کتاب الطهارة/نجاسات/فقّاع/رجوع به روایات

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/فقّاع/رجوع به روایات

روایت پنجم: روایت محمّد بن اسماعیل از مولا ابی الحسن علیه السّلام.

بحث اوّل: درباره‌ی نسخه‌های روایت.

۱) نسخه‌ی کافی: محمّد بن یحیی عن احمد بن محمّد عن الحسین بن سعید عن محمّد بن اسماعیل قال: سألت ابا الحسن علیه السّلام عن شرب الفقّاع فکرهه کراهة شدیدة. (کافی، طبع اسلامیّه ج۶ ص۴۲۴ و طبع دار الحدیث ج۱۲ ص۷۵۷).

مرحوم کلینی در ذیل روایت فرموده: احمد بن محمّد عن ابن فضّال عن محمّد بن اسماعیل مثله.

۲) نسخه‌ی عیون اخبار الرضا علیه السّلام: حدّثنا الحاکم ابو محمّد جعفر بن نعیم بن شاذان قال حدّثنی عمّی ابو عبد الله محمّد بن شاذان قال حدّثنا محمّد بن اسماعیل بن بزیع عن الرضا علیه السّلام قال: سألته ..... سألته عن شرب الفقّاع فکرهه کراهة شدیدة و سألته ..... (عیون، ج۲ ص۱۸).

۳) نسخه‌ی تهذیب: الحسین بن سعید عن محمّد بن اسماعیل قال: سألت ابا الحسن علیه السلام ..... تا آخر متن کافی (تهذیب، تحقیق خرسان، ج۹ ص۱۲۴).

۴) نسخه‌ی استبصار: سند و متن روایت در استبصار مثل تهذیب است. (استبصار، تحقیق خرسان، ج۴ ص۹۵).

۵) نسخه‌ی وافی: سند و متن روایت در وافی مثل کافی و تهذیب است (وافی، ج۲۰ ص۶۶۲).

۶) نسخه‌ی وسائل الشیعة: سند و متن روایت در وسائل مثل کافی است. صاحب وسائل اشاره به نقل مرحوم صدوق و مرحوم شیخ نیز نموده است. (وسائل، طبع آل البیت، ج۲۵ ص۳۶۲).

۷) نسخه‌ی مستدرک الوسائل: الشیخ الطّوسی فی رسالة تحریم الفقّاع اخبرنی ابو الحسین بن ابی جید عن محمّد بن الحسن بن الولید عن الحسن بن ابان عن محمّد بن اسماعیل قال ..... تا آخر متن کافی. (مستدرک، ج۱۷ ص۷۰).

بحث دوّم: درباره‌ی سند روایت.

نکته الف: بعضی معتقدند که نقل محمّد بن یحیی العطّار از احمد بن محمّد، قرینه بر این است که مراد از احمد بن محمّد، احمد بن محمّد بن عیسیٰ است (هدایة المحدّثین ج۱ ص۱۷۵، کافی طبع دار الحدیث ج۳ ص۴۷۴ و ج۴ ص۵۱۱) ولی محمّد بن یحیی از احمد بن محمّد بن عیسی و از احمد بن محمّد بن خالد نقل روایت می‌کند (تنقیح المقال ج۷ ص۲۹۳) و هر دو احمد از حسین بن سعید اهوازی نقل روایت می‌کنند. (رجال نجاشی ص۵۹، معجم رجال الحدیث ج۶ ص۲۷۰). بله نقل ابن عیسیٰ از حسین بن سعید، کثیر و نقل ابن خالد از حسین بن سعید، نادر است. کثرت اوّلی و ندرت دوّمی موجب ظنّ می‌شود که مراد از احمد بن محمّد در سند اوّل روایت در کافی، احمد بن محمّد بن عیسیٰ باشد. اگر چه تعیین، فاقد ثمره است. بنابراین، روایت طبق سند اوّل کافی صحیحه است چون تمامی رواة، امامی و ثقه هستند. (مرآة العقول ج۲۲ ص۲۹۰، روضة المتّقین ج۹ ص۳۱۵).

نکته ب: سند دوّم روایت در کافی به این صورت است: محمّد بن یحیی عن احمد بن محمّد عن ابن فضّال عن محمّد بن اسماعیل. محمّد بن یحیی از هر دو احمد و هر دو احمد از ابن فضّال نقل روایت می‌کنند. بنابراین، مراد از احمد بن محمّد هر کدام که باشد، روایت طبق این سند کافی به خاطر ابن فضّال، موثّقه است. ولی مرحوم مجلسی اوّل و دوّم روایت را طبق این سند کافی، موثّق کالصّحیح می‌دانند (روضة المتّقین ج۹ ص۳۱۵، مراة العقول ج۲۲ ص۲۹۰).