موضوع: معاطاة/انواع تملیک /مناقشه محقق نائینی در وجه دوم (تملیک در مقابل تملیک)

ماست که از تملیک که مصدر است، حاصل بشود وحاصل مصدر باشد وچیزی که مالیت ندارد ونمی تواند در عوض مال قرار گیرد ، حال در معاوضه ناقشه محقق نائینی در وجه دوم (تملیک در مقابل تملیک)

محقق نائینی در وجه دوم (تملیک در مقابل تملیک)

محقق نائینی(ره) می فرمایند:

تملیک که بعنوان فعل وبه معنای مصدری ، مالیت ندارد ولذا نمی توان عوض واقع بشود زیرا مال آنچیزی است که از تملیک که مصدر است، حاصل بشود وحاصل مصدر باشد وچیزی که مالیَّت ندارد نمی توان در عوض مال قرار گیرد. حال درمعاوضه ای که هر دو عوض ، تملیک به معنای مصدری باشند ، مشمول آیه مبارکه:لا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل می باشد وباطل وفاسد خواهد بود.

به عبارت دیگر ، تملیک به معنای مصدری آن ، معنای حرفی دارد که غیر مستقل است ومجزی است برای رسیدن به نتیجه مصدر ، یعنی تملیک ،معبر وابزاری هست برای رسیدن مال بگونه ای اگر در اثر تملیک ، مال حاصل نشود، تملیک هیچ خاصیت وارزشی ندارد، وچیزی که ارزش ومالیت نداشته باشد. مشمول آیه مذکور می شود که معاوضه با آن باطل خواهد بود.

سپس محقق نائینی (ره) می فرمایند:

تملیک که یک عمل است با اعمال دیگری که متقل هستند وارزش مالی دارند متفاوت است مثل عمل حرِّ مانند عمل خیاطت ، بنائی ، کتابت و....که معنای استقلالی دارند در معاوضه می توانند عوض مال واقع بشوند وچنین معاوضه ای صحیح خواهد بود.

قال المحقق النائینی فی بیان المناقشه :

«ثم لا یخفی ان الوجوه المُتَصَّوره فیما اذا قصد التملیک او الاباحة ازید مما ذکره ، وانما لم یذکرها لخروجها عما هم المتعارف من قصد المتعاطیین. مع ان منها ما لا دلیل علی صحته ، کما لو قصد احدهما تبدیل ماله بتملیک الآخر ، وهو الفعل الخارجی الصادر من المشتری ، فیکون من بیع الاموال بالاعمال، وکما لو اوقعا المعاملة علی وجه الاباحة ،ای تبدیل المباح بالمباح.

اما الاول: فلبطلانه فی المقام ، وان صح بیع الاموال بالاعمال ، وذلک لانَّ الفعل الذی یقایل بالمال یشترط کونه مقصوداً بالاستقلال لا آلیاً وطریقا لتحصیل المال فی المثال ، لانه لیس التملیک بالمعنی المصدری مالاً ، بل المال هو الحاصل من المصدر ، ولیس هذا الفعل الَّا آلةً لحصول اسم المصدر ، فلا یمکن ان یقابل بالمال. وفرق بین البیع بازاء التملیک وبیع المال علی ان یخیط له ثوباً او یجری له صیغةً عقد او یبیع مالاً من اموال البایع ، فان الفعل فی الاول آلیِّ بخلاف الثانی ، فانَّه استقلالیٌّ لیبذل بازائه المال»[1]

اشکال بر محقق نائینی(ره)

اولاً:اعمال مانند خیاطت به معنای مصدری اگر حاصلش اسم مصدر نباشد ، ارزشی ندارد ، زیرا خیاطت بدون اینکه لباسی دوخته شده از آن حاصل بشود، در نظر عرف هیچ ارزش مالی ندارد مگر بصورت تمرین و آموزش باشد تملیک بما هو تملیک وبه معنای مصدری وبدون حصول و تحقق مال ، ارزشی نخواهد داشت ، در حالی که در عرف ، نتیجه وحاصل تملیک ، تحقق مال خواهد بود.

ثانیاً: از آنجا که مصدر واسم مصدر قابل تفکیک نیستند وهر مصدری ، نتیجه اش اسم مصدر می باشد در عرف ، مصدر مورد رغبت قرار می گیرد وبالمامحه همان مصدر را مال حساب می کنند ولذا مورد رغبت قرار می گیرد ، در نتیجه چنین معامله ای می تواند تحت عنوان بیع قرار بگیرد ومشمول ادله صحت بیع قرار بگیرد.

زیرا در تملیک کتاب در مقابل تملیک دفتر ، آنچه که مد نظر وملاحظه طرفین است همان کتاب و دفتر است و تملیک بعنوان ابزاری تحقق مال خواهد بود.