« فهرست دروس
درس خارج اصول استاد عبدالمجید مقامی

1405/08/16

بسم الله الرحمن الرحیم

تداخل وعدم تداخل اسباب ومسبَّبات/مفهوم داشتن شرط /النواهی

 

موضوع: النواهی/مفهوم داشتن شرط /تداخل وعدم تداخل اسباب ومسبَّبات

 

امر سوم: تداخل و عدم تداخل اسباب و مسببات:

موضوع بحث در امر سوم مانند امر دوم، فرض تعدد شرط و وحدت جزاء است، با اين تفاوت که در امر دوم، تلاش برای حل تنافی بین مفهوم هر کدام با منطبق دیگری بود، ولی در امر سوم، کار بین دو شرط و یک تلاش و تحقیق مربوط به ظهور منطقی هر یک از طرفین به متحد و جزء او، و مراد این است که در چه صورت تداخل اسباب و مسببات صحیح است و در چه صورتی، تداخل آنها صحیح نخواهد بود.

قبل از تحقیق در بحث و بیان مختار، باید محل نزاع، روشن و تحریر گردد:

مرحوم صاحب کفایه در امر دوم - در شرط متعدد و جزاء واحد باشد- چهار وجه واحتمال را تصویر نمودند که بنابر وجه سوم – وجه سوم این بود که هر کدام از شرطها، جزء العلّه محسوب شوند، بطوری که علت وشرط واحد است منتهی مرکب از دو یا چند چیز می باشد که هر کدام با «واو» به یکدیگر عطف می شوند - بحث تداخل مطرح نیست و نزاع تداخل و عدم تداخل در آن راه ندارد و سالبه به انتفاع موضوع است زیرا:

بحث تداخل در موردی مطرح می شود که حداقل علت دو چیز باشد، در حالی که در وجه و احتمال سوم، علت و شرط یکی است، منتهی مرکب از دو چیز است، و لذا بحث تداخل و عدم تداخل اسباب و مسببات در آن مطرح نمی شود.

ولی بنابر وجه اول- مفهوم هر کدام با منطوق دیگری تخصیص زده بشود ولذا هر دو شرط علت مستقله هستند – وبنابر احتمال دوم - - رفع ید از مفهوم هر دوجمله شرطیة بشود و لذا هر دو بشرط، علت مستقله هستند - بحث تداخل و عدم تداخل اسباب و مسببات مطرح می شود. زیرا، علت (شرط) متعدد ومعلول (جزا) واحد است، مانند اینکه می گوید:

«ان جائک زید فا کرمه» و «ان ارسل الیک هدیه فا کرمه» که در این دو مثال ، دو شرط و علت ویک جزاء و معلول وجود دارد، و هکذا بنابر وجه چهارم باز بحث تداخل وعدم تداخل در آن جریان پیدا می کند ، چون گر چه ممکن است در واقع همان قدر مشترک و جامع بین دو شرط ، علت باشد ولی در نظر عرف ، علت همان خفاء اذان و یا خفاء جدران است برای وجوب قصر .

لازم به ذکر است که شرط علاوه بر تعدد باید قابلیت تکرار را هم داشته باشد در مثل : انِ افطرتَ فی شهر رمضان فخصال ثلاثٍ ، که بنابر بعضی از اقوال ، افطار عمدی در هر روز ماه رمضان کفاره تکرار می شود ، ولی اگر سبب قابلیت تکرار را نداشته باشد، باز نزاع در آن مطرح نمی شود.مثل اینکه می گوید :"ان ارتَدَّ یجب قتلُه" که بلا فاصله بعد از ارتداد ، مرتد را به قتل برسانند که در این مثال ، بعد از تحقق قتل ، شرط قابلیت تکرار را ندارد.

و همچنین باید جزاء در عین واحد بودن ، قابلیت تکرر را داشته باشد مانند:

"اذا نُمتَ فَتَوَضَّو"و "اذا بُلتَ فَتَوَضَّو" که وضوء قابلیت تکرار دارد.

ولی در مواردی که جزاء و معلول قابلیت تکرا را نداشته باشد باز بحث تداخل وعدم تداخل مطرح نمی شود مثل: "ان ارتدَّ فاقتلوه " و"ان زنی المُحسن فاتلوه" که جزاء ومعلول قابلیت تکرار را ندارد. ولذا از محل بحث خارج خواهد بود.نزاع را در دو مرحله مورد تحقیق قرار می دهیم .

ولی در موارد ذکر جزء، و معلول کاملت تکرار را نداشتند بازگشت باز بحث تداخل و عدم تداخل صلح نمی شود ش «ان ارتد فا قتلوه» و «ان زنی المحسن فا قتلوه» که جزاء، و معلول قابلیت تکرار را ندارد و لذا از محل بحث خارج خواهد بود.

نزاع را در دو مرحله مورد تحقیق قرار می دهیم:

مرحله اول نزاع در تداخل اسباب:

اگر چنانچه دلیلی بر تداخل اسباب وجود داشت ، همه تداخل را می پذیرد وبر طبق آن عمل می نمایند مثل روایت اسحاق بن عبد الله اشعری در باب وضوء ، که این روایت دلالت بر تداخل اسباب و شرائط می نماید:

محمد بن الحسن من المقيد عن ابه قولویه عنه سایه عن ابیه عن سعد، عن احمد بن محمد عن ابن ابی عمیر عن

اسحاق بن عبدالله الاشعری عن ابی عبداله علیه السلام قال : لا ينقض الوصوء الا حدثٌ والنوم حدث.[1]

وجه دلالت این روایت و امثال این روايت بر تداخل اسباب این است که:

ناقض وضوء فقط حدث است ، یعنی به محض اینکه حدثی از انسان سر بزند، وضوء نقض شده است ونقض وضوء هم قابل تکرار نیست، چود با بوجود آمدن او یک حدث نقض حاصل شده و لذا معنی ندارد که با حدث دیگر دوباره نقض وضوء حاصل بشود ،بنابر این تکرار در حدثی که موجب نقض وضوء بشود بی معنی خواهد بود ولذا اسباب وضوء مثل بول ، نوم و یا تکرار هر کدام باعث تداخل آنها می شود و مجموع آنها اگر با هم محقق شدند صفت نقض وضوء را بوجود می آورند ، ولی اگر تقدم و تاخر در آنها بود ،

متقدم باعث نقض می شود.

پس بر طبق این روایت تداخل در باب و ضوء، فقط تداخل در اسباب است نه تداخل درمسببات ، ولی اگر چنین دلیلی بر تداخل وجود نداشت ، بین اعلام اختلاف نظر وجود دارد.

 


هوش مصنوعی
برای استفاده از کلیدهای میانبر، پس از انتخاب متن از کلیدهای زیر استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود یا روی لینک کلیک نمایید به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
هوش مصنوعی
ترجمه نوع دوم: Alt+Ctrl+t
خلاصه سازی: Alt+s
خلاصه سازی نوع دوم: Alt+Ctrl+s
اعراب گذاری: Alt+d

جستجو
جستجو در همه دروس: Alt+a
پس از انتخاب متن می توانید از امکانات هوش مصنوعی، مانند
مترجم، خلاصه ساز و اعراب گذاری استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
logo