موضوع: كتاب الخمس/ارباح المكاسب /ادامه بحث در صحیحه علی بن مهزیار

درس اخلاق چهارشنبه :

نوع افرادی که اشتیاق به معنویت و رسیدن به قله ها را دارند برای این مقصود مشغول به بعضی امور مندوب و مستحبی می‌شوند با این تصور که با امتثال مندوبات (دعا، زیارت و ...) می‌توانند قله های معنویت را کسب کنند البته مندوبات با ارزش هستند و مهم هستند و علی رؤوسنا و لکن آیا واقعا ضابطه رسیدن به قله معرفت و معنویت همین است؟ احتمال ندارد که مسیر اشتباهی باشد؟!

بعضی افراد این ویژگی را دارند اما می‌گویند چرا ما به مقصد نرسیدیم؟

سخن همین است که مندوبات با ارزش و مهم هستند. حرمت مندوبات محفوظ است، لکن در این مسیر و رسیدن به مقصد باید راه را درست رفت و قاعده را امتثال کرد. قانون این است که اول رفع مانع کنید و سپس سراغ مقتضیات مسیر بروید.

مثل ارکان علت تامه که اول عدم المانع و سپس ایجاد شرائط و مقتضی و در نتیجه رسیدن به مقصود و ایجاد معلول

اگر کسی از موانع غافل باشد، هرچه به مقتضیات عمل کند به مقصود نخواهد رسید. مانع دست و پا گیر است و منع میکند از رسیدن به مقصد

با این قاعده منطقی، باید بفهمیم مانع در مسیر چیست تا به نتیجه برسیم.

مانع اصلی گناه و معصیت است. تا این مانع رفع نشود، هرچه دست و پا بزنید فایده ندارد. شاید حال خوش حاصل شود ولی همراه و مستمر نیست و به مقصد اصلی نخواهی رسید. معصیت یقه را گرفته است.

کسانی که اهل معرفت هستند و میفهمند چطور طی طریق کنند، اول در این نقطه رفع مانع وقت صرف می‌کنند تا کم کم اینها را ترک کنند.

شیطان گام به گام حرکت می‌کند تا انسان را فریب دهد، انسان هم باید کم کم و گام به گام حرکت کند برای رفع مانع

هرکسی می‌داند آلوده به چه گناهانی هست و ستار العیوبی خدا آبرو داده و باید اینها را طبق برنامه ریزی حل کنیم و برنامه های کوتاه مدت، میان مدت، بلند مدت چیده شود.

اگر بنده ای اراده کند خداوند کمک و نصرت خواهد کرد.

در این مسیر که حرکت کردی، ادعیه و مندوبات لذت معنوی دارد.

البته این تقدم ترک گناه بر مندوبات، تقدم و تاخر زمانی نیست که تا گناه ترک نشده، مستحبات را ترک کنی، خیر، تقدم و تاخر رتبی دارد. اولویت باید ترک گناه باشد.

اما این ترک گناه چقد لذت دارد. البته که ابتدای آن با سختی است. اما در ادامه کار، لذت معنوی دارد.

ممکن ست در بین مسیر شکست بخورد انسان، اما باید ادامه دهد تا وقتی که ترک کامل محقق شود.

اما کتاب الخمس :

صحبت در صحیحه علی بن مهزیار بود. در این روایت حضرت جواد علیه السلام متعلقات خمس را بیان می‌فرماید و به آیه 41 سوره انفال استناد میفرماید و این همان مدعای ماست.

