت خريده است و الان آن را تبديل كرده، آيا به مجرّد تبدیل خمس دارد یا خیر؟ اين فرع هم مبنايي مي باشد كه تبديل به كالاي ديگري شود كه در مئونه مصرف شود خمس ندارد و اگر از مئونه بودن خارج شود اختلاف نظر وجود دارد كه اگر شيئي كه مئونه بوده از مئونه بودن خارج شود، خمس دارد يا خير؟ كه نظر برگزيده اين بود كه خمس ندارد.

در فرع هفتم و هشتم و نهم كه ماشين را به عنوان مال التجاره خريده است و الان قيمت آن افزايش پيدا كرده است، در هر سه صورت آن بايد خمس قيمت فعليه را بدهد چون بالاتفاق در مال التجاره ترقیات سوقیه، جزء فوائد است.