موضوع: كتاب الخمس/ارباح المكاسب /ادله مخالف تعلق خمس به ارباح المکاسب

بیانات به مناسبت ولادت عقیله بنی هاشم علیها السلام حضرت زینب کبری علیها السلام

مهمترین سرمایه انسان، روح پاک و درست است. انسان سرمایه های زیادی برای خودش جمع می‌کند ولی بدون شک بزرگترین و مهمترین سرمایه، روح پاک و درست است.لذا همین جا مشخص می‌شود گناه و معصیت چه آتش خطرناکی به سرمایه انسان است. این گناه و معصیت سبب می‌شود این روح و شئ مطهر گرفتار آلودگی و موجب سقوط انسان شود.

لکن آنچه مورد نظر ماست اینست که این روح بزرگ چطور و کجا شناخته می‌شود؛ به چه چیزی روح بزرگ می‌شود. حوادث روزگار بستری ست برای محک خوردن همین مطلب. انسان های معمولی برای محک خوردن در همین حوادث خودشان را بروز می‌دهند و زود سست می‌شوند. این نشانه و میزان روح و قدرت آن است. اگر در حادثه ای انسان سریع ببازد و سست شود و حرف و موضع ناحق و ناشایست داشته باشد، این نشانه روح کوچک و تربیت نشده است. لذا عظمت روح حضرت زینب سلام الله علیها بر اساس همین قاعده شناخته می‌شود که چقدر روح بزرگی داشته است. تصور کنید در شهر شام و در مجلس اشقی الافراد در مقابل رؤوس مطهر، و در مقابل دیدگان دیگران، یک زن چه حالتی خواهد داشت؟

بانوان در جامعه ما در یک حادثه کوچک سریع سست می‌شوند و داد و فریاد می‌کنند.

در مجلس یزید در شهر شام فاجعه بالاتر از این حرف ها بود و ایشان با تمام وقار می ایستد و می‌فرماید «ما رایت الا جمیلا» اینها برای این بود که مشخص شود که روح مطهر و بزرگ یعنی چه!

اینست روح مطهر که در شام غریبان عاشورا، نماز شب را رها نمی‌کند. خدا نکند انسان در بوته بعضی آزمایش ها قرار بگیرد.

بدون شک آنچه روح ما را ضعیف می‌کند همین گناه و معصیت است. آنچه روح را قوی می‌کند، طاعت و عبادت و بندگی است.

با روح چه می‌کند انسان؟ با گناه و معصیت به ضعف و سستی می‌رسانیم یا با طاعت به قوت و قدرت می‌رسانیم.

کتاب الخمس

بحمدالله تا به اینجا با استناد به ادله اربعه مذکور (کتاب و روایات و اجماع و سیره) ثابت کردیم که در تمام منافع و فوائدی که به دست می آید تحت عنوان ارباح المکاسب خمس در آنها واجب است و شکی در این مساله باقی نمی‌ماند.

لکن اینک در این مقام، مستشکلی ادعا کرده است که خیر چنین نیست، چرا که روایاتی موسوم به اخبار تحلیل داریم که سندا قوی و متقن هستند و مفاد این روایات همین است که خمس در عصر غیبت به شیعه تحلیل شده است و اصلا و اساسا چنین وجوبی و چنین تکلیفی در کار نیست.

البته این اخبار تحلیل بخش مفصلی است که ان شا الله در آینده تفصیل آن بیان خواهد شد لکن به تناسب مقام در اینجا ما فقط به سه روایت اشاره می‌کنیم تا آنکه بتوانیم وجه جمع بین این اخبار تحلیل و آن روایاتی که خوانده شد را بررسی کنیم و البته ان شا الله بعدا در جای خودش مفصلا بررسی خواهد شد.

بیان مطلب:

روایت اول، صحیحه فضلاء ثلاثه

صحیحه فضلا، در سند روایت به معنای افرادی از روات است که اشخاص بسیار با عظمت و مهم و فقیه بودند. مثلا در درس حضرت، افراد مختلف حضور پیدا می‌کردند، که عده ای ملازم و فقیه بودند مثلا زراره، و عده صرفا علاقمند بودند مثلا کشاورز بودند و عده ای اهل تسنن بودند مثلا سکونی و بعضی هم جواسیس حکومت بوده اند.

حال فضلا در سند روایات به معنای روات فقیه مثل زراره و ... است.

در این روایت مقصود از فضلاء، زراره و محمد بن مسلم و ابوبصیر است به نحو استقلالی یعنی هرکدام جداگانه روایت را از حضرت شنیده اند.

سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ وَ زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع‌ قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع‌ هَلَكَ‌ النَّاسُ‌ فِي‌ بُطُونِهِمْ‌ وَ فُرُوجِهِمْ‌ لِأَنَّهُمْ لَمْ يُؤَدُّوا إِلَيْنَا حَقَّنَا أَلَا وَ إِنَّ شِيعَتَنَا مِنْ ذَلِكَ وَ آبَاءَهُمْ فِي حِلٍّ.[1]

(به سند مذکور از امیرالمومنین علیه السلام نقل است که فرمود : بیچره شدند مردم در شکم ها و لقمه هایشان و نکاحشان چرا که ایشان ادا نکردند به ما حق ما را؛ آگاه باشید که شیعیان ما از این مساله و پدرانشان در حلیت هستند.)

ملاحظه می‌فرمایید که صریح این عبارت عبارتست از اینکه حق اهل بیت علیهم السلام که همان خمس است برای شیعیان بخشیده شده است.

روایت دوم، صحیحه زراره

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع حَلَّلَهُمْ مِنَ الْخُمُسِ يَعْنِي الشِّيعَةَ لِيَطِيبَ‌ مَوْلِدُهُمْ‌. [2]

(به سند مذکور از امیرالمومین علیه السلام نقل شده که حلال کرد خمس را بر شیعیان تا ولادتشان پاکیزه باشد.)

این روایت هم به روشنی دلالت دارد بر اینکه از شیعه خمس بخشیده شده است.

روایت سوم، سند عالی

سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي عُمَارَةَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِيرَةِ النَّصْرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَ‌ لَنَا أَمْوَالًا مِنْ‌ غَلَّاتٍ‌ وَ تِجَارَاتٍ وَ نَحْوِ ذَلِكَ وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ لَكَ فِيهَا حَقّاً قَالَ فَلِمَ أَحْلَلْنَا إِذاً لِشِيعَتِنَا إِلَّا لِتَطِيبَ وِلَادَتُهُمْ وَ كُلُّ مَنْ وَالَى آبَائِي فَهُمْ فِي حِلٍّ مِمَّا فِي أَيْدِيهِمْ مِنْ حَقِّنَا فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ.[3]

(به سند مذکور از امام صادق علیه السلام نقل است که به ایشان عرض شد : ما اموالی داریم از غلات و تجارات و امثال آن و میدانم که در این اموال حقی از شما هست. حضرت فرمود : حلالکردم در این زمان برای شیعیان به جهت طهارت در ولادتشان و بر هرکسی که ولایت پدرانمرا پذیرفته است س ایشان نسبت به خمس در حلیت هستند. پس شاهدین به غائبین اطلاع دهند.)

در این روایت حضرت تحلیل خمس را به دلیل طهارت مولد شیعیان بیان فرموده اند و وجه خبث مولد در مساله خمس سابقا بیان شده است.

این روایت هم هکذا مثل روایات قبلی با تاکید دلالت دارد بر اینکه اهل بیت علیهم السلام حق خودشان را که همان خمس باشد برای شیعیان تحلیل کرده اند.

با ذکر این روایات مشخص شد بین این دسته از روایات و روایات عشره سابقه تعارض هست.

در این مقام تکلیف ما چیست؟

نقد اشکال و حل تعارض در مساله :

لا یخفی که اخبار تحلیل همانطور که گفتیم مفصل تر از آن است که ما فقط به سه نمونه از آنها اشاره کردیم لکن آنچه که در این مقام در یک نگاه کلی مورد نظر ما است به این بیان است.

به نظر ما برای اثبات تعطیلی فریضه خمس و تحلیل آن به شیعه در عصر غیبت قطعا نمی‌توان به روایات مذکور استناد کرد و حتما این احتجاج باطل و مردود است هرچند که خود این اخبار تحلیل به حسب سند برخی از آن ها صحیحه هستند و برخی دیگر از آن ها موثقه و معتبر هستند و البته برخی دیگرشان ضعیف السند هستند لکن منهای بحث و جایگاه سندی آن چه که در اینجا برای ما مهمتر است حفظ اصول و مبانی می‌باشد بنابراین بر همین اساس ما حتی در قرآن کریم که به لحاظ سندی هیچ چیز قوی تر و محکم تر از آن نمی‌باشد ولی در عین حال اگر در همین قرآن ظاهر برخی از آیات کریمه منافی و معارض مبانی و اصول باشد در همین جا ما برای حفظ آن مبانی و اصول مجبوریم و مکلفیم که در ظاهر آیه کریمه تصرف بکنیم و آن را به تاویل ببریم تا آن مبنا و اصل محفوظ بماند. مثل ﴿جاء ربک﴾[4] که ظهور این آیه کریمه جسمیت خدای متعال است فلذا به همین خاطر برای خروج از این محذور و حفظ لاحدیت خداوند متعال به عنوان یک مبنای مسلم قهرا مکلف به تصرف در این آیه هستیم و باید بگوییم مراد از آیه کریمه «جاء امر ربک» می‌باشد.

در ما نحن فیه تعارضی نیست در واقع که اصل مطلب بیان خواهد شد.