كتاب الطهارة/ نجاست بول و غائط / طهارت روث غیر پرندگان دارای نفس سائله، حلال گوشت / نجاست روث غیر پرندگان دارای نفس سائله حرام گوشت

موضوع: كتاب الطهارة/ نجاست بول و غائط / طهارت روث غیر پرندگان دارای نفس سائله، حلال گوشت / نجاست روث غیر پرندگان دارای نفس سائله حرام گوشت

مسئله ۵: طهارت روث غیر پرندگان دارای نفس سائله، حلال گوشت

    1. در مسئله قبل حکم بول این دسته از حیوانات را خواندیم.

    2. و همچنین دیدیم که بر طهارت روث این حیوانات ادعای اجماع شده است و حتی مرحوم صاحب حدائق که در بول حمار و بغال و خیال قائل به نجاست شده بود، در مورد روث آنها حکم به طهارت کرده بود.

    3. عمده بحث در این مورد هم روایات است که آنها را مرور می‌کنیم:

دسته اول) روایات دال بر طهارت:

یک) «مُحَمَّدُ بْنُ‌ يَعْقُوبَ‌ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ يَحْيَى عَنْ‌ أَحْمَدَ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ عَنِ‌ اَلْبَرْقِيِّ‌ عَنْ‌ أَبَانٍ‌ عَنِ‌ اَلْحَلَبِيِّ‌ عَنْ‌ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ قَالَ‌: لاَ بَأْسَ‌ بِرَوْثِ‌ الْحُمُرِ وَ اغْسِلْ‌ أَبْوَالَهَا.»[1]

دو) «وَ عَنْهُ‌ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ الْحُسَيْنِ‌ عَنْ‌ عَلِيِّ‌ بْنِ‌ الْحَكَمِ‌ عَنْ‌ أَبِي الْأَغَرِّ النَّحَّاسِ‌ قَالَ‌: قُلْتُ‌ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ إِنِّي أُعَالِجُ‌ الدَّوَابَّ‌ فَرُبَّمَا خَرَجْتُ‌ بِاللَّيْلِ‌ وَ قَدْ بَالَتْ‌ وَ رَاثَتْ‌ فَيَضْرِبُ‌ أَحَدُهَا بِرِجْلِهِ‌ أَوْ يَدِهِ‌ ، فَيُنْضَحُ‌ عَلَى ثِيَابِي فَأُصْبِحُ‌ فَأَرَى أَثَرَهُ‌ فِيهِ‌ فَقَالَ‌ لَيْسَ‌ عَلَيْكَ‌ شَيْ‌ءٌ‌ .

وَ رَوَاهُ‌ اَلصَّدُوقُ‌ بِإِسْنَادِهِ‌ عَنْ‌ أَبِي الْأَغَرِّ النَّحَّاسِ‌ : مِثْلَهُ‌ إِلاَّ أَنَّهُ‌ قَالَ‌: فَيُنْضَحُ‌ عَلَى ثَوْبِي فَقَالَ‌ لاَ بَأْسَ‌ بِهِ‌ .»[2]

سه) «وَ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ إِسْمَاعِيلَ‌ عَنِ‌ اَلْفَضْلِ‌ بْنِ‌ شَاذَانَ‌ عَنْ‌ صَفْوَانَ‌ عَنْ‌ إِسْحَاقَ‌ بْنِ‌ عَمَّارٍ عَنْ‌ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِيِّ‌ فِي حَدِيثٍ‌: أَنَّهُ‌ قَالَ‌ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ السِّرْقِينُ‌ الرَّطْبُ‌ أَطَأُ عَلَيْهِ‌ فَقَالَ‌ لاَ يَضُرُّكَ‌ مِثْلُهُ‌ .»[3]

