کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به اجماع

موضوع: کتاب الطهارة/نجاسات/عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین/رجوع به اجماع

از فقهاء قرن دهم:

مرحوم شهید ثانی.

ظاهر عبارت این فقیه در حاشیه دوّم بر الفیّه ص۴۶۳، نجاست عصیر عنبی و ظاهر عبارت این فقیه در مسالک ج۱ ص۱۲۳، طهارت عصیر عنبی است.

عبارت حاشیه: و حکمه (المسکر) و هو الفقّاع و العصیر العنبی اذا غلی بان صار اسفله اعلاه و اشتدّ و لا فرق فی ذلک بین غلیانه بنفسه او بالنّار او غیرهما کالشّمس و غایة النّجاسة ذهاب ثلثیه او صیروته دبسا او انقلابه خلّا و متی حکم بطهره طهرت آلات طبخه و ابدان مزاولیه و ثیابهم.

عبارت مسالک: و القول بنجاسة العصیر هو المشهور بین المتأخرین و مستنده غیر معلوم بل النصّ انّما دلّ علی التحریم.

نتیجه‌ی نهایی بحث در مرحله‌ی چهارم: فقهائی که در عبارت آنها اجماع درباره‌ی عصیر عنبی وجود دارد، عبارتند از: مرحوم شیخ طوسی، فاضل مقداد، صاحب جواهر، وحید بهبهانی و محقّق همدانی.

معقد اجماع شیخ طوسی، نجاست خمر است. ولی ادّعای شیخ طوسی در بعضی از کتب، مصداقیّت عصیر عنبی مغلّی برای خمر و در بعضی از کتب، مصداقیّت عصیر عنبی با قید اشتداد و اسکار و در بعضی از کتب، مصداقیّت عصیر عنبی با قید اشتداد و اسکار و عدم تماس با نار و عدم مخالطه‌ی با ماء است. ولی مصداقیّت عصیر عنبی مغلّی، منتفی است و لذا اجماع بر نجاست خمر، دلیل بر نجاست عصیر عنبی مغلّی نخواهد بود و اجماع بر نجاست خمر به ضمیمه‌ی مصداقیّت دو عصیر دیگر نیز ردّ بر قائلین به طهارت عصیر عنبی بعد از غلیان و قبل از ذهاب ثلثین نخواهد بود. چون قائلین به طهارت، قائل به طهارت عصیر عنبی کذائی با قید عدم اسکار هستند.

فاضل مقداد (از فقهاء قرن نهم) در کنز العرفان ادّعای اجماع فرموده و صاحب جواهر و وحید بهبهانی و محقّق همدانی اجماع را در حقیقت از فاضل مقداد نقل کرده‌اند. ولی وجود اجماع بر نجاست از ناحیه‌ی مثل فاضل مقداد، مشکوک است چون کثیری از فقهاء شیعه قبل از فاضل مقداد، فتوی درباره‌ی عصیر عنبی ندارند و بعضی نیز فتویٰ به طهارت داده‌اند (مستند الشیعة ج۱ ص۲۱۴) و لعلّ ادّعای اجماع، به خاطر الحاق عصیر عنبی به مسکرات و یا به خاطر امری دیگر است (مصباح الفقیه ج۷ ص۱۹۷ و کنز العرفان ج۲ ص۳۰۴) که در این صورت، این اجماع ردّ بر قائلین به طهارت عصیر عنبی نخواهد بود.