بیان محلّ النزاع فی مفهوم الوصف/مفهوم الوصف /المفاهیم

موضوع: المفاهیم/مفهوم الوصف /بیان محلّ النزاع فی مفهوم الوصف

متن کتاب: تذنیب‌ (1)

لا یخفى‌ أنه‌ لا شبهة فی جریان‌ النزاع‌ (2) فیما إذا كان الوصف أخص من موصوفه‌ و لو من وجه فی مورد الافتراق من جانب الموصوف‌ (3) (4) و أما فی غیره (5) ففی جریانه (2)‌ إشكال‌ أظهره عدم‌ جریانه (2) (6)

    1. این تذنیب در رابطه با تحریر محلّ نزاع در بحث مفهوم وصف می باشد.

    2. ای النزاع فی ثبوت مفهوم الوصف أو عدم ثبوته.

    3. بأن تحقّق الموصوف بدون الوصف.

    4. زیرا واضح است که در مورد افتراق از جانب وصف که وصف وجود داشته و موصوف، منتفی می باشد، از قبیل سالبه به انتفاء موضوع می باشد نه از قبیل مفهوم و انتفاء حکم عند انتفاء القید مع بقاء الموضوع.

    5. ای فیما کان الوصف اعمّ من موصوفه مطلقاً أو مساویاً لموصوفه أو اخصّ من موصوفه من وجهٍ فی مورد الافتراق من جانب الوصف بأن تحقّق الوصف دون الموصوف.

    6. وجه خروج این سه مورد از محلّ نزاع آن است که مفهوم وصف عبارت است از انتفاء سنخ حکم عند انتفاء الوصف مع بقاء الموضوع، در حالی که در صورت تساوی وصف با موصوف یا اعمّ مطلق بودن وصف از موصوف، با انتفاء وصف، موضوع نیز منتفی شده و انتفاء سنخ حکم از قبیل سالبه به انتفاء موضوع خواهد بود، نه از قبیل انتفاء سنخ حکم عند انتفاء الوصف مع بقاء الموضوع؛ کما اینکه در صورتی که وصف و موصوف عموم و خصوص من وجه داشته و افتراق از جانب وصف باشد به اینکه وصف موجود بوده و موصوف منتفی شود، انتفاء سنخ حکم از قبیل انتفاء سنخ حکم عند بقاء الوصف و انتفاء الموضوع خواهد بود، نه از قبیل مفهوم وصف و انتفاء سنخ حکم عند انتفاء الوصف مع بقاء الموضوع.

متن کتاب: و إن كان یظهر مما عن بعض الشافعیة (1) حیث قال: «قولنا: «فی الغنم السائمة زكاة» یدل على عدم الزكاة فی معلوفة الإبل» جریانه (2)‌ فیه‌ (3) و لعل وجهه (4) استفادة العلیة المنحصرة منه‌ (5) (6).

و علیه (7)‌ فیجری (2) فیما كان‌ الوصف مساویا أو أعم مطلقا أیضا، فیدل (8) على انتفاء سنخ‌ الحكم عند انتفائه (9) (10)،

    1. ای ممّا حُکِیَ عن بعض الشافعیّة فی المنخول.

    2. ای النزاع فی ثبوت مفهوم الوصف أو عدم ثبوته.

    3. ای فیما کان الوصف اعمّ من موصوفه مطلقاً أو مساویاً لموصوفه أو اخصّ من موصوفه من وجهٍ فی مورد الافتراق من جانب الوصف بأن تحقّق الوصف دون الموصوف.

    4. ای وجه دلالة قولنا: «فی الغنم السائمة زکاةٌ» علی عدم الزکاة فی معلوفة الإبل.

    5. ای من قولنا «فی الغنم السائمة زکاةٌ».

    6. ای کون السوم علّةً منحصرةً للزکاة فی الغنم، فانحصار علّیّته تدلّ علی کون العلف علّةً منحصرةً لعدم الزکاة فی الغنم و تدلّ قضیّة «فی الغنم السائمة زکاةٌ» علی هذا علی قضیّة «لیس فی الغنم المعلوفة زکاة» و کما أنّ تعمیم العلّة المنحصرة فی الأوّل تدلّ علی عدم اختصاصه بالغنم و شموله للإبل و الحکم بثبوت الزکاة فی الإبل السائمة، کذلک تعمیم العلّة المنحصرة فی الثانی یدلّ علی عدم اختصاصه بالغنم و شموله للإبل و الحکم بعدم ثبوت الزکاة فی الإبل المعلوفة.

    7. ای و علی استفادة العلّیّة المنحصرة من الوصف.

    8. ای الوصف فیما کان مساویاً للموصوف أو أعمّ مطلقاً.

    9. ای الوصف.

    10. زیرا در فرض تساوی وصف با موصوف یا اعمّ مطلق بودن وصف از موصوف، اگرچه با انتفاء وصف، در واقع موضوع حکم منتفی می گردد، ولی از آنجا که از طرفی علی الفرض، وصف، علّت تامّه منحصره ثبوت حکم برای موضوع می باشد و از طرف دیگر، وصف مساوی با موضوع یا اعمّ مطلق از موضوع بوده و با انتفاء وصف، موضوع نیز منتفی می شود، معلوم می شود این حکم برای هیچ موضوع دیگری که این وصف را نداشته باشد ثابت نیست و انتفاء این حکم از هر موضوع دیگری که دارای این وصف نیست لازم خواهد آمد و این اگرچه با معنای اصطلاحی مفهوم یعنی انتفاء سنخ الحکم عند انتفاء الوصف مع بقاء الموضوع، اندکی فاصله دارد، زیرا از قبیل انتفاء سنخ الحکم عند انتفاء الموضوع بانتفاء العلّة المنحصرة للحکم و هو الوصف می باشد، نه انتفاء سنخ الحکم بانتفاء الوصف مع بقاء الموضوع، ولی ملاکاً همان هدفی را که اصولی از اثبات مفهوم اصطلاحی دنبال می کند یعنی انتفاء سنخ الحکم عند انتفاء القید را تأمین می نماید.