کتاب الطهارة/نجاسات/فقّاع/رجوع به روایات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/فقّاع/رجوع به روایات

روایت هشتم: روایت حسن بن جهم و ابن فضّال از مولا ابی الحسن الرّضا علیه السّلام.

بحث اوّل: درباره‌ی نسخه‌های روایت.

۱) نسخه‌ی کافی: عدّة من اصحابنا عن سهل بن زیاد عن عمرو بن سعید عن الحسن بن جهم و ابن فضّال جمیعا قالا سألنا ابا الحسن علیه السّلام عن الفقّاع فقال حرام و هو خمر مجهول و فیه حدّ شارب الخمر. (کافی، طبع اسلامیّه ج۶ ص۴۲۳ و طبع دار الحدیث ج۱۲ ص۷۵۶).

۲) نسخه‌ی اوّل تهذیب: محمّد بن یعقوب عن عدّة من اصحابنا ..... تا آخر سند و متن کافی با اختلافی قلیل در متن. (تهذیب، تحقیق خرسان، ج۹ ص۱۲۵).

۳) نسخه‌ی دوّم تهذیب: محمّد بن احمد بن یحیی عن ابی عبد الله عن منصور بن العبّاس عن عمرو بن سعید عن ابن فضّال و ابن الجهم عن ابی الحسن علیه السّلام قالا سألناه عن الفقّاع فقال خمر و فیه حدّ شارب الخمر. (تهذیب، تحقیق خرسان، ج۱۰ ص۹۸).

۴) نسخه‌ی استبصار: سند و متن روایت در استبصار مثل نسخه‌ی اوّل تهذیب است. (استبصار، تحقیق خرسان، ج۴ ص۹۵).

۵) نسخه‌ی وافی: سند و متن روایت در وافی ج۱۵ ص۳۹۸ مثل نسخه‌ی دوّم تهذیب است و سند و متن روایت در وافی ج۲۰ ص۶۶۱ مثل نسخه‌ی کافی است.

۶) نسخه‌ی وسائل الشیعة: سند و متن روایت در وسائل ج۲۵ ص۳۶۲ مثل نسخه‌ی کافی است و صاحب وسائل اشاره به نسخه‌ی اوّل تهذیب نیز فرموده است و سند و متن روایت در وسائل ج۲۸ ص۲۳۸ مثل نسخه‌ی دوّم تهذیب است.

۷) نسخه‌ی مستدرک الوسائل به نقل از الرسائل العشر شیخ طوسی: اخبرنی جماعة عن ابی غالب الزراری و ابی المفضّل الشیبانی و جعفر بن محمّد بن قولویه و الحسین بن رافع عن محمّد بن یعقوب عن عدّة من اصحابنا ..... تا آخر سند و متن کافی با اختلافی قلیل در متن. (مستدرک، ج۱۷ ص۷۱ و ج۱۸ ص۱۱۷، الرسائل العشر ص۲۶۲).

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

نکته‌ی الف: قبلاً درباره‌ی عدّه‌ای که مرحوم کلینی به توسّط آنها از سهل بن زیاد نقل روایت می‌کند، بحث شد. روایت طبق نسخه‌ی کافی، با هر دو سند آن، ضعیف است چون در هر دو سند، سهل بن زیاد وجود دارد. (مرآة العقول ج۲۲ ص۲۸۹). توجّه باشد که عمرو بن سعید در سند اوّل و ابن فضّال در سند دوّم، ثقه غیر امامی هستند.

نکته‌ی ب: مرحوم شیخ در تهذیب طبق نسخه‌ی اوّل و در استبصار روایت را از مرحوم کلینی نقل فرموده. سند شیخ به کلینی در مشیخه‌ی تهذیب ص۵ و در مشیخه‌ی استبصار ص۳۰۵ آمده است. سند شیخ، متعدّد است که بعضی از آنها صحیح است و صحّت بعض کفایت می‌کند. ولی روایت طبق نسخه‌ی اوّل تهذیب و استبصار به خاطر سهل بن زیاد، ضعیف است (ملاذ الاخیار ج۱۴ ص۳۸۳) و روایت طبق نسخه‌ی مستدرک نیز ضعیف است.

نکته‌ی ج: مرحوم شیخ در تهذیب طبق نسخه‌ی دوّم روایت را از محمّد بن احمد بن یحیی نقل فرموده. سند شیخ به این راوی در مشیخه‌ی تهذیب ص۷۱ آمده است. سند شیخ به این راوی، متعدّد است که بعضی از آنها صحیح است و صحّت بعض کفایت می‌کند. روایت به خاطر منصور بن العبّاس (رجال نجاشی ص۴۱۳، تنقیح المقال رحلی ج۳ ص۲۵۰) و به خاطر ابی عبد الله الجامورانی (رجال نجاشی ص۳۴۸، فهرست شیخ ص۴۱۰) ضعیف است. (ملاذ الاخیار ج۱۶ ص۱۹۰).

بحث سوّم: درباره‌ی دلالت روایت.

این روایت نیز از باب حکومت و ناظریّت به ادلّه خمر، حکم فقّاع را از جهت حرمت و نجاست مشخّص می‌کند.