« فهرست دروس
درس خارج فقه استاد عبدالمجید مقامی

1405/08/09

بسم الله الرحمن الرحیم

تنبیهات معاطاة/اباحه در مقابل اباحه /المعاطاة

 

موضوع: المعاطاة/اباحه در مقابل اباحه /تنبیهات معاطاة

 

"تنبیهات معاطاة"

تنبیه پنجم: جریان معاطات در غیر بی

مقدمه: مطالبی که تاکنون بیان شد در مورد بیع معاطاتی واحکام بیع معطاتی-مانند اینکه آیا بیع معطاتی صحیح است یا فاسد است؟ وبر فرض صحت آیا مفید اباحه تصرف و یا افاده ملکیت می کند؟ وبر فرض افاده اباحه ، آیا جمیع تصرفات مباح هستند یا خصوص تصرفات غیر مالکانه مباح هستند ؟ وبر فرض افاده ملکیت آیا افاده ملکیت جائزه می کند یا لازمه ؟ وهکذا و....- بود.

الان در تنبیه پنجم مرحوم شیخ انصاری (ره) این بحث را مطرح می نماید که:

آیا معاطات اختصاصی به بیع دارد ودر سایر عقود -مثل اجاره ، وقف ، نکاح ، وهبه و..... جریان پیدا نمی کند ویا در غیر بیع هم جریان پیدا می کند؟

مرحوم شیخ انصاری(ره) این بحث را به عقود اختصاص داده است ، ولی در ایقاعات هم قابل طرح است ، مثل طلاق ، عتق که مباحث آنرا به مرور مطرح می نمایم:

انظار در اینمورد مختلف هست که:

مقام اول: تحقیق در کلام محقق ثانی است که معتقد هستند که معاطاة اختصاص به بیع ندارد .

مقام دوم: این است که مرحوم شیخ انصاری تحقیقات خودش را در اینمورد مطرح می نمایند:

اما مقام اول که تحقیق در کلام محقق ثانی است:

مرحوم شیخ انصاری می فرماید:

نظر محقق ثانی این است که معاطات در غیر بیع هم جریان دارد ، وشواهدی از کلمات جمعی از فقها را ارائه کردند مبنی بر اینکه معاطات در اجاره وهبه هم جریان دارد وبرای هر یک از اجاره وهبه ، یک فرع فقهی را مطرح نموده است .

فرع اول در مورد اجاره :

اگر چنانچه کار فرمائی و مستاجری ، به اجیر امر می کند وبه او بگوید:فلان کار را برای من انجام بده ومن هم در عوض آن فلان میلغ را به شما می پردازم ، سپس اجیر بدون اینکه چیزی به زبان جاری کند وقَبلتُ بگوید شروع به آن کار نمود وآنرا انجام داد -یعنی همین مقدار که امر به فلان عمل در مقابل فلان مبلغ شد وبدون اینکه اجیر حرفی بزند وکلامی بر زبان جاری بکند ، عمل را انجام داد، بدون اینکه صیغه مخصوصی به اجاره را جاری نماید-بعضی از فقهاء فرموده اند : اجیر به محض انجام عمل مذکور ، مستحق اجرت معین است وباید مستاجر وکار فرما ، آن مبلغ معین را به او بدهد.

کیفیت استشهاد محقق ثانی به این کلام فقهاء:

محقق ثانی می فرمایند: این کلام فقهاء شاهد بر آن است که اجاره معاطاتی را صحیح می دانند ، زیرا اگر معاطاةدر اجاره مذکور صحیح نباشد ، آن اجیر وکارگر نمی تواند آن عمل را انجام دهد ، مستحق اُجرت نخواهد بود( نه اجرة المُسَمَّی ونه اجرة المثل ) البته در صورتی که علم به فساد اجره داشته باشد.

پس همین که فقهاء گفته اند با این امر کردن به انجام فلان عمل ، واجیر هم آن عمل را انجام داد ، مستحق اجرت خواهد بود ، معلوم می شود که اجاره معاطاتی صحیح خواهد بود.

فرع دوم : در مورد هبه است وآن اینکه:

اگر فردی مالی را به دیگری هبه نماید وببخشد وآن دیگری هم آنرا اخذ نماید بدون اینکه صیغه هبه را جاری کنند- یعنی هبه بصورت اعطاء واخذ است- در اینمورد هم ظاهر کلمات فقهاء این است که آخذ و متهِّب ، حق دارد که مال موهوب را اتلاف نماید.

کیفیت استشهاد محقق ثانی به این کلام فقهاء:

محقق ثانی می فرمایند: اگر اگر هبه معاطاتی فاسد وباطل باشد ، متهَّب وآخذ حق اتلاف مال خود را نخواهد داشت بلکه حق هیچ نوع تصرفی در آن مال را نخواهد داشت و لو مُتلف ویا ناقل هم نباشد ، مثل مطالعه کتاب ، پوشیدن لباس و رکوب دابه و امثال ان تصرفات غیر مُتلف وناقابل ، در حالی که بعضی از فقهاء تصرفات متلف وغیر مُتلف را برای آخذ ومتهَّب تجویز نموده اند ، واین دلالت بر صحت هبه معاطاتی می نماید .و هر دو فرع وجیه هستند.

"عبارة شیخ انصاری (ره)"

قال الشیخ انصاری(ره)

« الامر الخامس: فی حکم جریان المعاطاة فی غیر البیع من العقود وعدمه:

اعلم انه ذکر المحقق الثانی (ره) فی جامع المقاصد -علی ما حکی عنه- انَّ فی کلام بعضهم ما یقتضی اعتبار المعاطاة فی الاجارة ، وکذا فی الهبه . وذلک لانَّه اذا اَمَره بعمل علی عوضٍ معین فعمله استحق الاجرة ، ولو کانت هذه الجارة فاسدةٌ لم یجز له العمل ولم یستحق اجرة مع علمه بالفساد ، وظاهرهم الجواز بذلک ، و کذا لو وهب بغیر عقدٍ ، فانَّ ظاهرهم جواز الاتلاف ، ولو کانت هبه فاسدةٌ لم یجز ، بل منع من مطلق التصرف وهی مَلحَظٌ وجیه »[1]

پس بنابر آنچه محقق ثانی فرموده اند باید گفت: که هر عقدی-وایقاعی- که با عمل وفعل محقق بشود ، صحیح خواهد بود وآثار عقد لفظی را دارد، مگر در مورد اجماع ویا دلیل خاصی وجود داشته باشد که باید با صیغه ولفظ محقق بشود که در اینصورت ، اکان معاطات در آنمورد وجود ندارد ، مثلاً در مورد نکاح ، اجماع وجود دارد که بدون صیغه ولفظ محقق نمی شود

 


هوش مصنوعی
برای استفاده از کلیدهای میانبر، پس از انتخاب متن از کلیدهای زیر استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود یا روی لینک کلیک نمایید به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
هوش مصنوعی
ترجمه نوع دوم: Alt+Ctrl+t
خلاصه سازی: Alt+s
خلاصه سازی نوع دوم: Alt+Ctrl+s
اعراب گذاری: Alt+d

جستجو
جستجو در همه دروس: Alt+a
پس از انتخاب متن می توانید از امکانات هوش مصنوعی، مانند
مترجم، خلاصه ساز و اعراب گذاری استفاده کنید
چنانچه بخشی از متن انتخاب نشود به صورت پیش فرض همه متن انتخاب می شود
logo