کتاب الطهارة/نجاسات/فقّاع/موضوع شناسی بدوی

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/فقّاع/موضوع شناسی بدوی

با حفظ این دو مقدّمه، مراحل استنباط حکم فقّاع عبارتند از:

مرحله‌ی اوّل: موضوع شناسی بدوی.

موضوع در سؤال فوق، فقّاع است. برای فقّاع، سه معنا قابل تصوّر است.

معنای اوّل: معنای لغوی.

ظاهر عبارت بسیاری از لغویّین این است که فقّاع از شعیر گرفته می‌شود و مسکر است (خلیل در العین ج۱ ص۱۷۶، ابن سیده در المحکم و المحیط ج۱ ص۲۳۷ و در المخصّص ج۱۱ ص۹۱، حمیری در شمس العلوم ج۸ ص۵۲۳۱، ابن منظور در لسان العرب ج۸ ص۲۵۶، ازهری در تهذیب اللّغة ج۱ ص۱۷۸ و .....). ازدی معتقد است که فقّاع، از شعیر و از خبز گرفته می‌شود و مسکر است (کتاب الماء ج۳ ص۱۰۰۸) و نظر طریحی این است که فقّاع فقط از ماء شعیر گرفته می‌شود و مسکر نیست (مجمع البحرین ج۴ ص۳۷۶).

معنای دوّم و سوّم: معنای عرفی و شرعی.

فقّاع در عرف و شرع مقدّس، معنایی جز همان معنای لغوی ندارد.

نتیجه‌ی بحث در موضوع شناسی بدوی: ما فرض می‌گیریم که مراد از فقّاع که به دنبال استنباط حکم آن هستیم، شراب مسکر مأخوذ از شعیر است.

مرحله‌ی دوّم: رجوع به آیات.

آیه‌ی ﴿یا ایّها الّذین آمنوا انّما الخمر و المیسر و الانصاب و الازلام رجس .....﴾ (سوره‌ی مائده، آیه‌ی ۹۰).

بحث اوّل: درباره‌ی مفاد آیه.

مفاد اجمالی آیه‌ی مبارکه این است که خمر و میسر و انصاب و ازلام، رجس است (من لا یحضر ج۳ ص۳۴۴، عوالی اللئالی ج۲ ص۱۱۱، مسالک الافهام الی آیات الاحکام ج۱ ص۱۰۵، مشرق الشمسین ص۴۳۴).

بحث دوّم: درباره‌ی کیفیّت استدلال.

الف: شیخ طوسی در تهذیب ج۱ ص۲۷۸ ادّعای عدم خلاف فرموده بر اینکه کلمه‌ی رجس در این آیه‌ی مبارکه به معنای نجس است.

بعضی از فقهاء که کلمه‌ی رجس در این آیه‌ی مبارکه را به معنای نجس گرفته‌اند، عبارتند از: شیخ مفید در مقنعه ص۷۹۸، سیّد مرتضی در ناصریّات ص۹۵، سیّد بن زهره در غنیه ص۴۱، ابن شهر آشوب در متشابه القران ج۲ ص۲۱۰، راوندی در فقه القرآن ج۱ ص۷۱، محقّق در معتبر ج۱ ص۴۲۲، سبزواری در جامع الخلاف ص۲۵، فاضل مقداد در التنقیح ج۱ ص۱۴۴، علّامه در تذکره ج۱ ص۶۴، شیخ بهائی در مشرق الشمسین ص۴۳۷ و .....