« فهرست دروس
درس خارج اصول استاد عبدالمجید مقامی

1405/08/11

بسم الله الرحمن الرحیم

مختارنا فی حل التنافی بین المنطوق والمفهوم/مفهوم داشتن شرط /النواهی

 

موضوع: النواهی/مفهوم داشتن شرط /مختارنا فی حل التنافی بین المنطوق والمفهوم

مختارنا فی حل التعارض بین المنطوق والمفهوم:

به نظر می رسد که وجوهی که برای حل تعارض مطرح شده است دارای اشکال هستند:

اشکال وجه اول:

« وجه اول این بود که عموم و اطلاق مفهوم هر یک از دو دلیل ، به واسطه منطوق دلیل دیگر تخصیص و تقیید زده بشود به این صورت که:

" اذا لم یخف الاذان فلا تقصِّر الا اذا خفی الجدران"

" واذا لم یخف الجدران فلا تقصر الا اذا خفی الاذان"

نتیجه این تخصیص وتقیید آن است که:

هم خفای اذان علت مستقله تامه برای وجوب قصر است و هم خفای جدران و با این تخصیص اطلاق "اَوی" از بین می رود ، یعنی هر دو شرط را با او به همدیگر عطف می کنیم ولی اطلاق ندارد ، به گونه ای که هر کدام علت مستقل تام منحصر برای جزا هستند و اطلاق واوی محفوظ است ولی هر کدام علت منحصره نیستند ولی نسبت به نفی علت سومی انحصار دارند»

حال بر وجه اول اشکال وارد می شود:

زیرا تعارض اولا و به ذات بین دو منطوق است نه بین مفهوم یکی با منطوق دیگری چون منطوق یا نص و یا از هر است نسبت به مفهوم و مفهوم ظل و تابع منطوق است در اصل وجود و به وجود آمدن و لذا شامل مستقل از منطوق لذا و لذا شانی مستقل از منطوق ندارد تا بخواهد با منطوق تعارض پیدا کند چون برای اثبات وجوب اتمام صلات تمسک به اطلاقات وجوبه اتمام صلات و به اطلاقات وجوب و قصد تمسک می کنی چرا قلتو فرض این است که شخصا به محض حرکت به سفر از نظر عرف مسافر بر او صدق می کند و حاضر بر او صدق نمی کند و لذا عندشک بین وجوب قصر و وجوب اتمام به اطلاقات وجوب قصر تمسک می کنی

و مرحوم امام راحل رحمه الله علیه هم تعارض بین منطقین را پذیرفته اند :

حیث قال:

« اذا تعدد الشرط و اتحد الجزا ء،فبناءاً علی ظهور الشرطیِّة فی المفهوم یقع التعارض بینهما اجمالا فهل التعارض بین المنطوقین اولا و بذات او بین مفهوم کمنهم ومو منطوق الاخر علی متسال الظاهر هو الاول سوا قلنا بان المتبادر من الشرطیة هو العلیة المنحصرة او قلنا بانصرافها الیها او بانَّ ذلک مقتضی الاطلاق».[1]

و بعضی دیگر از اعلام هم همین نظر را پذیرفته اند که در حقیقت تعارض بین منطوقین است.

و اما اشکال وجه دوم :

این است که مفهوم هر دو جمله شرطیه نادیده گرفته بشود و بگوییم که در مواردی که دو شرط و یک جزا وجود دارد هیچ کدام مفهوم ندارد در نتیجه تعارض بین منطوق یکی با مفهوم دیگری از بین می رود .

نادیده گرفتن مفهوم هر دو قرینه لازم دارد که که در اینجا وجود ندارد زیرا مفهوم تابع منطوق است وقتی که منطوق وجود دارد به دلالت التزامی مفهوم هم وجود خواهد داشت.

وقتی که می گوید:

اذا خفی الاذان فقصر مفهومش این است که اذا لم یخف الاذان فلا تقصر و یا وقتی می گوید اذا خفی الجدران فقصر مفهومش این است که اذا لم یخف الجدران فلا تقصر هر دو مفهوم اطلاق دارند و بین آنها تعارض رخ می دهد و برای رفع تعارض بین دو مفهوم اطلاق هر کدام را به وسیله ی دیگری یا با واو و یا با او تقدیم می کنیم مثل این که می گوییم اذالم یخف الاذان والجدران فلا تقصر و اذا لم یخف الاذان اوالجدران فلا تقصر.

و اما اشکال وجه سوم:

این بود که هر یک از خفای اذان و خفای جدران به تنهایی علت وجوب قصر نیستند بلکه هر دو به عنوان جزء العله علت برای وجوب قصر نیستند بر این اساس علت تامه برای تحقق جزا متشکل از دو جز خواهد بود یعنی گفته می شود اذا خفی الاذان والجداران فقصر .

پس در واقع شرط یکیست و مرکبی از دو جزء است ،در نتیجه تعارض برطرف می شود.

اشکال این وجه هم این است که:

هیچ دلیل و قرینه ای وجود ندارد که شرط دارای دو جز است و جمع بین این دو شرط علت تامه برای تحقق جزا خواهد بود زیرا :

همانگونه که بیان شد علت قصر صلاة طی کردن مقداری از مسافت است که شارع دو علامت برای آن ذکر نموده است یکی خفای اذان و دیگری خفای جدران است ولی از نظر عرف احتمال اینکه شرط دیگر به غیر از این دو شرط وجود داشته باشد هست بنابراین اگر بخواهیم هر دو جز را با "واو" به همدیگر عطف نماییم محتاج به قرینه و دلیل هستیم که در اینجا وجود ندارد.

 


هوش مصنوعی
برای استفاده از کلیدهای میانبر، پس از انتخاب متن از کلیدهای زیر استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود یا روی لینک کلیک نمایید به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
هوش مصنوعی
ترجمه نوع دوم: Alt+Ctrl+t
خلاصه سازی: Alt+s
خلاصه سازی نوع دوم: Alt+Ctrl+s
اعراب گذاری: Alt+d

جستجو
جستجو در همه دروس: Alt+a
پس از انتخاب متن می توانید از امکانات هوش مصنوعی، مانند
مترجم، خلاصه ساز و اعراب گذاری استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
logo