ملازمات عقلیّه/غیر مستقلات عقلیّه /مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی /جهت نهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/غیر مستقلات عقلیّه /مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی /جهت نهم

اشکال چهارم از طرف محقّق نائینی:

صغریٰ: مبنای امتناع اجتماع وجوب و حرمت در شیئ واحد، عدم تعدّد معنون به واسطه‌ی تعدّد عنوان است (اگر تعدّد عنوان موجب تعدّد معنون باشد، اجتماع وجوب و حرمت در مجمع ممکن است و اگر تعدّد عنوان موجب تعدّد معنون نباشد، اجتماع وجوب و حرمت در مجمع محال است. بنابراین، مبنای امتناع اجتماع، عدم تعدّد معنون است).

کبریٰ: عدم تعدّد معنون به واسطه‌ی تعدّد عنوان، منتفی است.

توضیح: عناوین مجتمعه دو صورت دارد.

صورت اوّل: گاهی عناوین مجتمعه، از قبیل عناوین اشتقاقیّه‌ای هستند که حمل بر ذات می‌شوند. مثل مصلّی و غاصب که بر شخص واحد صدق می‌کنند. در این صورت، تعدّد عنوان موجب تعدّد معنون در خارج نیست و لذا من ینطبق علیه عنوان المصلّی، در خارج، عین من ینطبق علیه عنوان الغاصب است. چون از طرفی تعدّد عناوین اشتقاقیّه منحصراً کاشف از تعدّد اعراض قائمه به ذات است. به خاطر اینکه صدق هر عنوان اشتقاقی بر ذات، معلول یک عرض است که این عرض، قائم به آن ذات است. عرض یعنی مبدء اشتقاق. پس اعراض قائمه به ذات، حیثیّت تعلیلیّه برای صدق عناوین اشتقاقیّه بر ذات هستند.

از طرفی دیگر تعدّد اعراض موجب تعدّد معروض یعنی ذات نیست. فصلوة زید و غصبه لا یوجب ان یکون زید المصلّی غیر زید الغاصب بل هو هو و انّما یکون الصّلوة و الغصب علّة لانطباق المصلّی و الغاصب علیه. بنابراین، تعدّد عناوین اشتقاقیّه موجب تعدّد ذات یعنی معنون نیست و نتیجه‌ی عدم تعدّد معنون به واسطه‌ی تعدّد عناوین اشتقاقیّه این است که ترکیب بین دو عنوان اشتقاقی در مجمع، ترکیب اتّحادی است و لذا این دو عنوان اشتقاقی همان طوریکه بر خود قابل حمل هستند، بر ذات نیز قابل حمل هستند. به اصطلاح، نسبت به حمل، لا بشرط هستند.

آدرس جلسه بعد:

محاضرات ج۴ ص۲۶۱: امّا النقطة الثانیة فیرد علیها انّ نظریّته فی تلک ..... امّا النقطة الرابعة. [1]