1405/06/22
بسم الله الرحمن الرحیم
استطاعت/شرایط وجوب حج /کتاب الحج
موضوع: کتاب الحج/شرایط وجوب حج /استطاعت
بحث فقه
اما بحث فقه: در سال گذشته به مسئله چهلم از عروه الوثقی رسیدیم، آن مسئله را تمام کردیم در رابطه با حج بذلی بود و استطاعت بذلی و مشخص شد که استطاعت بذلی همانند استطاعت مالی شرط وجوب حج قرار می‌گیرد و کسی که با بذل مستطیع شد واجب است حج را فوراً انجام دهد.
مسئله چهل و یکم
این جلسه که به شکل اختصار برگزار می‌شود، آغاز مسئله چهل و یکم را مورد توجه قرار می‌دهیم و چند کلمه‌ای عرض می‌کنم که بحث انجام شده باشد.
مرحوم سید صاحب عروة الوثقی در مسئله چهل و یکم می‌فرماید: « يجوز للباذل الرجوع عن بذله قبل الدخول في الإحرام و في جواز رجوعه عنه بعده وجهان».[1] اول مسئله چهل و یکم این فرع فقهی مطرح می‌شود که آیا بذل‌کننده در باب حج بذلی می‌تواند از بذل و بخشش خودش پشیمان بشود و برگردد و به مبذول‌له مراجعه کند و بگوید آنچه را که من به تو بذل کردم برای انجام حج می‌خواهم پس بگیرم؟
مرحوم سید بحث را در دو محور مطرح می‌کند: محور اول قبل از دخول در احرام، محور دوم بعد از دخول در احرام. یا به تعبیر دیگر دو صورت برای این فرع فقهی مطرح است:
صورت اول: قبل از دخول در احرام
صورت اول جایی است که مبذول‌له مالی را و امکاناتی را از باذل گرفته است و حرکت کرده است به طرف مکه مکرمه، در میقات محرم شده — در میقات هنوز محرم نشده است، وارد احرام نشده، هنوز در میقات لباس احرام نپوشیده و تلبیه نگفته باشد — قبل از دخول در احرام.
صورت دوم: بعد از دخول در احرام
صورت دوم جایی است که مبذول‌له مال و امکانات انجام حج را از باذل گرفته است و خود را به میقات رسانده و آنجا لباس احرام پوشیده است و نیت و تلبیه گفته است و محرم شده است.
اما در صورت اول مرحوم سید به شکل واضح می‌گوید: «یجوز للباذل الرجوع عن بذله» باذل می‌تواند از بذل خودش برگردد و رجوع کند. خب این بذل و بخشش وقتی که به صورت بذل یا هبه انجام می‌گیرد، مال از سلطنت باذل خارج نمی‌شود مگر در مورد خاصی که هبه به اقوام و خویشان باشد، ارحام باشد. اما در غیر این مورد چون هنوز مورد تصرف مبذول‌له قرار نگرفته است، این محرم نشده است، قبل از احرام است، قاعده «الناس مسلطون علی اموالهم» می‌گوید باذل می‌تواند به مال خودش مراجعه کند. این صورت اول همان‌طور که در مسئله ذکر شده است حکمش واضح است و نیاز به بحثی ندارد و باذل مراجعه می‌کند به مبذول‌لهی که هنوز محرم نشده است، مالی را که به او بذل کرده پس می‌گیرد.
اما صورت دوم محل خلاف واقع شده است که مرحوم سید می‌فرماید دو احتمال در صورت دوم موجود است که ان‌شاءالله در جلسه بعد وارد صورت دوم خواهیم شد.
