موضوع: معاطاة/تنبیهات معاطاة /تنبیه دوم معاطاة

طبق روزه های گذشته توضیحی درباره ی فرازی از روایت وجود نازنین حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی (صلی الله علیه وآله) در کتاب تحف العقول.

رسیدیم به این فراز از روایت که شمعون لاوی از پیامبر درباره ی علامت مومن :

فانَّه یرفق ویستحیی و......

از علامت های مومن این است که :

1)مومن باید مهربان باشد

2) آدم فهیمی باشد

3)آدم با حیائی باشد ، هر چند حیاء عرصه های مختلفی دارد.

بحث فقهی ما درباره ی دوم تنبیه از تنبیهات معاطاة است:

اگر معاطاة یکطرفه واقع شود آیا صحیح هست یا خیر؟

شیخ انصاری(ره) قائلند که: نه صدق نمی کند گرچه احکام معاطاة صدق می کند ولی خود معاطات صدق نمی کند.

رای نهایی شیخ انصاری در باب معاطاة یکطرفه این هست که صدق نمی کند ولی چون احکام معاطاة را دارد.

محقق ثانی وجمعی از فقهاست این است که معاطاة یکطرفه افاده ملکیَّت می کنند بر خلاف مشهور که قائلند معاطاة افاده اباحه تصرف می کنند.

علت: ما وقتی کلمات مشهور را بررسی می کنیم ظهور در معاطاة طرفینی دارد پس شامل اباحه یکطرفه نمی شود.

توضیح مطلب به عبارت دیگر:

بر مبنای مشهور که قائلند معاطاة افاده اباحه تصرف می کنند، ما با مراجعه به عرف میدانیم که که العقود تابعةٌ للقصود فضلا از معاطاة یکطرفه الا اینکه ما در معاطاة یکطرفه دلیل داریم که دلالت بر افاده اباحه تصرف می کند وهرجا که بر خلاف قاعده بود باید به قدر متیقن اکتفا کرد وقدر متیقن همان معاطاة طرفینی هست.

شیخ انصاری عبارتی دارند در این رابطه:

«ثمَّ صحة هذا علی القول بکون المعاطاة بیعاً مملکاة واضحة اذ یُدُلُّ علیها ما دلَّ علی صحة معاطاة من الطرفین واما علی القول بالاباحة ، فیشکل بعد عدم حصول الملک بها ، لا دلیل علی تاثیرها فی الاباحة ، اللهم الا ان یدَّعی قیام السیرة علیها ، کقیامها علی المعاطاة الحقیقیَّة »[1]

پس رای نهایی شیخ انصاری: معاطاة یکطرفه افاده ملکیت واباه تصرف نمی کند.

جواب استاد به شیخ انصاری(ره):

شما صحت معاطاة یکطرفه را بر مبنای افاده ملکیت را قبول دارید ، ولی معاطاة یکطرفه هم دلالت بر ملکیَّت نمی کند بلکه فقط دلالت بر اباحه تصرف می کند .

خلاصه نقد :با اعطاء وقبول یکطرفه معاطاة محقق می شود هر چند کالا در مجلس تحویل داده نشود، ولی بر مبنای مشهور باید تحویل داده شود.