چهار) «وَ عَنْهُ‌ عَنْ‌ أَبِيهِ‌ عَنِ‌ اِبْنِ‌ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ‌ اِبْنِ‌ بُكَيْرٍ عَنْ‌ زُرَارَةَ‌ عَنْ‌ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ فِي حَدِيثٍ‌ قَالَ‌: إِنْ‌ كَانَ‌ مِمَّا يُؤْكَلُ‌ لَحْمُهُ‌ فَالصَّلاَةُ‌ فِي وَبَرِهِ‌ وَ بَوْلِهِ‌ وَ شَعْرِهِ‌ وَ رَوْثِهِ‌ وَ أَلْبَانِهِ‌ وَ كُلِّ‌ شَيْ‌ءٍ‌ مِنْهُ‌ جَائِزٌ إِذَا عَلِمْتَ‌ أَنَّهُ‌ ذَكِيٌّ‌.»[4]

پنج) «وَ عَنِ‌ اَلْمُفِيدِ عَنْ‌ جَعْفَرِ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ عَنْ‌ أَبِيهِ‌ عَنْ‌ سَعْدِ بْنِ‌ عَبْدِ اللَّهِ‌ عَنْ‌ أَحْمَدَ بْنِ‌ الْحَسَنِ‌ عَنْ‌ عَمْرِو بْنِ‌ سَعِيدٍ عَنْ‌ مُصَدِّقٍ‌ عَنْ‌ عَمَّارٍ عَنْ‌ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ قَالَ‌: كُلُّ‌ مَا أُكِلَ‌ لَحْمُهُ‌ فَلاَ بَأْسَ‌ بِمَا يَخْرُجُ‌ مِنْهُ‌.»[5]

دسته دوم) روایاتی که به نوعی حکم به غسل می‌کند:

یک) «عَبْدُ اللَّهِ‌ بْنُ‌ جَعْفَرٍ فِي قُرْبِ‌ الْإِسْنَادِ عَنْ‌ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ‌ ابْنَيْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ عِيسَى عَنِ‌ اَلْحَسَنِ‌ بْنِ‌ مَحْبُوبٍ‌ عَنْ‌ عَلِيِّ‌ بْنِ‌ رِئَابٍ‌ قَالَ‌: سَأَلْتُ‌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ عَنِ‌ الرَّوْثِ‌ يُصِيبُ‌ ثَوْبِي وَ هُوَ رَطْبٌ‌ قَالَ‌ إِنْ‌ لَمْ‌ تَقْذَرْهُ‌ فَصَلِّ‌ فِيهِ‌»[6]

ما می‌گوییم:

مفهوم این روایات آن است که اگر باعث کثیفی شده است، مانع صلاة است.

دو) «وَ عَنْهُ‌ عَنْ‌ عَلِيِّ‌ بْنِ‌ جَعْفَرٍ عَنْ‌ أَخِيهِ‌ قَالَ‌: سَأَلْتُهُ‌ عَنِ‌ الثَّوْبِ‌ يُوضَعُ‌ فِي مَرْبِطِ الدَّابَّةِ‌ عَلَى بَوْلِهَا أَوْ رَوْثِهَا قَالَ‌ إِنْ‌ عَلِقَ‌ بِهِ‌ شَيْ‌ءٌ‌ فَلْيَغْسِلْهُ‌ وَ إِنْ‌ أَصَابَهُ‌ شَيْ‌ءٌ‌ مِنَ‌ الرَّوْثِ‌ أَوِ الصُّفْرَةِ‌ الَّتِي يَكُونُ‌ مَعَهُ‌ فَلاَ تَغْسِلْهُ‌ مِنْ‌ صُفْرَةٍ‌ .»[7]

ما می‌گوییم:

دلالت اولیه این روایات آن است که اگر نجاست روث به لباس مطلق است باید شسته شود و در ادامه صرفاً می‌گوید زردی که می‌تواند ناظر به بول باشد را لازم نیست بشویید ولی در روث حکم به طهارت نمی‌کند.

