کتاب الطهارة/نجاسات/عرق جنب از حرام/رجوع به روایات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عرق جنب از حرام/رجوع به روایات

روایت ششم: روایت حمزة بن حمران از مولا ابی عبد الله علیه السّلام.

بحث اوّل: درباره‌ی نسخه‌های روایت.

۱) نسخه‌ی کافی: محمّد بن یحیی عن احمد بن محمّد عن ابن فضّال عن ابن بکیر عن حمزة بن حمران عن ابی عبد الله علیه السّلام قال: لا یجنب الثوب الرّجل و لا یجنب الرّجل الثوب. (کافی، طبع اسلامیّه ج۳ ص۵۲ و طبع دار الحدیث ج۵ ص۱۵۹).

۲) نسخه‌ی من لا یحضر: و فی خبر آخر انّه لا یجنب الثوب ..... تا آخر متن کافی. (من لا یحضر، تحقیق غفّاری، ج۱ ص۶۷).

۳) نسخه‌ی تهذیب: و بهذا الاسناد عن محمّد بن یعقوب عن محمّد بن یحیی ..... تا آخر سند و متن کافی. (تهذیب، تحقیق خرسان، ج۱ ص۲۶۸).

۴) نسخه‌ی استبصار: سند و متن روایت در استبصار مثل تهذیب است با این تفاوت که در استبصار، عن بکیر آمده است. (استبصار، تحقیق خرسان، ج۱ ص۱۸۵).

۵) نسخه‌ی وافی: سند و متن روایت در وافی مثل کافی است و در وافی، اشاره به نقل من لا یحضر نیز شده است (وافی، ج۶ ص۱۷۰).

۶) نسخه‌ی وسائل الشیعة: در وسائل ج۲ ص۱۸۲ نقل من لا یحضر آمده است و در وسائل ج۲ ص۲۶۷ نقل کافی آمده است و در وسائل ج۳ ص۴۴۵ نقل کافی آمده و اشاره به نقل تهذیب نیز شده است.

۷) نسخه‌ی هدایة الامّة: روی لا یجنب الثوب الرّجل و لا الرّجل یجنب الثوب. (هدایه، ج۱ ص۱۷۳).

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

نکته‌ی الف: در سند روایت، حمزة بن حمران بن اعین قرار دارد. ظاهر عبارت نجاشی در رجال ص۱۴۰ و ظاهر عبارت شیخ در فهرست ص۱۶۶ این است که این راوی، امامی است و نقل اصحاب اجماع مثل ابن بکیر (در همین روایت) و ابن ابی عمیر (امالی صدوق ص۱۲۱) و ابن مسکان (کافی، طبع اسلامیّه، ج۷ ص۴۴۶) و صفوان (کافی، طبع اسلامیّه، ج۳ ص۲۶۶) دلالت بر ثقه بودن این راوی می‌کند. بنابراین، این راوی، امامی و ثقه است (تنقیح المقال، ج۲۴ ص۲۰۷). اگر چه مرحوم علّامه در تذکره ج۱۰ ص۳۰۷ روایت این راوی را صحیح و در مختلف ج۷ ص۴۱۱ این راوی را مجهول می‌داند. بنابراین، این روایت طبق سند کافی به خاطر ابن فضّال و ابن بکیر، موثّقه است اعمّ از اینکه احمد بن محمّد در سند، ابن خالد و یا ابن عیسی باشد. اگر چه دوّمی، مظنون و در نظر بعضی، متعیّن است (هدایة المحدّثین ج۱ ص۱۷۵). ولی مرحوم مجلسی دوّم در مرآة العقول ج۱۳ ص۱۵۳ این روایت را مجهول می‌داند.

نکته‌ی ب: روایت طبق نسخه‌ی من لا یحضر، مرسله و ضعیف است. (وافی، ج۶ ص۱۷۰).

نکته‌ی ج: مراد از هذا الاسناد در سند روایت طبق نسخه‌ی تهذیب و استبصار، الشیخ ایّده الله عن ابی القاسم جعفر بن محمّد است. بنابراین، روایت طبق نسخه‌ی تهذیب و استبصار نیز موثّقه است اگر چه مجلسی دوّم در ملاذ الاخیار ج۲ ص۳۸۹ این روایت را مجهول می‌داند.

نکته‌ی د: در سند روایت طبق نسخه‌ی استبصار، عن بکیر آمده ولی صواب، عن ابن بکیر است. (معجم الرجال ج۷ ص۲۸۱).

بحث سوّم: درباره‌ی دلالت روایت.

برای فقره‌ی اوّل روایت حدّ اقل دو معنا گفته شده است.

الف: اگر در ثوبی، منی باشد و مردی این ثوب را بپوشد، این ثوب آن مرد را نجس نمی‌کند. علّت نجس نکردن یا این است که منی، طاهر است و یا این است که شکّ داریم که موضعی از ثوب که منی به آن موضع اصابت کرده، آیا برخورد با رجل کرده و یا خیر؟

ب: اگر در ثوبی، عرق جنب باشد و مردی این ثوب را بپوشد، این ثوب آن مرد را نجس نمی‌کند. علّت نجس نکردن، طهارت عرق مطلق جنب است. بنابراین، فقره‌ی اوّل طبق این معنای دوّم دلالت بر طهارت عرق مطلق جنب می‌کند.