بیان الاستدلال علی عدم المفهوم للوصف و ردّ الاستدلال علی مفهوم الوصف/مفهوم الوصف /المفاهیم

موضوع: المفاهیم/مفهوم الوصف /بیان الاستدلال علی عدم المفهوم للوصف و ردّ الاستدلال علی مفهوم الوصف

متن کتاب: و أما الاستدلال‌ على ذلك‌ أی عدم الدلالة (1) على المفهوم بآیة «وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِی فِی حُجُورِكُمْ‌»[1] (2) ففیه‌ أن الاستعمال‌ فی غیره‌ (3) أحیانا مع القرینة مما لا یكاد ینكر (4) كما فی الآیة قطعا (5)، مع‌ أنه‌ یعتبر فی دلالته (6) علیه (7) عند القائل بالدلالة (8) أن‌ لا یكون (6) واردا مورد الغالب كما فی الآیة (9)

    1. ای عدم دلالة الوصف علی المفهوم.

    2. حاصل این استدلال آن است که اگر وصف «اللاتی فی حجورکم» در این آیه شریفه مفهوم داشت، این آیه شریفه دلالت بر عدم حرمت ازدواج با ربیبه ای که در دامان ناپدری بزرگ نشده است می نمود، در حالی که اجماع وجود دارد که ازدواج با ربیبه مطلقاً حرام می باشد، چه در دامان ناپدری بزرگ شده باشد و چه در دامان ناپدری بزرگ نشده باشد و این اجماع، دلالت بر عدم ثبوت مفهوم وصف در این آیه شریفه خواهد داشت.

    3. ای استعمال الوصف فی غیر موارد وجود المفهوم بأن استعمل الوصف فی موردٍ لا یکون له مفهومٌ و لا ینتفی الحکم بانتفاء الوصف.

    4. ای عند من قال بمفهوم الوصف، لأنّ محلّ النزاع فی مفهوم الوصف کما سبق، فی موارد عدم وجود القرینة لا علی المفهوم و لا علی انتفاء المفهوم.

    5. ای کما یکون القرینة علی عدم المفهوم موجوداً فی الآیة الکریمة، للاجماع و الرّوایات الدالّة علی حرمة التزویج بالربائب و لو لم تکنّ فی حجور زوج امّهنّ.

    6. ای الوصف.

    7. ای علی المفهوم.

    8. ای القائل بدلالة الوصف علی المفهوم.

    9. زیرا در حجور و دامان ناپدری بزرگ شدن دختر، وصف غالبی می باشد، چون از طرفی در تمامی موارد زنان بیوه، دختر در خانه مادر بزرگ می شود و همچنین در غالب زنان مطلّقه، دختر به جهت انس بیشتر به مادر، در خانه مادر بزرگ می شود نه در خانه پدر و از طرف دیگر زنان مطلّقه و یا بیوه تا جوان هستند و دختران آنها سنّ و سال کمی دارند، ازدواج مجدّد می نمایند، نه وقتی پیر می شوند و دخترشان ازدواج کرده و از خانه آنها خارج می شود؛ لذا دختران این زنان غالباً در دامان ناپدری رشد پیدا می نمایند.

متن کتاب: و وجه الاعتبار (1) واضح، لعدم دلالته (2) معه‌ (3) على الاختصاص (4) (5) و بدونه (6) لا یكاد یتوهم‌ دلالته (2) على المفهوم (7) فافهم‌ (8).

    1. ای وجه اعتبار عدم کون الوصف وارداً مورد الغالب فی دلالة الوصف علی المفهوم عند القائل بدلالة الوصف علی المفهوم.

    2. ای الوصف.

    3. ای مع ورود الوصف مورد الغالب.

    4. ای علی اختصاص الحکم بالوصف.

    5. بل یدلّ علی غلبة تحقّق هذا الوصف فی موضوع الحکم الجامع لوجود هذا الوصف و عدمه.

    6. ای و بدون دلالة الوصف علی إختصاص الحکم بالوصف.

    7. ای انتفاء الحکم عند انتفاء الوصف.

    8. به نظر می رسد ادّعای مرحوم مصنّف با عبارت «مع‌ أنه‌ یعتبر فی دلالته علیه عند القائل بالدلالة أن‌ لا یكون واردا مورد الغالب» مبنی بر اعتبار عدم غالبی بودن وصف در دلالت وصف بر مفهوم نزد قائل به مفهوم وصف، صحیح نباشد، زیرا صرف غالبی بودن وصف، مانع از ثبوت مفهوم نمی شود، دلیل بر این مطلب آن است که در همین آیه، وصف «دخلتم بهنّ» در عبارت «من نساءکم اللاتی دخلتم بهنّ» با اینکه وصف غالبی می باشد، مفهوم دارد و لذا زوج می تواند با ربیبه ای که هنوز به امّ او دخول نکرده است، ازدواج نماید، لذا تا قرینه ای بر عدم دلالت وصف بر مفهوم وجود نداشته باشد، صرف غالبی بودن وصف نمی تواند دلیل بر عدم دلالت وصف بر مفهوم نزد قائل به مفهوم وصف بشود، بلکه در فرضی که قرینه بر عدم دلالت وصف بر مفهوم وجود داشته باشد، چون این شبهه مطرح می شود که در صورت عدم دلالت وصف بر مفهوم، ذکر وصف لغو می باشد، برای خروج از این شبهه غالبی بودن وصف نیز می تواند در کنار فوائد دیگری که به غیر از احترازیّت و مفهوم، سابقاً برای ذکر وصف بیان گردید، به عنوان فائده ای برای خروج ذکر وصف از لغویّت مطرح شود.