سه) «عَلِيُّ‌ بْنُ‌ جَعْفَرٍ فِي كِتَابِهِ‌ عَنْ‌ أَخِيهِ‌ مُوسَى بْنِ‌ جَعْفَرٍ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ‌ قَالَ‌: سَأَلْتُهُ‌ عَنِ‌ الثَّوْبِ‌ يَقَعُ‌ فِي مَرْبِطِ الدَّابَّةِ‌ عَلَى بَوْلِهَا وَ رَوْثِهَا كَيْفَ‌ يَصْنَعُ‌ قَالَ‌ إِنْ‌ عَلِقَ‌ بِهِ‌ شَيْ‌ءٌ‌ فَلْيَغْسِلْهُ‌ وَ إِنْ‌ كَانَ‌ جَافّاً فَلاَ بَأْسَ‌ .»[8]

ما می‌گوییم:

این روایت علاوه بر آنچه ذیل روایات قبل آوردیم بین خشکی و تری هم فرق می‌گذارد. اللهم الا ان یقال، مراد از این روایت آن است که اگر عذره وقتی خشک بوده به لباس چسبیده، آن را نجس نکرده است ولی اگر موقع اصابت تر بود، باعث نجاست شده است و باید شسته شود.

و در هر حال امر به غسل در صورت تعلیق دال بر نجاست است.

دسته سوم) روایات دال بر اکثر بودن روث از بول (در حالیکه بول لازم الغسل دانسته شده است)

یک) «وَ عَنِ‌ اَلْحُسَيْنِ‌ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ عَنْ‌ مُعَلَّى بْنِ‌ مُحَمَّدٍ عَنِ‌ اَلْوَشَّاءِ‌ عَنْ‌ أَبَانِ‌ بْنِ‌ عُثْمَانَ‌ عَنْ‌ أَبِي مَرْيَمَ‌ قَالَ‌: قُلْتُ‌ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ مَا تَقُولُ‌ فِي أَبْوَالِ‌ الدَّوَابِّ‌ وَ أَرْوَاثِهَا قَالَ‌ أَمَّا أَبْوَالَهَا فَاغْسِلْ‌ إِنْ‌ أَصَابَكَ‌ ، وَ أَمَّا أَرْوَاثُهَا فَهِيَ‌ أَكْثَرُ مِنْ‌ ذَلِكَ‌»[9]

دو) «وَ بِإِسْنَادِهِ‌ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ أَحْمَدَ بْنِ‌ يَحْيَى عَنِ‌ اَلسِّنْدِيِّ‌ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ عَنْ‌ يُونُسَ‌ بْنِ‌ يَعْقُوبَ‌ عَنْ‌ عَبْدِ الْأَعْلَى بْنِ‌ أَعْيَنَ‌ قَالَ‌: سَأَلْتُ‌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ عَنْ‌ أَبْوَالِ‌ الْحَمِيرِ وَ الْبِغَالِ‌ قَالَ‌ اغْسِلْ‌ ثَوْبَكَ‌ قَالَ‌ قُلْتُ‌ فَأَرْوَاثُهَا قَالَ‌ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ‌ ذَلِكَ‌»[10]

ما می‌گوییم:

مرحوم صاحب معالم می‌نویسد که محقق حلی می‌گوید «هو اکثر من ذلک» به معنای آن است که چون بسیار زیاد است لازم نیست که شسته شود و لذا روایت‌ها دال بر طهارت است.

«قال المحقق ره يعني أن كثرتها يمنع التكليف بإزالتها و هو حسن»[11]

دسته چهارم) روایاتی که دال بر وجوب نزح بئر از عذره دواب است

یک) «وَ قَدْ سَبَقَ‌ حَدِيثُ‌ كُرْدَوَيْهِ‌ عَنْ‌ أَبِي الْحَسَنِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ : فِي بِئْرٍ يَدْخُلُهَا مَاءُ‌ الْمَطَرِ فِيهِ‌ الْبَوْلُ‌ وَ الْعَذِرَةُ‌ وَ أَبْوَالُ‌ الدَّوَابِّ‌ وَ أَرْوَاثُهَا وَ خُرْءُ‌ الْكِلاَبِ‌ قَالَ‌ يُنْزَحُ‌ مِنْهَا ثَلاَثُونَ‌ دَلْواً وَ إِنْ‌ كَانَتْ‌ مُبْخِرَةً‌»[12]

ما می‌گوییم:

ترک استفصال در پاسخ حضرت، روث دواب را هم حکم با خرء کلاب مطرح می‌کند، و این دلالت بر نجاست دارد. اللهم الا ان یقال، عطف این موارد به هم، صورتی را تصویر کرده است که همه این پلیدی‌ها با هم در چاه افتاده باشد.

