ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله چهارم: مسئله نهی از عبادت و معامله/ مقدّمه اوّل

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله چهارم: مسئله نهی از عبادت و معامله/ مقدّمه اوّل

دلیل غیر مستقلّات عقلیّه بودن:

صغریٰ: ملاک غیر مستقلّات عقلیّه، عقلیّت کبریٰ و استعانت از شرع در صغرای قیاس است (اگر حاکم به کبریٰ، عقل باشد و در صغریٰ از شرع کمک گرفته شده باشد، مسأله از غیر مستقلّات عقلیّه می‌شود).

کبریٰ: عقلیّت کبریٰ و استعانت از شرع در صغرای قیاس، در مسأله نهی از عبادت و معامله ثابت است (مفاد صغریٰ در مسأله حاضر، نهی از عبادت و معامله است و بدیهی است که در این صغریٰ از شرع کمک گرفته شده است و مفاد کبریٰ در این مسأله، ملازمه عقلیّه بین مبغوضیّت عبادت و معامله و بین فساد این دو است. به این صورت: الصّلوة فی الدّار المغصوبة منهیّ عنها شرعاً و کلّ ما هو منهیّ عنه شرعاً یلزمه عقلا فساده شرعاً).

نتیجه: ملاک غیر مستقلّات عقلیّه، در مسأله نهی از عبادت و معامله ثابت است.

نظریّه دوّم: نظریّه محقّق خراسانی: این مسأله از مسائل لفظیّه علم اصول است.

دلیل:

صغریٰ: اگر در مسأله نهی از عبادت و معامله بحث از ملازمه بود و نتیجتاً این مسأله از مسائل عقلیّه علم اصول بود، لازمه‌اش این بود که قول به دلالت نهی از معامله بر فساد با انکار ملازمه بین فساد و حرمت در باب معاملات، قول به نفی در این مسأله شمرده شود (نظر بعضی این است که نهی از معامله دلالت بر فساد معاملات می‌کند ولی بین حرمت و فساد در باب معاملات، ملازمه نیست. با حفظ این نکته، اگر در مسأله نهی از عبادت و معامله بحث از ملازمه عقلیّه بود، باید این نظریّه قول به نفی شمرده شود و قائل به این نظریّه در شمار نافین قرار بگیرد).

کبریٰ: و اللّازم باطل (این نظریّه، قول به اثبات و قائل این نظریّه در شمار مثبتین قرار داده شده است).

نتیجه: فالملزوم مثله. بنابراین، بحث در این مسأله در ملازمه عقلیّه نیست بلکه در دلالت لفظ است و فساد از لفظ استفاده شده است (حقائق الاصول ج۱ ص۴۲۲).

آدرس جلسه بعد:

محاضرات ج۵ ص۴: الثالثة انّ محلّ النّزاع فی المسألة ..... الرّابعة.