جهت سوّم/باب اوّل: درباره قطع/مقصد سوّم: درباره‌ حجّت

موضوع: مقصد سوّم: درباره‌ حجّت/باب اوّل: درباره قطع/جهت سوّم

دلیل سوّم از طرف محقّق نائینی:

صغریٰ: اخذ قطع به حکم در موضوع نفس آن حکم، لازمه‌اش دور یا تقدّم شیئ علی نفسه است.

توضیح: اخذ قطع به حکم در موضوع نفس آن حکم در مرحله فعلیّت حکم لازمه‌اش دور است. چون از طرفی فعلیت حکم متوقّف بر وجود موضوع با تمامی قیود است (فرض این است که قطع به حکم فعلی در موضوع نفس آن حکم فعلی اخذ شده است. و چون نسبت موضوع به حکم نسبت علّت به معلول است، توقّف فعلیّت حکم بر فعلیّت موضوع با تمامی قیود که از جمله آن قیود، قطع به حکم فعلی است، بدیهی می‌باشد). از طرفی دیگر وجود موضوع با تمامی قیود نیز متوقّف بر فعلیّت حکم است (چون فرض این است که قطع به حکم فعلی در موضوع نفس آن حکم فعلی اخذ شده است. پس قطع به حکم فعلی از قیود موضوع است و در نتیجه، باید حکم فعلی در بین باشد تا بعد از تعلّق قطع به آن، موضوع با تمامی قیود تحقّق پیدا کند). بنابراین، فعلیّت حکم متوقّف بر فعلیّت حکم است و این، دور است.

و امّا اخذ قطع به حکم در موضوع نفس آن حکم در مرحله انشاء لازمه‌اش تقدّم شیئ علی نفسه است. چون از طرفی شارع در مقام انشاء حکم، موضوع با تمامی قیودش را تصوّر می‌کند سپس انشاء حکم برای موضوع متصوّر می‌کند. و در صورت اخذ قطع به حکم انشائی در موضوع نفس آن حکم انشائی، تصوّر قطع مکلّف به حکم انشائی و تصوّر حکم انشائی می‌شود. علّت تصوّر حکم انشائی این است که تصوّر قطع به حکم انشائی بدون تصوّر حکم انشائی ممکن نیست. از طرفی دیگر احکام و انشاءات شرعیّه به نحو قضایای وهمیّه و فرضیّه نیست بلکه به نحو قضایای حقیقیّه است که موضوع آنها مرآت برای خارج و قابل صدق و انطباق بر خارج است. بنابراین، در ناحیه منطبق علیه و خارج که قضیّه حقیقیّه مرآت برای آن است، وجود حکم انشائی که قید موضوع است، قبلا از وجود حکم انشائی است. و این، تقدّم شیئ علی نفسه است. توجّه به این نکته باشد که تصوّر وجود شیئ قبل از وجود شیئ ممکن است (مثل تصوّر وجود حکم انشائی قبل از وجود حکم انشائی و مثل تصوّر وجود صندلی قبل از وجود صندلی) ولی تصوّر وجود شیئ قبل از وجود شیئ به عنوان مرآت برای خارج (که در خارج، وجود شیئ قبل از وجود شیئ باشد مثل وجود حکم انشائی در خارج قبل از وجود حکم انشائی و مثل وجود صندلی در خارج قبل از وجود صندلی) که در ما نحن فیه به همین صورت است، محال است. فالممکن لیس فی ما نحن فیه و ما فی ما نحن فیه لیس بممکنٍ.

کبریٰ: و اللازم باطل (بالضرورة).

نتیجه: فالملزوم مثله.