مسئله ۶: نجاست روث غیر پرندگان دارای نفس سائله حرام گوشت

    1. در مسئله ۳، نجاست بول این حیوانات (مثل گربه، سگ و ...) معلوم شد. و گفتیم که بر نجاست روث این دسته هم اجماعات بسیار اقامه شده است.

    2. در مورد نجاست این دسته هم روایات متعددی موجود است:

دسته اول: روایات دال بر نجاست

یک) «مُحَمَّدُ بْنُ‌ الْحَسَنِ‌ عَنِ‌ اَلْمُفِيدِ عَنْ‌ أَحْمَدَ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ يَعْنِي ابْنَ‌ الْحَسَنِ‌ بْنِ‌ الْوَلِيدِ عَنْ‌ أَبِيهِ‌ عَنْ‌ سَعْدِ بْنِ‌ عَبْدِ اللَّهِ‌ وَ اَلصَّفَّارِ جَمِيعاً عَنْ‌ أَحْمَدَ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ عَنِ‌ اَلْحُسَيْنِ‌ بْنِ‌ سَعِيدٍ عَنْ‌ عَبْدِ اللَّهِ‌ بْنَ‌ بَحْرٍ عَنِ‌ اِبْنِ‌ مُسْكَانَ‌ عَنْ‌ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ‌: سَأَلْتُ‌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ عَنِ‌ الْعَذِرَةِ‌ تَقَعُ‌ فِي الْبِئْرِ فَقَالَ‌ يُنْزَحُ‌ مِنْهَا عَشْرُ دِلاَءٍ‌ فَإِنْ‌ ذَابَتْ‌ فَأَرْبَعُونَ‌ أَوْ خَمْسُونَ‌ دَلْواً.»[13]

ما می‌گوییم:

وجوب نزح ملازم با نجاست است و عذره هم اگرچه ظهورش در عذره انسان است ولی به صورت مطلق می‌تواند شامل همه حرام گوشت‌ها شود.

مطابق این روایات چند روایت دیگر هم مطرح است.[14]

دسته دوم) روایات دال بر طهارت

یک) «وَ بِإِسْنَادِهِ‌ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ عَلِيِّ‌ بْنِ‌ مَحْبُوبٍ‌ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ الْحُسَيْنِ‌ يَعْنِي ابْنَ‌ أَبِي الْخَطَّابِ‌ عَنْ‌ مُوسَى بْنِ‌ الْقَاسِمِ‌ عَنْ‌ عَلِيِّ‌ بْنِ‌ جَعْفَرٍ عَنْ‌ أَخِيهِ‌ مُوسَى بْنِ‌ جَعْفَرٍ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ‌ قَالَ‌: سَأَلْتُهُ‌ عَنْ‌ بِئْرِ مَاءٍ‌ وَقَعَ‌ فِيهَا زَبِيلٌ‌ مِنْ‌ عَذِرَةٍ‌ رَطْبَةٍ‌ أَوْ يَابِسَةٍ‌ أَوْ زَبِيلٌ‌ مِنْ‌ سِرْقِينٍ‌ أَ يَصْلُحُ‌ الْوُضُوءُ‌ مِنْهَا قَالَ‌ لاَ بَأْسَ‌»[15]

[زبیل: ظرفی که چیزی را حمل می‌کند.]

ما می‌گوییم:

با توجه به اینکه در این روایت، عذره داخل چاه افتاده است و چاه بدون تغییر و به صرف ملاقات با نجس، نجس نمی‌شود، روایت دال بر طهارت نیست. اضف الی ذلک آنکه ظهور لفظ عذره، در عذره انسان است.

