موضوع: تفسیر موضوعی/سوء ظن /تفسیر آیه 12 سوره حجرات

در رابطه با آیه 12 سوره حجرات نکاتی بیان شد و به قید «کثیرا» رسیدیم.

دو احتمال بود :

1 – ظنی که گناه است و سو است ، فی نفسه زیاد است. در بین حالات شک و یقین و ظن ، بیشتر ظن داریم و بین ظن سو و حسن ، سو ظن بیشتر است.[1]

2 – مومنین از عموم ظن و از نفس ظن اجتناب کنند. کار و برنامه انسان نباید بر اساس ظن باشد تا بعدا دچار اشکال و اشتباه نشود.

استاد در نقد احتمال دوم می فرماید : در زندگی انسان ، ظن بسیار وجود دارد و علم و یقین ما بسیار کم است و در مواردی قابلیت کسب یقین نیست.

لذا در این آیه شریفه مقصود اجتناب از ظن سو است که کثیرا اتفاق می افتد و این اجتناب هم به جلوگیری از مقدمات و یا عدم ترتیب اثر به اثار است که البته این عدم ترتیب اثر کار آسانی نیست اما شدنی است.

یک احتمال دیگر در این کثیرا ، که مورد تایید نیست ، قید زمانی باشد که زیاد و در مواقع کثیر ، از ظن اجتناب کنید.

در ادامه آیه شریفه می فرماید :

﴿وَ لا تَجَسَّسُوا﴾

تجسس و تحسس هم معنا و مترادف هستند اما یک تفاوت معنایی دارند. تجسس در امور منفی و شر جستجو کردن است ، تحسس جستجو در بستر خیر است.

مثلا در مبارکه یوسف علیه السلام در ماجرای حضرت یعقوب علیه السلام و فرزندان :

﴿يا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَ أَخيه‌﴾[2]

این فرمایش حضرت یعقوب علیه السلام بعد از ماندن بنیامین در مصر و در نزد جناب یوسف علیه السلام است که دستور می دهد جناب یعقوب علیه السلام به جستجو درباره یوسف علیه السلام و برادرش بنیامین که این جستجو امر خیر است.

علی ای حال در ایه شریفه سوره حجرات ، نهی از جستجو در شر می فرماید.