وَ مِثْلُ مَالٍ يُؤْخَذُ لَا يُعْرَفُ لَهُ صَاحِبُهُ وَ مِنْ ضَرْبِ مَا صَارَ إِلَى قَوْمٍ مِنْ مَوَالِيَّ مِنْ أَمْوَالِ الْخُرَّمِيَّةِ الْفَسَقَةِ فَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ أَمْوَالًا عِظَاماً صَارَتْ إِلَى قَوْمٍ مِنْ مَوَالِيَّ فَمَنْ كَانَ عِنْدَهُ شَيْ‌ءٌ مِنْ ذَلِكَ فَلْيُوصِلْ إِلَى وَكِيلِي وَ مَنْ كَانَ نَائِياً بَعِيدَ الشُّقَّةِ فَلْيَتَعَمَّدْ لِإِيصَالِهِ وَ لَوْ بَعْدَ حِينٍ فَإِنَّ نِيَّةَ الْمُؤْمِنِ خَيْرٌ مِنْ عَمَلِهِ فَأَمَّا الَّذِي أُوجِبُ مِنَ الْغَلَّاتِ وَ الضِّيَاعِ فِي كُلِّ عَامٍ فَهُوَ نِصْفُ السُّدُسِ مِمَّنْ كَانَتْ ضَيْعَتُهُ تَقُومُ بِمَئُونَتِهِ وَ مَنْ كَانَتْ ضَيْعَتُهُ لَا تَقُومُ بِمَئُونَتِهِ فَلَيْسَ عَلَيْهِ نِصْفُ سُدُسٍ وَ لَا غَيْرُ ذَلِكَ.

(ترجمه: و مثل مالی که گرفته شده و صاحبش مشخص نیست. و آنچه به دست موالیان ما رسیده از اموال خرمیه فاسق و دانشتم که اموال بزرگ به دست گروهی از شیعیان ما رسیده است پس هرکس د نزدش چیزی از آن هست پس باید به وکیل ما برساند و هرکس در راه دور است و سخت است برایش، پس نیت داشته باشد برای رساندن مال به ما هرچند بعد از مدتی باشد که نیت مومن از عملش بهتر است. اما انچه واجب میکنم از غلات و زمین های زراعی در هر سال، پس از آن نصف یک ششم (یک دوازدهم) بدهد کسی که زمین زراعی و محصولش به قدر مؤونه برسد. و هر کس زمین زراعی اش به قدر مؤونه نباشد نصف یک ششم لازم نیست بدهد و هیچ مقدار دیگری هم لازم نیست.)

مورد دیگر به عنوان مصداق فوائدی که مورد خمس است، عبارتست از مالی که پیدا شده و صاحبش مشخص نیست. همان لقطه مقصود است.

لقطه مالی است که پیدا شده و بعد از طی مسیر فقهی، به دست فقیر می‌دهند. حال اگر خود یابنده فقیر باشد یا به دست فقیر برساند، در صورت اضافه آمدن از مؤونه و در سال خمسی، باید خمس آن پرداخت شود.

نکته : نفس تنظیم مال خمسی موضوعیت دارد و لو اینکه مومن بدهکار نشود؛ همچنین در پرداخت خمس در مثل این مورد بر فقیر هم خمس واجب است.

در ادامه «خرمیه فسقه» اتباع شخصی منحرف بودند و اهل تناسخ بودند و اعتقادات منحرف داشتند که در دوران حضرت جواد علیه السلام جولان داشتند.

حالا اگر از اموال این گروه منحرفه مالی به دست شیعیان رسید، خمس آن واجب است.

حالا اموال این گروه فسقه یا تحت کافر حربی قرار می‌گیرد یا تحت عنوان مال ناصبی قرار می‌گیرد.

علی ای حال شش مورد را حضرت به عنوان فوائد می‌شمارند. غنیمتی که به دست می‌آید. جائزه، میراث، مال دشمن زمینگیر، لقطه، مال خرمیه فسقه

حضرت در ادامه میفرماید که آگاه هستم که اموال بسیار و بزرگی به دست شیعیان ما رسیده است و اگر کسی چیزی از اینموارد در دستش مانده، باید برساند به وکیل ما

کسانی که منزلشان از ما دور هستند و وکلای ما هم به ایشان نزدیک نیستند، قصد و نیت داشته باشند که برسانند.

در مجموع کتاب الخمس شاید در چندین فرع فقهی از این روایت استفاده کنیم از جمله در جایی که کسی نتواند خمس را به امام یا وکیل برساند.

ضیاع مقصود زمین کشاورزی است.

علی ای حال حضرت در این روایت تخفیف و تبصره بیان فرمودند که بیان آن گذشت.