دو) «وَ بِإِسْنَادِهِ‌ عَنْ‌ سَعْدِ بْنِ‌ عَبْدِ اللَّهِ‌ عَنْ‌ مُوسَى بْنِ‌ الْحَسَنِ‌ عَنْ‌ أَبِي الْقَاسِمِ‌ عَبْدِ الرَّحْمَنِ‌ بْنِ‌ حَمَّادٍ الْكُوفِيِّ‌ عَنْ‌ بَشِيرٍ عَنْ‌ أَبِي مَرْيَمَ‌ الْأَنْصَارِيِّ‌ قَالَ‌: كُنْتُ‌ مَعَ‌ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ فِي حَائِطٍ لَهُ‌ فَحَضَرَتِ‌ الصَّلاَةُ‌ فَنَزَحَ‌ دَلْواً لِلْوُضُوءِ‌ مِنْ‌ رَكِيٍّ‌ لَهُ‌ فَخَرَجَ‌ عَلَيْهِ‌ قِطْعَةُ‌ عَذِرَةٍ‌ يَابِسَةٍ‌ فَأَكْفَأَ رَأْسَهُ‌ وَ تَوَضَّأَ بِالْبَاقِي .»[16]

[اکفأ: کنار زدن]

ما می‌گوییم:

صاحب وسائل درباره این روایت می‌نویسد:

« أَقُولُ‌: حَمَلَهُ‌ اَلشَّيْخُ‌ عَلَى عَذِرَةِ‌ مَا يُؤْكَلُ‌ لَحْمُهُ‌ فَإِنَّهَا لاَ تُنَجِّسُ‌ الْمَاءَ‌ وَ يَحْتَمِلُ‌ الْحَمْلُ‌ عَلَى التَّقِيَّةِ‌ وَ عَلَى أَنَّ‌ الْمُرَادَ بِالْبَاقِي مَا بَقِيَ‌ فِي الْبِئْرِ لاَ فِي الدَّلْوِ وَ عَلَى أَنَّ‌ الدَّلْوَ كَانَ‌ كُرّاً وَ غَيْرِ ذَلِكَ‌.»[17]

سه) « مُحَمَّدُ بْنُ‌ الْحَسَنِ‌ عَنِ‌ اَلْمُفِيدِ عَنْ‌ جَعْفَرِ بْنِ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ قُولَوَيْهِ‌ عَنْ‌ أَبِيهِ‌ عَنْ‌ سَعْدِ بْنِ‌ عَبْدِ اللَّهِ‌ عَنْ‌ أَحْمَدَ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ عَنِ‌ اَلْحُسَيْنِ‌ بْنِ‌ سَعِيدٍ وَ عَلِيِّ‌ بْنِ‌ حَدِيدٍ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ‌ بْنِ‌ أَبِي نَجْرَانَ‌ جَمِيعاً عَنْ‌ حَمَّادٍ عَنْ‌ حَرِيزٍ عَنْ‌ زُرَارَةَ‌ قَالَ‌: قُلْتُ‌ لِأَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌ رَجُلٌ‌ وَطِئَ‌ عَلَى عَذِرَةٍ‌ فَسَاخَتْ‌ رِجْلُهُ‌ فِيهَا أَ يَنْقُضُ‌ ذَلِكَ‌ وُضُوءَهُ‌ وَ هَلْ‌ يَجِبُ‌ عَلَيْهِ‌ غَسْلُهَا فَقَالَ‌ لاَ يَغْسِلُهَا إِلاَّ أَنْ‌ يَقْذَرَهَا وَ لَكِنَّهُ‌ يَمْسَحُهَا حَتَّى يَذْهَبَ‌ أَثَرُهَا وَ يُصَلِّي .»[18]

ما می‌گوییم:

روایت دال بر طهارت عذره نیست (که به صورت مطلق آمده است و البته ظهورش در عذره انسان است ولی شامل همه عذرات می‌شود) چرا که ممکن است بگوییم تطهیر عذره به زوال عین است و محتاج غسل نیست.

جمع‌بندی:

به نظر ادله دال بر نجاست تمام است.